# COVID-19

Miranduléś Fraréś Koinè Emijana

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Al curóna-vìrus nóṿ
Al vìrus SARS-CoV-2 a 'l micruscópi
Al **COVID-19** (scurtadùra 'd *coronavirus disease 2019*) 'l è 'n mâł infetìṿ dal respîr cauśâ da 'l vìrus SARS-CoV-2 ch'al fà part dla famìja di curóna-vìrus, cgnusû anc cuma 'l **curóna-vìrus nóṿ** parchè 'l è stâ catâ par la prima vòlta in dla sità cinéśa 'd Wuhan a la fiṅ dal 2019 in du 'l à fat da piò ad mila mòrt in dal gir 'd un méś, stés quèl in Itàglia in di prim vint dè da 'l cuntàǵ.

I studióś i dìśan ch'l è dimóndi cumpàgn a i vìrus dla SARS, par 'l 80% dal sò genóma, e dla MERS e ch'l è fàcil ch'l àppia fat un salt da 'l bèsti, papastrèi o bisi, a 'l óm par na mutasiòṅ.

Al s traśmét cun la salìa durànt i cōlp ad tós e i starnûd o sinò tucànd di quèi cuntaminâ esénd ch'al vìrus 'l è bòṅ ad scampàr òt o nóṿ dè 'd fóra da 'l còrp dal parsòni. Un sugèt al pōl èsar cuntagióś anc s'al pâr sâṅ cum un còran, avénd un perìud 'd incubasiòṅ ch'al và da i dū dè a quatórdas (soquànt luminàri i rìv'n a dir anc vint-quàtar), in mèdia sinc o siē.

Par prutéś'r-as, i dutōr i cunsìlian ad lavàr-as da spés al maṅ, ad tgnir-as luntàṅ da chi àtar p'r almànc un métar o anc da piò, o sinò mét'r-as na mascarìna cun di fìltar mudèl *FFP2* e *FFP3* s'a s và in gir.

Al *COVID-19* al culpìs specialmènt al sistéma repiratòri inferiōr di palmòṅ, faghénd vgnir di sìntum cumpàgn a 'l fardōr cuma
févra (in dal 87,9% di caś), tós séca (67,7%), stufìśia (38,1%), catàr (33,4%), fiâ curt (18,6%), mâł 'd góla (13,9%), dulōr a i mùscui e śgriśōr. In di caś più grâṿ al dà inìsi a la palmunît o 'l càuśa la mòrt, in dal 3,4% a 'l incìrca di caś, ma fra i vèć i nùm'r i èṅ dimóndi più pēś specialmènt s'i gh'aṅ anc di àtar mâi.

## Culegamènt estéran

* (IT) La schéda dal COVID-19 su 'l sit dla *Treccani*

## Nòti

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Fraréś  |

Al curona-vírus nóv
Al vírus SARS-CoV-2 a‘l micruscòpî
Al **COVID-19** (scurtadùra dl ingléś COrona VIrus Disease 19) l’è n mal infetiv dal respir cavśà dal vírus SARS-CoV-2 cal fà part dla famié di curona-vírus. I prim caś j’è apàrs int la pandemía d COVID-19 dal 2019-2020 int la zità cinéś ad Wuhan.

|  |  |
| --- | --- |
| St’artéchel ché ’l é stê scret int la koinè Emijana. |  |

Al curouna-vîrus nauf
Al vîrus SARS-CoV-2 a’l micruscôpi
Al **COVID-19** (scurtadura ’d co**rona**vi**rus **d**isease 20**19) al é un mêl infetif dl arspir cauxê de’l vîrus SARS-CoV-2 ch’al fa pêrt dla famèja di curouna-vîrus, cgnusû anch cm al **curouna-vîrus nauf** parché al é stê catê par la prema vaulta int la sitê cinaixa ed Wuhan a la fein dal 2019, in duv l à fat de pió ed mela maurt int al gir d un maix, stès quêl in Itaja int i prem vint dé dal cuntag.

I studiaux i dîxen ch’l é dimondi cumpagn a i vîrus dla SARS, par l 80% dal sau genôma, e dla MERS e ch’l é fâsil ch'l apia fat un sêlt de'l bisti, palpastrêj o bes, a’l ômen par na mutasioun.

Al s tarxmèt cun i spudac durant i caulp ed toas e i stranud, o sinò cumainter ch’at toach di quêj cuntaminê, vest ch’al vîrus l é boun ed scanpêr ôt o nauf dé ed faura de’l côrp del parsoun. Un sugêt al paul êser cuntagioux anch s’al pêr sân cm un côren, avaind lo un perîud d incubasioun ch’al va de i du dé a quatôrg (socuant luminêri i rîvn a dir anch vint-i-quâter), in meidia seinch o si.

Par prutêzr·es, i dutaur i cunséjn ed lavêr·es bain ispès el man, ed tgnir·es luntan de chi êter pr almanch un métar o anch de pió, o sinò mètr·as na mascareina da ciruxgh cun di féltar mudêl *FFP2* e *FFP3* s’as va in gir.

Al *COVID-19* al culpes, stra i êter, al sistèma arspiratôri inferiour di palmon, e al fa gnir di sîntum cunpagn a’l fardour cuma freva (int al 87,9% di chêx), toas sèca (67,7%), stufixia (38,1%), murgaj (33,4%), fiê curt (18,6%), mêl ed goula (13,9%), dulour a i móschel e xgrixour. In di chêx pió grêf al da pransepi a la palmunit o al câuxa la môrt, int al 3,4% o zò d’ed le di chêx, mo damêz di vic i nómr i en dimondi pió peix spesialmaint s'i j·an anch di êter mêj.

## Ligam ed faura

* (IT) La scheida dal COVID-19 in so’l sit dla *Treccani*

## Nôt