Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Regno (biologio)

La niveloj de la biologia klasiga sistemo.
Hierarkio de moderna biologia klasado enhavas 8 bazajn taksonomiajn rangojn.

Desegnaĵo de Ernst Haeckel montranta lian tri-regnan sistemon
**Regno** estas taksonomia rango inter domanio kaj filumo (laŭ zoologio) aŭ divizio (laŭ zoologio).

## Historio

En *Systema Naturae*, unue publikigita en 1735, Carolus Linnaeus distingis du regnojn: animaloj (*Animalia*) kaj vegetaloj (*Vegetabilia*).

Post la eltrovo de unuĉelaj vivaĵoj, Ernst Haeckel sugestis en 1866 la kreon de la regno protistoj (*Protista*, krom *Animalia* kaj *Plantae*, antaŭe *Vegetabilia*).

La ekscio de tio, ke bakterioj havas ĉelstrukturon ege malsaman ol tiu de aliaj organoj, kaŭzis, ke Chatton proponis du imperiojn: prokariotoj (*Prokaryota*, organoj sen ĉelkernoj) kaj eŭkariotoj (*Eukaryota*, organoj kun ĉelkernoj).

Tiu propono tamen ne tuj ĝenerale akceptiĝis; pli kutime uzata sistemo estis tiu de Herbert Copeland, kiu kreis por prokariotoj apartan regnon, kiu unue estis nomata *Mychota*, sed poste nomiĝis *Monera*. Tiu sistemo klasis ĉiujn eŭkariotojn, krom vegetalojn kaj animalojn, protistoj (*Protoctista*).

Iom post iom la distingo inter prokariotoj kaj eŭkariotoj montriĝis pli grava, kaj la sistemon de Chatton popularigis Stanier kaj van Niel en la 1960aj jaroj.

En 1969, Robert Whittaker proponis apartan regnon por fungoj (*Fungi*), sekve kvin-regnan sistemon, kiu fariĝis tre populara.

Ĉirkaŭ 1980, Carl Woese apartigis la prokariotojn en du regnojn: bakterioj (*Eubacteria*) kaj arĥeoj (*Archaebacteria*), do ekestis ses-regna sistemo. Ĝi fariĝis modela en multaj verkoj. Poste, en 1990, Woese proponis, ke bakterioj kaj arĥeoj, kune kun eŭkariotoj, estu konsiderataj domanioj, anstataŭe al la du-imperia apartigo.

## Klariga tabelo

| Linnaeus 1735 2 regnoj
 | Haeckel 1866 3 regnoj
 | Chatton 1937 2 imperioj
 | Copeland 1956 4 regnoj
 | Whittaker 1969 5 regnoj
 | Woese 1977 6 regnoj
 | Woese 1990 3 domanioj
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *(ne traktata)* | Protistoj
 | Prokariotoj
 | Prokariotoj
 | Prokariotoj
 | Bakterioj
 | Bakterioj
 |
| Arĥeoj
 | Arĥeoj
 |
| Eŭkariotoj
 | Protistoj
 | Protistoj
 | Protistoj
 | Eŭkariotoj
 |
| Vegetaloj
 | Vegetaloj
 | Fungoj
 | Fungoj
 |
| Vegetaloj
 | Vegetaloj
 | Vegetaloj
 |
| Animaloj
 | Animaloj
 | Animaloj
 | Animaloj
 | Animaloj
 |

## Nuna arbo

Supergrupoj
En la nuna arbo tri domanioj estas sed sed ne estas regnoj.

## Vidu ankaŭ

|  |  |
| --- | --- |
| * Biologia klasado
* Domanio
* Filumo
* Klaso
 | * Ordo
* Familio
* Genro
* Specio
 |

## Eksteraj ligiloj

* france Arbre de la vie Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* france Treebase Arkivigite je 2003-10-08 per la retarkivo Wayback Machine
* france Projet Tree of Life
* france Méthodes de Classification Phylogénétique
# Filumo

La niveloj de la biologia klasiga sistemo.
Hierarkio de moderna biologia klasado enhavas 8 bazajn taksonomiajn rangojn.

**Filumo** estas taksonomia rango inter regno kaj klaso. Tiu vorto ĝenerale ne estas uzata en plantoscienco. Kvankam la Internacia kodekso de planta nomsistemo (vidu dunoma nomsistemo) permesas uzi la terminon "filumo", la termino "divizio" estas preskaŭ ĉiam uzata de plantistoj. Ambaŭ vortoj estas samsignifaj. La vorto devenas el la greka *filai*, kiu signifas la klanaj voĉdon-grupoj de urboŝtatoj.

