Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1871

Artéccol in dialètt mudnés

Al **1871** (MDCCCLXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê

* 5 ed znêr - Federigo Enriques, matemàtic, stòric edla sìnsia e filòśuf itagliàṅ († 1946)

## Mort

* 4 ed Fervêr - Imam Shamil, ters imàm dal Dàghestan e cmandànt edla resistèinsa anti-rùsa (nê 1797)
* 13 d'avrìl: Zôrz Matulaitis, vesc e sant

## Referèinsi

| An dal XIX sécol |
| --- |
| 1801 · 1802 · 1803 · 1804 · 1805 · 1806 · 1807 · 1808 · 1809 · 1810 · 1811 · 1812 · 1813 · 1814 · 1815 · 1816 · 1817 · 1818 · 1819 · 1820 · 1821 · 1822 · 1823 · 1824 · 1825 · 1826 · 1827 · 1828 · 1829 · 1830 · 1831 · 1832 · 1833 · 1834 · 1835 · 1836 · 1837 · 1838 · 1839 · 1840 · 1841 · 1842 · 1843 · 1844 · 1845 · 1846 · 1847 · 1848 · 1849 · 1850 · 1851 · 1852 · 1853 · 1854 · 1855 · 1856 · 1857 · 1858 · 1859 · 1860 · 1861 · 1862 · 1863 · 1864 · 1865 · 1866 · 1867 · 1868 · 1869 · 1870 · 1871 · 1872 · 1873 · 1874 · 1875 · 1876 · 1877 · 1878 · 1879 · 1880 · 1881 · 1882 · 1883 · 1884 · 1885 · 1886 · 1887 · 1888 · 1889 · 1890 · 1891 · 1892 · 1893 · 1894 · 1895 · 1896 · 1897 · 1898 · 1899 · 1900 |
# Baton Rouge

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

La sò bandéra

**Baton Rouge** (a s lèś [ˌbætən ˈruːʒ] in Ingléś e [bɑtɔ̃ ʁuʒ] in Francéś ch'a vōl dir *bastòṅ rós*) l'è na sità americàna, capitàł dal stat dla Luiśiàna da 'l 1847. A s trata dal sò secónd sèntar più grand, c'n i sò dagnóra duśènt-trentamìla abitànt, dòp New Orleans.

La mapa dla sità
Vduda da 'l éta dal sò sèntar stòrig
La gh'à na superfìsi 'd 204,8 km² e 'n clima mediteràni.

La ciàpa 'l nóm da 'n pâł rós ch'al s catàva a i cunfîṅ di teritòri di *Houma* e di *Bayou Goula* quànd i èṅ rivâ i francéś in dal 1699 a fundàr-la.

*Baton Rouge* 'l è 'n sènt'r industriàł dimóndi impurtànt, specialmènt in di camp pertulchìmig, mèdag, dla risérca, tecnulògic e cinematugràfic. In sità a gh'è anc la più impurtànta università pùblica dal stat, la *Louisiana State University*. Al sò pòrt, ch'al s cata su 'l fiùm Missisìpi, 'l è 'l dècim più grand di Stat Unî in fat ad tunelàdi spedìdi.

Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010, i sò abitànt i èṅ négar p'r al 50,4%, biànc p'r al 40,8%, ispànig p'r al 3,5% e aśiàtic p'r al 3,5%. Al sò sìndig, da 'l 2017, l'è la demucràtica *Sharon Weston Broome*.

## Persunàǵ ligâ a *Baton Rouge*

* Stormy Daniels, atōra pòran
* Carly Patterson, ginàsta e cantànta

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sit ufisiàł
# Sùcar

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Un scudlòt cun dal sùcar dèntar

Al **sacaròśi**, cgnusû méj cuma **sùcar**, 'l è 'n cumpòst urgànic dla famìja di carbuidrâ e la sò mulécula, cumpòsta da carbòni, usìgen e idrògen sóta la fórmula *C12H22O11*, la mét insém glucóśi e frutóśi.

