# Novecento

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

|  |
| --- |
|  **Novecento** |
|  De Niro, la Casini e Depardieu in na figùra dal film |
| *Nuvsènt* **1976** |
| **Regìa:**  Bernardo Bertolucci |
| **Scritōr:** Franco Arcalli Bernardo Bertolucci • Giuseppe Bertolucci |
| **Atōr:**  Robert De Niro • Gérard Depardieu • Alida Valli Burt Lancaster • Donald Sutherland • Romolo Valli Dominique Sanda • Laura Betti • Stefania Sandrelli Werner Bruhns • Sterling Hayden • Stefania Casini Maria Monti • Francesca Bertini • Anna Henkel Allen Midgette • Ellen Schwiers • Piero Vida |
| **Müsica:**  Ennio Morricone |
| **Léngua:**  Itagliàṅ • Dialét Parmśàṅ |
| **Dürä dal film:** 302 minüt |
| **Nasiōṅ:**  Itàglia • Frància • Germàgna |

«
Sebben che siamo donne, paura non abbiamo, per amor dei nostri figli, in Lega ci mettiamo!»
(IT)(Braṅ 'd **La Lega** cantâ in dal film)

«
Sibèṅ s'a sém dal dóni, paùra a n ag 'n ém minga, p'r amōr di nòstar fiōi, in dla Lega a s mitém!»
(MUD)

**Novecento** (*Nuvsènt*) 'l è 'n film dramàtic e stòric dal 1976 ad Bernardo Bertolucci ambintâ in Itâglia in dla campàggna emigliàna durànt la secónda guèra mundiàla e a 'l inìsi dal Nuvsènt. 'L è stâ preśentâ, fóra cuncōrs, a 'l Fèstival ad Cannes ad c'l an lè e 'l è stâ mis in dla lista di sènt film itagliàṅ da tgnir dacàt.

'L è stâ girâ in dal *Parmśàṅ* (Busé), in d'l *Arśàṅ* (Guastâla e Lusêra), in dal *Cremunéś* (Rivarōl e San Śvan in Crōś) e in dal *Mantṿàṅ* (Mantṿa, al Pòś e Cürtatùn).

## Sunt

### At prim

In dal dè dla mòrt ad Giuseppe Verdi (27 ad Śnar dal 1901), in dal pudēr dal vèć padròṅ *Berlinghieri* (Burt Lancaster) ch'al gh'à in dal Parmśàṅ, i nàsan al sò anvō *Alfredo* (Paolo Pavesi e Robert De Niro), ch'al pòrta al nóm cumpàgn dal suo, e *Olmo Dalcò* (Roberto Maccanti e Gérard Depardieu), fiōl dla *Rosina* (Maria Monti), na cuntadìna ch'la lavóra in dla sò tèra e ch'la 'l à abû da 'n óm ch'a n s sà briśa ch'i 'l sia. Al pàdar dal pìcul *Alfredo*, *Giovanni* (Romolo Valli) al vōl tōr lò incòsa quànd sò pàdar al murirà, lasànd al briśi a 'l sò fradèl più grand *Ottavio* (Werner Bruhns). Al nunòṅ *Berlinghieri* al gh'à na surèla, *Desolata* (Francesca Bertini), ch'la fà la sōra e l'è gnuda a star da lò parchè la s è róta ad vìvar in cunvènt.

Da baghét *Olmo*, cun al sò caràtar arvèrs e sèmpar prònt a dir dal parulàsi, al dvénta amìg 'd *Alfredo* anc se chi lò al fà part dla famìja di padròṅ. Qvést chè pò al gh'à anc un bèl rapòrt cun sò nunòṅ, ch'al gh inséggna a druàr al sćiòp, e minga tant cun sò pàdar ch'al pénsa sōl a i bèsi. Un dè al vèć *Berlinghieri* al decìd ad tōr-'s la vita, impicànd-as in na stala cun dal cadéni in mèś a 'l sò vachi, quànd vilî al s rénd cònt 'd n èsar più bòṅ a far quél ch'al fava na vòlta: al fà fadìga a giràr, a dar di órdan a i sò cuntadèṅ, a tgnir-'s in a mènt al ròbi e p'r avér al mâl dal lumàghi adòs. *Giovanni* al s in prufìta faghénd butàr śò lè par lè un testamènt a 'l nudàr ch'al gh lasa incòsa a lò e sōl un vitalìsi ad 5.000 franc a 'l méś a sò fradèl.