Filumoj reprezentas la plej granda ĝenerale akceptata klasigo de estaĵoj kun certaj evoluaj trajtoj, kvankam la filumoj mem povas kelkfoje apartiĝi en *subfilumoj* aŭ kuniĝi en *superfilumoj* (ekz. novbuŝuloj kun ĥorduloj kaj ekinodermoj).

La filumnomoj finiĝas per *-phyta* ĉe la plantoj kaj la algoj, kaj *-mycota* ĉe la fungoj. Ili varias ĉe la bestoj.

## Eksteraj ligiloj

* france Arbre de la vie Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* angle Treebase
* angle Projet Tree of Life
# Vertebruloj

| Kiel legi la taksonomion**Vertebruloj** |
| --- |
| Troveblo de fosilioj: mez-frua Kambrio ĝis nun |
|   |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Bestoj *Animalia*  |
| (senranga filumo)
 | Kraniuloj *Craniata*  |
| Filumo:
 | Ĥorduloj *Chordata*  |
| Subfilumo:
 | **Vertebruloj** Cuvier, 1812 |

 |
| Klasoj kaj Kladoj
 |
|
( fosiliaj klasoj kun \* )

* Senmakzeluloj *Agnatha*
* Plakodermoj\* *Placodermi*
* Kartilagaj fiŝoj *Chondrichthyes*
* Akantoduloj\* *Acanthodii*
* Aktinopterigoj *Actinopterygii*
* Sarkopterigoj *Sarcopterygii*
* Amfibioj *Amphibia*
* Reptilioj *Reptilia*
* Birdoj *Aves*
* Sinapsidoj\* *Synapsida*
* Mamuloj *Mammalia*
 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Vertebruloj
 |

 |
|  |

La **vertebruloj** (latine *Vertebrata*) estas subfilumo de animaloj kies spino konsistas el vertebroj (endoskeletaj elementoj laŭlonge de la notokordo kaj flanke al la "spina kordo"), kaj kelkajn aliajn ecojn. Ili estas la plej junaj (ekde ordovicio), sed plej evoluintaj animaloj kun simetria korpo, bonegaj organoj de sensoj kaj plej perfekta nerva sistemo.

* 24-a de julio, 2004, BBC News: la plej malgranda fiŝo de la mondo Citaĵo: "...La plej malgranda, malpeza vertebrulo estis priskribita de usonaj sciencistoj. La nomo de tiu minifiŝo estas tena bebofiŝo [*Schindleria brevipinguis*] kaj grandas nur ĉirkaŭ 7mm..."

Ĉi-dekstre estas montrata la tradicia klasifiko de vertebruloj.

## Tradiciaj klasigoj

Laŭ Lamarko, Aristotelo jam dividis la bestojn jene:

* Animaloj kun sango, nome
	+ Vivonaskaj kvarpieduloj
	+ Ovonaskaj kvarpieduloj
	+ Fiŝoj
	+ Birdoj
* Sensangaj animaloj
	+ Moluskoj
	+ Krustacoj
	+ Testacoj

Jam en 1794 Lamarko plibonigis tiun klasigon laŭ enhavo de sango, kiam ankoraŭ oni ne sciis kio ĝi estas, jene:

* Animaloj kun vertebroj aŭ vertebruloj,
* Animaloj sen vertebroj aŭ senvertebruloj.

Tiu ĉi lasta klasigo oni uzis dum multaj jardekoj. Sed jam antaŭe Lineo distribuis bestojn jene:

* 1a grado (koro kun du ventrikloj kaj sango ruĝa kaj varma), nome
	+ mamuloj
	+ birdoj
* 2a grado (koro kun unu ventriklo kaj sango ruĝa kaj malvarma), nome
	+ amfibioj (reptilioj)
	+ fiŝoj
* 3a grado (malvarma likvaĵo anstataŭ sango)
	+ insektoj
	+ vermoj.

## Vertebroj

Laŭ Lamarko posedo de spino indikas, ke oni havas perfektigitan skeleton kaj organizan planon de ĝi devenan; temas pri superaj animaloj, dum la malsuperaj animaloj malposedas perfektigitan skeleton kaj organizan planon, nome senvertebruloj.

