Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Invêren

Arzân

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Arzân  |

"Invêren", quêder ed Giuseppe Arcimboldo, Muşèo dal Louvre

L' **invêren** (**inverno** in italiân) l'é óna dal quâter stagiòun ed l' ân.

## Astronoméia

L' **invêren astronômich** al cumîncia la giurneda ed l' invêren in dóve la nôt l'é pió lònga dal dé oséia al 21 dal mèiş ed dicèmber, gióst quâter dé préma ed la fèsta ed Nadêl; al finés la giurnêda ed la premavèira in dóve al dé al dûra tânt cme la nôt, oséia al 20 dal mèiş ed mêrs.

A 's trâta dal peréiod ed l'ân dóve al Sōl, arivê al pûnt pió bâs ind l'urişûnt, al 21 ed dicèmber, apûnt, al cumîncia a turnêr só, fîn al 20 ed mêrs, quând, in premavèira, la durêda dal dé l'é cumpâgn a còla ed la nôt. Al tèimp ed l'invêren "astronômich" a 's rîva a di grêd ed calōr pió bâs ed tót l'ân, mó per còst, an 's pōl mìa confondrél cun l'invêren "meteorolôgich".

## Al tèimp

La nèiva, elemèint carateréstich ed l'invêren
L' invêren l'é la stagiòun pió frèda ed l'ân. La nôt la fà da padròun, in 'na quêlch regiòun a nèiva dimòndi, l' umiditê, grôsi anvêdi cun i grôs frèd a la mantînen pió a lòngh e a blôchen la vapurasiòun.
L' invêren l'é la stagiòun ch' la gh' à i mèiş ed dicèmber, znêr e fervêr ind la pêrt êlta ed la Tèra, quî ed zógn, lój e agòst ind la pêrt a bâs ed la Tèra.

Puşisiòun dal sōl e 'd la Tèra a l'inési dal stagiòun
## Note

## Vôş coleghêdi

* Premavèira
* Istê
* Avtûn
* Stagiòun

**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  **Inverno** trâta da **it.wikipedia.org**.
Guêrda la **stôria ed la pâgina uriginêla** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.

| Stagiòun
Avtûn |
Invêren |
Premavèira |
Istê |

 |
| --- |
# Tiràna

Bulgnaiṡ

Skanderbeg Plazza
Mosaico d'la Tiràna

**Tiràna** l’é la capitèl d'la Albanî. L'as tròva int'al mèz d'la naziån. Ai én i palazz dal guéren naziunèl albanais. L'è la prémma zitè d'Albanìa par nòmmer di abitànt, ai n é de fati 557.422 (INSTAT, 2011).

## Stòria

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Guerda anch la vos **Stòria ed Tiràna**.* |

### Zitè gemelè

Tiràna l’é gemelè cåun:

* Ankara, Turchìa
* Pechìn, Cina
* Bursa, Turchìa
* Doha, Qatar
* Fiuränza, Itâglia
* Kharkiv, Ucragna
* Sarajēv, Bòśnia Erzégovina
* Skópje, Masedògna

## Personâg famōṣ

* Atifete Jahjaga
* Bebe Rexha
* Dritan Abazović
* Dua Lipa
* Eleni Foureira
* Emeli Sandé
* Ermal Meta
* Giorgio Toschi
* Giusy Ferreri
* Fatboy Slim
* István Tarlós
* Kolinda Grabar-Kitarović
* Nexhmije Pagarusha
* Noel Malcolm
* Riccardo Cocciante
* Rita Ora
* Robin Krasniqi
* Stevo Pendarovski
# 2018

Artéccol in dialètt mudnés

Al **2018** (MMXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XXI sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê

## Mort

* 31 ad lüi: Nino Staffieri, vèsc
* 25 'd Agóst: John McCain, pulìtic
* 7 da snär: France Gall, cantànta francéśa
* 15 ad Śnar: Dolores O'Riordan, cantànta e sunadōra irlandéśa

| An dal XXI sécol |
| --- |
| 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022 · 2023 · 2024 · 2025 · 2026 · 2027 · 2028 · 2029 · 2030 · 2031 · 2032 · 2033 · 2034 · 2035 · 2036 · 2037 · 2038 · 2039 · 2040 · 2041 · 2042 · 2043 · 2044 · 2045 · 2046 · 2047 · 2048 · 2049 · 2050 · 2051 · 2052 · 2053 · 2054 · 2055 · 2056 · 2057 · 2058 · 2059 · 2060 · 2061 · 2062 · 2063 · 2064 · 2065 · 2066 · 2067 · 2068 · 2069 · 2070 · 2071 · 2072 · 2073 · 2074 · 2075 · 2076 · 2077 · 2078 · 2079 · 2080 · 2081 · 2082 · 2083 · 2084 · 2085 · 2086 · 2087 · 2088 · 2089 · 2090 · 2091 · 2092 · 2093 · 2094 · 2095 · 2096 · 2097 · 2098 · 2099 · 2100 |
# La mummia - La tomba dell'Imperatore Dragone

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

|  |
| --- |
|  **The Mummy: Tomb of the Dragon Emperor** |
| *La mummia - La tomba dell'Imperatore Dragone* |
|  La Leong, la Bello, Fraser, Ford e Hannah in na figùra dal film |
| *La mùmia - La tómba d'l Imperadōr Dragòṅ* **2008** |
| **Regìa:**  Rob Cohen |
| **Scritōr:** Alfred Gough • Miles Millar John L. Balderston • Stephen Sommers |
| **Atōr:**  Brendan Fraser • Jet Li • Maria Bello John Hannah • Michelle Yeoh • Isabella Leong Anthony Chau-Sang Wong • Liam Cunningham Luke Ford • Russell Wong • David Calder |
| **Müsica:**  Randy Edelman |
| **Léngua:**  Ingléś • Cinéś • Sànscrit |
| **Dürä dal film:** 112 minüt |
| **Nasiōṅ:**  Stat Unî • Germàgna • Cina Cànada • Régn Unî • Hong Kong |

