# Sèrb-Cruàt

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

I pòst dl'ex Jugoślàvia in du a s dascór al Sèrb-Cruàt (in blù e minca in celèst)
Stat in du a s dróa al *Sèrb* (in śal) e al *Cruàt* (in celèst)
Mapa dal léngui ślavi

«
Sva ljudska bića rađaju se slobodna i jednaka u dostojanstvu i pravima. Ona su obdarena razumom i sviješću i trebaju jedna prema drugima postupati u duhu bratstva.»
Cruàt(**Dichiarasiòṅ universàla di dirìt ad 'l óm**,*1948*)

«
Tut i èsar umaṅ i nàsan lìbar, cumpàgn in di dirìt e dégn a la stésa manéra. I gh'àṅ la raśòṅ e 'l giudìsi e i gh'aṅ da cumpurtàr-as da fradèi 'l un cun c'l àtar.»
(MUD)

Al **Sèrb-Cruàt** (da lōr ciamâ **srpskohrvatski/српскохрватски**) 'l è na léngua ślava dal grup meridiunàl ch'a s dascór, insém a 'l Muntenegrèṅ e a 'l Buśnìac, in di paéś nâ da l'èx Jugoślàvia in du l'éra qvéla uficiàla. Par di mutìṿ pulìtic adès a s preferìs divid'r-al in dū: al Sèrb (ch'al dróa al létri dal cirìlic) e al Cruàt (ch'al dróa al létri dal Latìn cun in piò di diacrìtic) ma i èṅ dū léngui ch'i s davśìnan dimóndi.

## Funéma

Al *Sèrb-Cruàt* al dróa sinc dal sèt vucàli d'l Itagliàn e dal *Miranduléś*. I gh càlan quéli saràdi (**e** e **o**). Cuma par 'l Emigliàn, i pōl'n èsar curti o lunghi.

|  | Davànti | In dal mèś | Dadrē |
| --- | --- | --- | --- |
| Élti (saràdi) | i |  | u |
| In sal bas (vèrti minga dal tut) | ε |  | ɔ |
| Basi (vèrti) |  | a |  |

Al cunsunànti invéci i èṅ qvisti chè 'd sóta:

| Létra latìna | Létra cirìlica | IPA | Eśèmpi |
| --- | --- | --- | --- |
| b | б | /b/ | **b**èl |
| c | ц | /ts/ | **ts**évad |
| č | ч | /tʃ/ | bi**c**ér • cu**ć** |
| ć | ћ | /tɕ/ | la n gh'è minga in emigliàṅ e gnanc in itagliàṅ. La s davśìna dimóndi a la C ad bicér. Scólt'la chè |
| d | д | /d/ | **d**óna |
| dž | џ | /dʒ/ | **g**èra • ma**ǵ** |
| đ | ђ | /dʑ/ | la n gh'è minga in emigliàṅ e gnanc in itagliàṅ. La s davśìna dimóndi a la G ad gèra. Scólt'la chè |
| f | ф | /f/ | **f**rust |
| g | г | /ɡ/ | **g**róp |
| h | х | /x/ | la n gh'è minga in emigliàṅ e gnanc in itagliàṅ. (DE) Ku**ch**en. Scólt'la chè |
| j | ј | /j/ | **j**utàr |
| k | к | /k/ | **c**óa |
| l | л | /l/ | **l**ùstar |
| lj | љ | /ʎ/ | emì**gl**ia |
| m | м | /m/ | **m**nar |
| n | н | /n/ | **n**is |
| nj | њ | /ɲ/ | **gn**anc |
| p | п | /p/ | **p**linga |
| r | р | /r/ | **r**ója |
| s | с | /s/ | **s**pàj |
| š | ш | /ʃ/ | (IT) **sc**iocco |
| t | т | /t/ | **t**ulér |
| v | в | /ʋ/ | la n gh'è minga in emigliàṅ e gnanc in itagliàṅ. La s davśìna dimóndi a la V ad viàś. Scólt'la chè |
| z | з | /z/ | **ś**éndar |
| ž | ж | /ʒ/ | (IT) gara**ge** |

## Difarénsi

A part 'l alfabét, al Sèrb e al Cruàt i gh'àn'n anc dagl'atri difarénsi:

* **Difarénsi in dal mantgnìr dal paròli sui** - al *Cruàt* in gènar al s impéggna da piò par catàr dal paròli sui sénsa andàr in prèst: S.→*fudbal* • C.→*nogomet* (E.→*śōg dal balòṅ* • I.→*calcio*); S.→*avion* • C.→*zrakoplov* (E.→*aparéć* • I.→*aereo*);
* **Difarénsi in dla gramàtica** - Quànd a gh'è da butàr śò dal fraśi cun di vérub servìi, al *Cruàt* al dróa al custrusiòṅ cun 'l infinî a difarénsa dal *Sèrub* e dal *Buśnìac* ch'i gh métan dèntar la parulìna *da* ch'la vōl dir *che*. In Itagliàn la và bèṅ sōl la manéra cruàta, invéci da 'l nòstri bandi a i psém druàr tut i dū: S.→*Moram da radim* (E.→*a gh'ò ch'a lavōr* • I.→*devo che lavoro*) • C.→*Moram raditi* (E.→*a gh'ò da lauràr* • I.→*devo lavorare*); S.→*Želim da vas informišem/obavestim* (E.→*a vrév ch'a t al dig* • I.→*vorrei che la informo*) • C.→*Želim vas informirati/obavijestiti* (E.→*a a vrév dir-t-al* • I.→*vorrei informarla*);
* **Difarénsi in dal paròli** - soquànti paròli i èṅ difarénti: S.→*makaze* • C.→ *nožice/škare* (E.→*fòrbśi* • I.→*forbici*); S.→*pantalone* • C.→*hlače* (E.→*braghi* • I.→*pantaloni*); S.→*pasulj* • C.→*grah* (E.→*faśōl* • I.→*fagiolo*); S.→*hleb* • C.→*kruh* (E.→*paṅ* • I.→*pane*); S.→*peškir* • C.→*ručnik* (E.→*sugamàṅ* • I.→*asciugamano*);
* **Difarénsi in dal gènar masć/fémna**: S.→*minut* (m) • C.→*minuta* (f) (E.→*minùt* • I.→*minuto*); S.→*planeta* (f) • C.→*planet* (m) (E.→*pianéda* • I.→*pianeta*);