## Klasikaj libroj

Lamarko (Lamarck), *Filozofio zoologia*, 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo.

## Referencoj
# Klaso (biologio)

La niveloj de la biologia klasiga sistemo.
Hierarkio de moderna biologia klasado enhavas 8 bazajn taksonomiajn rangojn.

**Klaso** estas ŝtupo de la planta kaj besta klasigoj (latine *classis*).

## Klasnomoj

La klasnomoj finiĝas per *-opsida* ĉe la plantoj, *-phyceae* ĉe la algoj kaj *-mycetes* ĉe la fungoj. Ili varias ĉe la bestoj.

## Vidu ankaŭ

* Biologia klasado
* Domanio
* Regno
* Filumo
* Ordo
* Familio
* Genro
* Specio

### Eksteraj ligiloj

* (fr)Arbre de la vie Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* (fr)Treebase Arkivigite je 2003-10-08 per la retarkivo Wayback Machine
* (fr)Projet Tree of Life
* (fr)Méthodes de Classification Phylogénétique
* TermExtractor Arkivigite je 2007-02-14 per la retarkivo Wayback Machine (en) A FREE tool for Terminology Extraction - a very useful starting point for Taxonomy/Ontology\_(computer\_science)|Ontology construnction.
# Vivonaskuloj

| Kiel legi la taksonomion**Vivonaskuloj** |
| --- |
| Troveblo de fosilioj: Meza Kretaceo - Nun |
|   |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Superregno:
 | Eŭkariotoj *Eukaryota*  |
| Regno:
 | Animaloj *Animalia*  |
| Subregno:
 | Histuloj *Eumetazoa*  |
| Superfilumo:
 | Deuterostomia  |
| Filumo:
 | Ĥorduloj *Chordata*  |
| Subfilumo:
 | Vertebruloj *Vertebrata*  |
| Infrafilumo:
 | Gnathostomata  |
| Superklaso:
 | Kvarpieduloj *Tetrapoda*  |
| Klaso:
 | Mamuloj *Mammalia*  |
| Subklaso:
 | Vivonaskuloj *Theria* Parker & Haswell, 1897 |

 |
| Infraklasoj
 |
|
Metatheria
Eutheria
*Triberculata* †

 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Vivonaskuloj
 |

 |
|  |

**Vivonaskuloj** (*Theria* el greka *θηρίον* [thɛː'rion]) estas subklaso de mamuloj karakterizataj per la kapablo kreskigi embriojn en la utero. Tio ĉi diferencigas Vivonaskulojn de la Monotremoj. Preskaŭ ĉiuj mamuloj estas vivonaskuloj, krom ornitorinkoj kaj ekidnoj, kiuj estas monotremoj, do demetas ovojn.

La klaso vivonaskuloj enhavas Marsupiulojn kaj Placentulojn. Ĝi aperis dum Kretaceo antaŭ ĝis 120 jarmilionoj.

## Infraklasoj

* *Triberculata* †
* Marsupiuloj *Marsupialia* aŭ *Metatheria*
* Placentuloj *Eutheria*

## Arkreskiĝa arbo

Malgranda arkreskiĝa arbo:—o Subklaso **Theria** (Parker & Haswell, 1897)

```
  |-- Genro *Aethomylos* Novacek, 1976 (†)
  |-- Genro *Anisorhizus* Ameghino, 1902 (†)
  |-- Genro *Dakotadens* Eaton, 1993 (†)
  |-- Genro *Falepetrus* Clemens & Lillegraven, 1986 (†)
  |-- Genro *Kasserinotherium* Crochet, 1986 (†)
  |-- Genro *Paleomolops* Cifelli, 1994 (†)
  |-- Genro *Tetraprothomo* Ameghino, 1907 (†)
  |-- Genro *Tribotherium* Sigogneau-Russell, 1991 (†)
  |-- Genro *Zygiocuspis* Cifelli, 1990 (†)
  |-- Subfamilio Russellmyinae Estravis, 1990 (†)
  |-- Familio Endotheriidae Shikama, 1947 (†)
  |-- Familio Holoclemensiidae Aplin & Archer, 1987 (†)
  |-- Familio Kermackiidae Butler, 1978 (†)
  |-- Familio Pappotheriidae Slaughter, 1965 (†)
  |-- Familio Picopsidae Fox, 1980 (†)
  |-- Familio Plicatodontidae Ameghino, 1904 (†)
  |-- Familio Potamotelsidae Nessov, 1987 (†)
  |-o Ordo Asiadelphia Trofimov & Szalay, 1993 (†)
  |-o Ordo Deltatheroida Kielan-Jaworowska, 1982 (†)
  |-o Kohorto Marsupialia (Illiger, 1811)
  `-o Kohorto Placentalia (Owen, 1837)