Quànd a vèṅ na timpèsta ch'la s pòrta via mità dal furmintòṅ, *Giovanni* al fà savér a i sò cuntadèṅ ch'a gh darà mità dal stipéndi. Òṅ 'd qui lè, dit „Al muntanàr“, par prutèsta al s taja via n'urécia. In séguit i lavuradōr i tàcan a tgnir a drē a *La Lega*, n'urganiśasiòṅ sindacàla ch'la difénd i sò dirìt, e i daṅ vita a 'n siòpar ch'al mét in śnòć i camp méntar ninsòṅ al munś al vachi e i padròṅ i èṅ custrét a 'ndàr a tōr al lat in sità e pò a pagàr di crumìr e andàr anca lōr a lauràr la tèra. A stanta-tri an *Leo Dalcò* (Sterling Hayden), al nunòṅ 'd *Olmo*, al gh la cava a védar un padròṅ lauràr ma 'l è 'l ùltim quèl ch'al pasa p'r i sò òć parchè al mōr mént'r al pònsa sóta 'n àrbul.

I pas'n i an e *Olmo* al tórna in dal pudēr dòp avér fat la Prima guèra mundiàla e al cgnós la mistra *Anita Furlan* (Stefania Sandrelli), na dóna ad Veróna ch'l'à pardû la sò famìja e ch'l'inséggna in na cà dal pòpul. I dū i dvéntan muróś. Al padròṅ *Giovanni* 'l à in cal méntar cumprâ di machinàri e numinâ cuma fatōr al fasìsta *Attila Melanchini* (Donald Sutherland). Par la fèsta ad San Martèṅ soquànt di sò cuntadèṅ sucialìsta i pèrdan la cà ma *Oreste* (Odoardo Dall'Aglio), ch'al gh'iva incóra 'n an ad cuntràt, al n gh la cava minga a mandàr śò anc cal ròsp lè e 'l al siga a vóś élta in dialét: «Gnanc al Papa, gnanc Geśù Crist i m purtaràṅ via da cla cà chè parchè mè 'l è quarànt'an ch'a stag chè dèntar, l'è óra ad finìr-la!». Cal dóni i tàc'n a cantàr "La Lega" mént'r i óm, par difénd'r-i da 'l Camìśi Négri a cavàl, ch'i èṅ drē a rivàr par butàr-al fóra ad cà, i ciàpan di spròc in maṅ e i suldâ i èṅ custrét a mulàr 'l òs.

*Giovanni* al s dà da far par mét'r insém di àtar padròṅ a la sò càuśa in na céśa e catàr sù di bèsi. Un mòrt sucialìsta a Rivaröl a n è minga stâ asè par lò, a gh'è da far quèl par giustàr-i. *Pioppi* (Pietro Longari Ponzoni) e di àtar i gh staṅ ma minga sò fiōl ch'al sarnìs 'd andàr via da 'd lè p'r andàr a Pärma insém a *Olmo*. Lè prima i càt'n „Al muntanàr“, ch'al fà di spetàcui in piàsa par tiràr avànti, e pò i daṅ na maṅ a la lavandàra *Neve* (Stefania Casini) a purtàr sù i pagn. Dòp ch’*Alfredo* al gh'à dâ di bèsi p'r un bicirèṅ, *Olmo* al la cunvìns a 'ndàr a lèt insém. Lē la i ciàma tut dū par far-ag na pugnéta ma pò la gh'à na criśi pilètica. *Alfredo* al taja la còrda e al và a catàr sò sio *Ottavio* e lè al cgnós na dóna bèla ma 'n pôc strana, a gh'è 'l caś parchè l'è n'artìsta pîna ad bèsi, l’*Ada Fiastri Paulhan* (Dominique Sanda) ch'la gh dà 'n pasàǵ in màchina p'r andàr a cà. Méntar la cà dal pòpul la và a fōg e quàtar vèć i pèrdan la vita p'r òpra di fasìsta capitanâ p'r *Attila*, chi lōr dū i faṅ 'l amōr in un fnil.

## Culegamènt estéran

* (IT) La schéda dal film in s'l *IMDb*
* (IT) La schéda dal film (prim at) in sal *FilmTV*
* (IT) La schéda dal film (secónd at) in sal *FilmTV*