Al sùcar al s cata in dla fruta e in dal mēl ma l'indùstria alimentàra la 'l tira fóra da soquànti piànti cuma la cana da sùcar (*Saccharum officinarum*) o la bedràva (*Beta vulgaris*). Al sùcar laurâ e rafinâ al s preśènta 'd culōr biànc, in balòc o fîṅ o anc dimóndi fîṅ (a vēl) bòṅ p'r èsar druâ in di dōls cuma 'l pandôr, o sinò 'l è 'd culōr maròṅ. Scaldànd-al a na temperadùra fra i 160 e i 177 grâd, al sùcar al s dasfà dvintànd un lìquid fis ciamâ caramèl.

In dal còrp al sùcar 'l è prònt subìt p'r èsar druâ cuma fònt 'd energìa, dand 17 kJ (4 chilo-calurìi) par gram.

Anc s'in dal magnàr al sùcar 'l è bòṅ, par via dal sò gust dōls, al n và minga tant bèṅ par la salùt esénd ch'al pōl purtàr di prubléma cuma 'l diabēt, gras in dla pansa, mâł a 'l cōr, buś in di dènt par via dal lavōr di batēr in dla bóca ch'i al dróan par far dal biofilm ch'al gh s taca adòs e àtar distùr'b incóra.

## Culegamènt estéran

* (IT) La sò paśna su 'l sit dla *Treccani*
# Veìcol

Carpśàn

|  |
| --- |
|
C'l artìcol chè 'l è scrit in
Carpśàn  |

Un veìcol un pô particolèr.
Al **veìcol** (in itagliàn *veicolo*, da 'l latèin *vehicŭlum*) 'l è cal mêś mecànic ch'al servìs per trasportèr dal persòuni o di èter quèl, col cmànd edl òm.
A s cata di veìcol tirê da 'l bésti, c'ma di car, di carèt e 'l barósi, 'd quī cmandê da 'l òm a pē o in biciclèta, c'ma soquànt risciò, di veìcol col mutōr, c'ma i muturèin, el móto, el màchini, i càmion, i tréno, i veìcol spasièl e via descurènd.

Na purtantèina a brâs in na pitùra dla fin Otsèint ed G. Borgelli.
Na Feràri rósa e ùna négra, parchegèdi śvèini.
## Vōś lighèdi

* ródi
* manùbri
* biciclèta
* màchina
* nèva spasièla

## Èter progèt

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Veìcol **Wikizionario** contiene la voce di dizionario «**Veìcol**»

## Colegamèint estèren

* (IT) La vóś in sìm'a 'l vocabulàri *Treccani*.
* (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a *etimo.it*.

## Referèinsi
# Getúlio Vargas

Piasintëin

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Piasintëin  |

La foto üficiäla ad Vargas con la sièrpa presidensièla.
**Getúlio Dornelles Vargas** (São Borja, 19 d'avrìl dal 1882 - Rio de Janeiro, 24 d'agòst dal 1954) all'è stä un aucà e pulìtic brasigliàn, e all'è stä al Presidëint dal Brasil dal 1930 al 1945 e anca dal 1951 al 1954

Prima da dvantä presidëint brasiliän all'era aucà e presidëint dal Rio Grande do Sul.

Al s'è masä in dal 1954 con un còlp al cör.

All'è stà spusä con la siòra Darcy Lima Sarmanho e i g'hann vìd sèincu fiòi: Lutero, Getulinho, Alzira, Jandira e Manuel. Cuschè al s'è masä tàme sò pèr in dal 1997, con un còlp al cör.

Allè stä al presideint call'è rastä sü püsä teimp ad tüt i'àtar.

## Varda anca

* Getúlio

## Riferimëint

## Ligàm ad fora

* Perfil no sítio oficial da Academia Brasileira de Letras
* Biugrafia ad Vargas