```

## Referencoj

|  |  |
| --- | --- |
|  | En tiu ĉi artikolo estas uzata traduko de teksto el la artikolo "Theria" en la hispana vikipedio (fonta versio 42390505). En historio de la alilingva artikolo troveblas la kontribuantoj. |
# Ordo (biologio)

La niveloj de la biologia klasiga sistemo.
Hierarkio de moderna biologia klasado enhavas 8 bazajn taksonomiajn rangojn.

**Ordo** estas ŝtupo en la planta kaj besta klasigoj. Biologia ordo staras inter klaso kaj familio. La ordonomoj de la zoologia klasifiko estas plej ofte formitaj per tipa kvalito kaj la sufikso -ul: parhufuloj, skvamuloj; aŭ per tipa genro kaj la elemento -formaj: paseroformaj, strigoformaj. La internacia nomado tendencas al la dua formo. por la plantoj ofte je *"-ales"* latine kaj -aloj esperante. Ekzemple, *Homo* apartenas al la ordo de la primatoj.

## Aldona hierarĥio

En zoologio oni uzas aldonan hierarĥion de pli grandaj kaj pli malgrandaj subrangoj de ordo, markitaj per netradukataj latinaj prefiksoj. En ĉi-suba tabulo oni povas vidi la rangojn en ordo de plej grandaj ĝis plej malgrandaj, kune kun certaj ekzemploj.

| Nomo | Latina prefikso | Ekzemploj
 |
| --- | --- | --- |
| Magnordo | *magnus*, 'granda, gravega, magnifika' | Boreoeutheria
 |
| Superordo | *super*, 'super' | Euarchontoglires, Parareptilia
 |
| Grandordo | *grand*, 'granda' | Euarchonta
 |
| Mirordo | *mirus*, 'stranga, miriga' | Primatomorpha, Ferae
 |
| Ordo |  | Primates, Procolophonomorpha
 |
| Subordo | *sub*, 'sub' | Haplorrhini, Procolophonia
 |
| Infraordo | *infra*, 'malsupre' | Simiiformes, Hallucicrania
 |
| Parvordo | *parvus*, 'malgranda, bagatela' | Catarrhini
 |

En botaniko kaj aliaj branĉoj de biologio, kiuj ne temas pri bestoj, tiaj aldonaj rangoj ne uzatas.

### Vidu ankaŭ

* Biologia klasado
* Domanio
* Regno
* Filumo
* Klaso
* Familio
* Genro
* Specio

### Eksteraj ligiloj

* (fr)Arbre de la vie Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* (fr)Treebase Arkivigite je 2003-10-08 per la retarkivo Wayback Machine
* (fr)Projet Tree of Life
* (fr)Méthodes de Classification Phylogénétique
* TermExtractor Arkivigite je 2007-02-14 per la retarkivo Wayback Machine (en) A FREE tool for Terminology Extraction - a very useful starting point for Taxonomy/Ontology\_(computer\_science)|Ontology construnction.
# Familio (biologio)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri taksonomia rango. Por grupo de parencoj rigardu la paĝon Familio. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Familio (apartigilo).* |

La niveloj de la biologia klasiga sistemo.
Hierarkio de moderna biologia klasado enhavas 8 bazajn taksonomiajn rangojn.

**Familio** (en biologio) estas taksonomia rango uzanta en la plantoscienca kaj bestoscienca klasifikoj. Familio grupigas generojn. Ordo grupigas familiojn.

La nomo de familio estas derivata de unu el siaj genroj per la sufiksoj -ac (plantoj) kaj -ed- (bestoj). La latinaj nomoj finiĝas per *-aceae* ĉe la plantoj kaj fungoj, kaj *-idae* ĉe la bestoj. La familio enhavas genrojn. La ordo enhavas familiojn.