«
N'aventùra ch'l'avrà vita in etèran.»
(*Tagline* dal film)

**La mummia - La tomba dell'Imperatore Dragone** (*La mùmia - La tómba d'l Imperadōr Dragòṅ*) 'l è 'n film aventuróś dal 2008 ad Rob Cohen, séguit dla pelìcula La mummia dal 1999 e 'd La mummia - Il ritorno dal 2001.

'L à muciâ sù da piò ad quatarsènt-sinc migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad sènt-quarantasìnc.

## Sunt

*Rick O'Connell* (Brendan Fraser), insém a sò mujēr *Evelyn* (Maria Bello), a sò cugnâ *Jonathan Carnahan* (John Hannah), a sò fiōl *Alex* (Luke Ford) e a 'l pilòta 'd aparéć *Mad Dog Maguire* (Liam Cunningham) i s càt'n in Cina in dal sit dal ruìni ad *Qin Shi Huang* (Jet Li), cgnusû cuma 'l *Imperadōr Dragòṅ*, 'n èsar dimóndi catìṿ ch'l à regnâ lè soquànt sécui prima prima 'd finìr saplî in dla śmalta e in dla sàbia.

Al generàł *Yang* (Anthony Chau-Sang Wong), insém a 'l prufesōr *Roger Wilson* (David Calder) ch'l à tradî *Alex* dòp avēr finansiâ i sò scâṿ, i gh la càv'n a daśdàr 'l imperadōr, ch'al gh'à 'l putēr ad cuntrulàr i elemènt, e 'l sò eśèrcit ad déśmìla suldâ par duminàr al mónd.

A jutàr i bòṅ, *Rick* e 'l sò grup, i s śòntan la prevòstra di tèmp antìg *Zi Yuan* (Michelle Yeoh) e sò fiōla *Lin* (Isabella Leong).

## Culegamènt estéran

* (IT) La schéda dal film in s'l *IMDb*
* (IT) La schéda dal film in sal *FilmTV*
* (IT) La schéda dal film in sal sit dla *Cunferénsa Episcupàla*
# Tèxas

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

La bandéra dal Tèxas
Al stéma dal Tèxas
Al Tèxas (in rós) a 'l intéran di Stat Unî
Un longhorn texàṅ, al bóv ad cal bandi là

Al **Tèxas** (*Texas* in Inglés, a s lèś /ˈtɛksəs/) 'l è 'n stat di Stat Unî nâ al 29 ad Dicémbar dal 1845 ch'al s cata in dal sud su 'l gōlf dal Mèsic, a 'l sèntar, dal paéś. 'L è cgnusû cuma *Lone Star State* (*Al stat dla stéla da par lē*) e al sò mòt 'l è *Friendship* (*Amicìsia*).

La sò capitàla l'è Austin cun Houston, Sant Antóni, Dallas, Fort Worth, El Paśo e Arlington atri sità impurtànti. La sò siggla pustàla l'è **TX**. La paròla *Texas* la daśvèṅ da 'l Táysha, ch'in dla léngua druàda da gl'indiàṅ Hasinai a vōl dir “da la stésa banda” o anc “amìg”.

La sò ecunumìa la pōl cuntàr su 'l alevamènt dal bèsti, l'indùstria dal petròli e in sla tecnulugìa élta.

## Geugrafìa

Davśèṅ a lò i s càtan: al Mèsic Nóṿ a nòrd-òvest, 'l Oklahoma a nòrd, 'l Arkànsas a nòrd-èst, la Luiśiàna a èst e al Mèsic a sud. Cun na superfìsi ad 696.241 km² 'l è al stat più grand dòp l'Alàska.

Al paéś al s cata a nòrd dal fiùm Rio Grande e al gh'à dal piàni, di deśèrt, dal furèsti, dal palùdi, dal muntàgni e di pòst séc.

## Pupulasiòṅ

La pupulasiòṅ texàna l'è dimóndi misćia, ma dagnóra tut i èṅ o biànc o négar. P'r al cinsimènt dal 2006 la ś divìd acsè:

* 82,7% biànc
* 11,9% afroamericàṅ
* 3,4% aśiàtic
* 1,2% misć
* 0,7% indiàṅ americàṅ
* 0,8% hawaiàṅ e àtar pòpui dal Pasìfic

C'n i sò óltar vint-siē migliòṅ 'd abitànt *(dat dal 2012)*, al *Tèxas* l'è al stat americàṅ cun più abitànt ad tut dòp la Califòrgna.

## Pulìtica

Al *Tèxas* 'l è 'n stat ch'al strica 'l òć a la dèstra da dimóndi tèmp (specialmènt da i tèmp dgl'elesiòṅ dal presidènt Ronald Reagan ch'l à vìns lè in dal 1980) ma prima i ér'n i demucràtic a cmandàr là, difàti sōl quàtar vòlti i texàṅ i ìvan sarnî di presidènt republicàṅ in dla stòria lōr. Al guvernadōr 'd adès, da 'l 2000, 'l è Rick Perry dal Partî Republicàṅ.

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sit ufisiàł