Foje ene de familio estas grupo de genroj kiuj kunhavas karakteron malsame de aliaj genroj aŭ ĉefe de aliaj subfamilioj ene de la sama familio, tio estas **subfamilio**. Vidu ekzemple Kardelenoj. En la latina scienca nomo la nomo de subfamilio ĉe animaloj finas per *-inae* dum en Esperanto tiu finaĵo iĝas *-enoj*, ĉar *-inoj* konfuziĝus kun la rilato al inoj. En la planta regno la subfamilio en la latina finas per *oideae* kaj en Esperanto per *-oideoj*.

## Eksteraj ligiloj

* (fr) Treebase
* (en) Projet Tree of Life
* TermExtractor (en) A FREE tool for Terminology Extraction - a very useful starting point for Taxonomy/Ontology\_(computer\_science) Ontology construnction. Arkivigite je 2007-02-14 per la retarkivo Wayback Machine
# Musedoj

| Kiel legi la taksonomion**Musedoj** |
| --- |
| Troveblo de fosilioj: Frua Mioceno - Nun |
|  *Pseudomys pilligaensis* |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Animaloj *Animalia*  |
| Filumo:
 | Ĥorduloj *Chordata*  |
| Klaso:
 | Mamuloj *Mammalia*  |
| Ordo:
 | Ronĝuloj *Rodentia*  |
| Superfamilio:
 | Musoedoj *Muroidea*  |
| Familio:
 | **MusedojMuridae* Illiger, 1811 |

 |
| Subfamilioj
 |
|
Deomusenoj *Deomyinae*
Gerbilenoj *Gerbillinae*
Lofiomusenoj *Lophiomyinae*
Musenoj *Murinae* |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Musedoj
 |

 |
|  |

*Rattus rattus*
La **musedoj** konsistigas la plej grandan familion de la mamuloj. En ĝi estas pli ol 600 specioj nature troveblaj tra Eŭrazio, Afriko, kaj Aŭstralio. Oni enkondukis ilin tutmonde. En la familio estas la veraj musoj kaj ratoj, gerbiloj, kaj iliaj parencoj.

Oni foje uzas la familinomon de musedoj por paroli pri ĉiuj membroj de la superfamilio de *musoedoj* (latine *muroidea*).
# Genro (biologio)

Ĉi tiu artikolo temas pri vivoscienca genro. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Genro.

La niveloj de la biologia klasiga sistemo.
Hierarkio de moderna biologia klasado enhavas 8 bazajn taksonomiajn rangojn.

**Genro**, aŭ *speciaro*, estas grado de la biologia klasado, kiu arigas similajn speciojn. Ĝi estas la unua vorto de la scienca nomo. Ekzemple, la du specioj *Falco tinunculus* kaj *Falco peregrinus* estas ambaŭ el la genro *Falco*.

## Duvortaj nomoj

En dunoma nomsistemo de biologio, la nomo de vivuloj estas komponata de du partoj: la **genra** nomo (ĉiam kun grandletero) kaj la specia nomo (ĉiam un malgrandletero). Ekzemplo estas *Homo sapiens*, (esperante "homo saĝa"), la nomo por la homa specio kiu estas parto de la genro *Homo*.

## Tipo

Tipa genro estas la genro uzata por difini taksonomian grupon pli altrangan, kiel familio aŭ ordo. El tiu genro oni difinas la tipan specion kaj oni faras la priskribon kaj karakterizadon de la grupo.

## Vidu ankaŭ

* Biologia klasado
* Domanio
* Regno
* Filumo
* Klaso
* Ordo
* Familio
* Specio

## Eksteraj ligiloj

* (fr)Arbre de la vie Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* (fr)Treebase Arkivigite je 2003-10-08 per la retarkivo Wayback Machine
* (fr)Projet Tree of Life
* (fr)Méthodes de Classification Phylogénétique
* TermExtractor Arkivigite je 2007-02-14 per la retarkivo Wayback Machine (en) A FREE tool for Terminology Extraction - a very useful starting point for Taxonomy/Ontology\_(computer\_science)|Ontology construnction.
# Sinonimo (taksonomio)

En biologia nomenklaturo **sinonimo** estas scienca nomo uzata pri taksono, kiu (nune) havas alian sciencan nomon; la termino havas iom malsimilan difinon en botanika kaj zoologia nomenklaturoj (ICBN kaj ICZN). Ekzemple, Karolo Lineo estis la unua, kiu donis sciencan nomon laŭ la nune uzata sistemo de scienca nomenklaturo al la ordinara piceo, kiun li nomis *Pinus abies*. Tiu nomo ne plu estas uzata: ĝi estas nune sinonimo de la nuna scienca nomo *Picea abies*.

Malkiel sinonimoj en komunlingva kaj aliaj kuntekstoj, en biologia taksonomio sinonimo ne estas tute interŝanĝebla kun la nomo kies sinonimo ĝi estas. En taksonomio sinonimoj ne estas egalaj, sed havas malsaman statuson. Ĝenerale, por ĉiu ajn taksono kun preciza difino, pozicio kaj rango, nur unu scienca nomo estas konsiderata ĝusta je iu tempo kaj tiu ĝusta nomo estas determinata per apliko de la precizaj reguloj de nomenklaturo. Sinonimo estas ĉiam sinonimo de alia scienca nomo kaj ne povas ekzisti izole. Ĉar la ĝusta nomo de taksono dependas de taksonomia vidpunkto (kiu donas precipan difinon, pozicion kaj rangon), nomo kiun unu taksonomiisto konsideras sinonimo povas esti la ĝusta nomo de alia taksonomiisto (kaj inverse).

Sinonimoj povas aperi kie ajn kiam unu sama taksono estas priskribita kaj nomita pli ol unu fojon, sendepende. Ili povas aperi ankaŭ kie ekzistantaj taksonoj estas ŝanĝataj, same kiam specio estas movata al diferenca genro, aŭ kiam du genroj estas kunigitaj por iĝi unu, ktp.

## Notoj
# Konserva statuso

La **konserva statuso** de specio estas maniero taksi la ŝancon, ke tiu specio daŭre vivos.

En Vikipedio, la statusoj estas:

Sekura

Dombesto
(pli bona vorto verŝajne estus **malsovaĝa**)
Datumoj neadekvataj aŭ Nesufiĉaj informoj
Ne ekzistas sufiĉaj informoj aŭ pri la nombroj de individuoj, aŭ pri tio, ĉu certa grupo estas disa specio, sed ankaŭ ne estas informoj pri granda minaco aŭ malpligrandiĝo de populacio.
Malplej zorgiga
Ne estas sufiĉa kialo por meti la specion en pli altan kategorion. Tiu ĉi kategorio do enhavas kaj speciojn kiuj estas abundaj kaj speciojn por kiuj ekzistas iu zorgo. (oni fojfoje skribas **LR/lc** laŭ la angla por malplej zorgiga). Vidu en Malplej zorgiga;
Preskaŭ minacata
La specio preskaŭ atingis la statuson de Vundebla sed ĝi ne plene meritas tiun statuson. Vidu Preskaŭ minacata specio kaj Kategorio:Preskaŭ Minacataj specioj
Dependa je protektado
Se oni haltas nurajn konservecajn paŝojn, la specio eble iĝos Vundebla aŭ pli
Vundebla
havas grandan riskon de formorto en la meza tempo. Vidu Vundebla specio kaj Kategorio:Vundeblaj specioj
En danĝero
havas grandan riskon de formorto en la proksima tempo. Vidu Endanĝerigita specio kaj Kategorio:Endanĝeritaj specioj
Kriza
havas grandegan riskon de formorto en la tuja tempo. Vidu Kategorio:Forte endanĝerigitaj specioj
Kriza (eble formortinta)
Formortinta sovaĝe
Kaptitaj individuoj vivas, sed alie la specio estas formortinta (neniu natura aro de individuoj en la sovaĝo). Vidu Kategorio:Formortintaj specioj en naturo
Formortinta
Oni serĉis specion plene kaj taŭge, kaj ne trovis ĝin. La lasta membro de la specio mortis post la jaro 1500. Vidu Kategorio:Formortintaj bestoj
Fosilia

Prahistoria

## Vidu ankaŭ

* Konserva biologio
* Konservada stato de ekoregiono
* Minacata specio
* Naturprotekto
# Internacia Unio por la Konservo de Naturo

| Internacia Unio por la Konservo de Naturo
 |
| --- |
| Union internationale pour la conservation de la nature et de ses ressources |
|  |
|  |
| **internacia ne-registara organizaĵo akademia eldonejo**  |
| Komenco
 | 5-a de oktobro 1948 vd |
| Geografia situo
 | CH1903: 510726 / 141898 (mapo)46.4224758694446.2773131305556 |
| Lando*j* | Svislando vd |
| Sidejo
 | Gland VD
 |
| **Situo** | Vaŭdo
 |
|

|  |
| --- |
| Internacia Unio por la Konservo de Naturo (Kantono Vaŭdo)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapInternacia Unio por la Konservo de Naturo
 |
| **Agareo** |
naturprotekto • daŭrigeblo • data collection • datumanalizado • plant conservation

 |
| Estro
 | Razan Khalifa Al Mubarak (ekde 11-a de septembro 2021)
 |
| **Filioj** | Iniciato por Grandaj Karnomanĝuloj en Eŭropo  vd |
| **Posedatoj** | Monda Komisiono pri Protektitaj Areoj  vd |
| **Agokampo** | Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj • IUCN Red List of Ecosystems
 |
|

| [Montri]  Premioj |
| --- |
|  | * (1993)  Premio de la Blua Planedo
* (1988)  Premio de la Princino de Asturio pro Konkordo

vd |

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
| **Jura formo** | asocio (Svislando)
 |
|  |

La **Internacia Unio por la Konservo de Naturo** (**IUKN**, angle *International **U**nion for the **C**onservation of **N**ature*, **IUCN**, france *Union internationale pour la conservation de la nature*) estas internacia organizaĵo dediĉita al la protekto kaj konservo de la besta, planta kaj funga diverseco de la mondo.

Fondita dum la jaro 1948 en *Fontainebleau*, Francio, la centra oficejo nun troviĝas borde de la Lemana Lago en *Gland*, Svislando. La unio arigas 83 ŝtatojn, 108 registarajn kaj 766 neregistarajn organizaĵojn, el kiuj multaj membras en entute 81 fakaj internaciaj asocioj, kiuj same membras. Krome proksime kunlaboras pli ol 10.000 ekspertoj kaj sciencistoj el pli-malpli ĉiuj ŝtatoj de la mondo.

La plej konata ago de la unio estas ĉiun duan jaron eldoni libron kun la titolo Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj, kiu listigas la biologiajn speciojn plej endanĝerigitaj de formorto kaj grupigas la konservan statuson de ĉiuj biologiaj specioj de la mondo.

## Vidu ankaŭ

* Daŭripovo
* Minacata specio
* Naturmonumento
* John D. Liu
# Malplej zorgiga

Klaso de Malplej zorgita specio fare de la Internacia Unio por la Konservo de Naturo
Defenda sinteno de Misisipa aligatoro, nome Malplej zorgiga specio.
Plenkreska oliveca paviano purigaranĝas junulon ĉe Ngorongoro, same Malplej zorgiga specio.
**Malplej zorgiga** aŭ en la angla **Least Concern** (**LC**) estas kategorio de la IUKN atribuita al specio aŭ pli malalta taksono kiu estis pritaksata, sed ne taŭgas por iu ajn alia kategorio. Tiele tiu estas taksata nek kiel Minacata, Preskaŭ minacata, nek kiel (antaŭ 2001) Konservodependa. Multaj komunaj specioj kiaj ekzemple la Rokkolombo, la Ordinara junipero, la Homo, la Ruĝa milvo, la Alciono aŭ la Eŭropa leporo estas konsiderataj kiel membroj de la kategorio de Malplej zorgiga.

Specio ne povas esti asignita kiel Malplej zorgiga krom se ĝi havis ilian loĝantaran statuson taksita. Tio estas, necesas adekvata informo, takso de ĝia risko de malapero bazita sur ĝia distribuado kaj/aŭ loĝantara statuso. Notindas. ke homo estas klasita en tia kategorio.

## Ekzemploj

* **Malplej zorgigaj**: ne estas tuja minaco por la survivado de la specio. Ekzemploj: Misisipa aligatoro, Larĝbeka korvo, Barata pavo, Anuba paviano, Blankkapa maraglo, Bruna urso, Bruna rato, Griza bradipo, Kanada ansero, Kanbufo, Palumbo, Pumo, *Rana temporaria*, ĝirafo, Lupo, Hejma muso, Gulo, Homo, Palmokakatuo, Platbeka anaso, Surikato, Muta cigno, Ornitorinko, Ruĝbeka teksbirdo, Jamajka buteo, Rokkolombo, Skarlata arao, Tajvana makako, Suda marelefanto, Laktoŝarko, Venezuela hurlulo

## Notoj