Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nadêl

Artéccol in dialètt mudnés

Nativitê: San Giusêp, Maria e i tri rè śvinànt gnû a catèr al Putèin Geśù.
Al **Nadêl** 'l è la fèsta ch'la sèlebra al dè indû 'l è nê Gesù, fiōl ed Maria, al 25 ed dicèmber (al 7 żnèr in di Cèsi urienteli o urtudòsi).
La paròla la deśvìn dal Ladein *Natalis*, ch'al vol dir *natalessi*.

Al Nadêl al s ciàma anc **Nadêl ed Gesù** o **Nativitê dal Sgnōr**.

## Môd ed dîr

«
Tersuà me a sòn cinein
Es n’ho gnanch l’us ed rasòn,
Mo per dir al sermunzein
A crèdd propi d’èsser bòn...
Oh puvrétt me!...
La memoria m’ha tradè!...
An m’arcord piò com al cmanza...
Mo al finess: “DAM BÈIN LA MANZA !»
(sermunsèin in bulgnéś 'd inìsi Novsèint tolt da “Aspetti e caratteri di Bologna che fu”, 'd Oreste Trebbi, paǵ.75)
## Bibliugrafìa

* (EN) *Christmas* in "*Catholic Encyclopedia*", Encyclopedia Press, 1917.
* (IT) "*Catechismo della Chiesa Cattolica*", Città del Vaticano, Libreria Editrice Vaticana 1992, ISBN 88-209-1888-9
# Billboard

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Al logo dla Billboard

La **Billboard** l'è na rivìsta americàna ch'la vèṅ fóra tut al stmani par la e5 Global Media ad Cincinnati ch'la dascór ad mùśica e vìddeo. Ad dèntar la gh'à dal paǵni ch'i tràtan 'l argumènt dal clasìfichi di pès muśicài e i èṅ cunsideràdi quéli fati méj in dal mónd. Al clasìfichi più impurtànti fati da lōr i èṅ la **Billboard Hot 100** (cun dèntar i sènt braṅ più scultâ in di Stat Unî) e la **Billboard 200** ch'l'arpòrta i duśènt àlbum più vindû in Amèrica.

In tut la *Billboard* la mét sù nuànta clasìfichi, a partìr da 'l 4 ad Śnar dal 1936 quànd l'è gnùda fóra la prima.

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sit uficiàl
# Triàngol retàngol

Carpśàn

|  |
| --- |
|
C'l artìcol chè 'l è scrit in
Carpśàn  |

Al triàngol retàngol indû a s vèd bèin 'l àngol drìt A, l'ipotenùśa ch'la gh'stà 'd in fròunt, i dū catēt e l'altèsa, che da 'l àngol drìt la rìva a caschèr in sìm'a l'ipotenùśa.
In dla giometrìa Evclidéa, al **triàngol retàngol** 'l è cal triàngol ch'al gh'à 'n àngol drìt. Al cô dal triàngol retàngol ch'al gh'stà 'd in fròunt, al s ciàma ipotenùśa, mèinter che chi èter dū cô i s ciàmen catēt. Per la règla dagli amśùri di àngol intèren 'd un triàngol, chi èter dū àngol mìa drìt, i se spartìsen l'ampièsa ch'a gh'armàgn a rivèr a 'l àngol piàt, a dìr che se 'l àngol piàt ed 180° 'l à bèle dê via 90° in dl àngol drìt, chi èter 90° ch'i gh'armàgnen i finiràn da na pert e da cl'ètra in chi èter dū àngol, che dòunca egl'ìn sèimper di àngol schisê.

## Al só perìmeter e l'àrea

I àngol, i cô e 'l punti col só lettri ch'i i ciàmen.
Al triàngol retàngol al gh'à sèinper l'ipotenùśa ch'l'è anc al diàmeter dla circonferèinsa ch'la gh'sta subìt tachèda 'd fóra
Al triàngol retàngol cun la sircunferèinsa a lò inscrìta
Al triàngol retàngol cun la sircunferèinsa a lò sircuscrìta
#### Tulènd i só cô

* Al só perìmeter 'l è pèr'a: WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
* La só superfìsi (= 1/2 bêś x altèsa) l'è pèr'a: WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

#### Tulènd al râģ r dal serć inscrìt e n' cô

#### Tulènd al râģ R dal serć sircuscrìt e n' cô

Al râģ R dal serć a lò sircuscrìt, 'l è sèimper pèr'a la metê dla só ipotenùśa c, perchè al diàmeter 'd cal serć lè 'l è sèimper l'ipotenùśa própia lē (a gh'è un nùmer infinî 'd triàngol retàngol ch'i gh'àpien la stèsa ipotenùśa, dòunca per catèr al noster, a gh'vōl propi n'ètra indicasiòun, ch'la sia 'n cô, 'n àngol, n'altèsa, na biśetrìce, e via acsè. Cgnusènd anca ùn di dū catēt:

* A cataròm al só perìmeter:
* A cataròm la só àrea:

## Vóś lighèdi

* triàngol
* àngol
* cô (giometrìa)
* ipotenùśa
* catēt
* quadrê (àlgebra)
* quadrê (giometrìa)
* tioréma 'd Pitàgora
* terna 'd Pitàgora
* triàngol acutàngol
* triàngol otuśàngol
* serć
* réda triangolèra
* nùmer triangolêr

## Noti e referèinsi

## Èter progèt

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Triàngol retàngol**

## Colegamèint estèren

* (EN) Al triàngol retàngol in dal sit mathworld.com
* (EN) Un sit ed solusiòun ed probléma, *Problem set 1.3.10* dal J. Wilson
# Purtugàl

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Al Purtugàl in vérd scûr

Al **Purtugàl** (a s diś **Portugal** in Purtughéś) l'è na nasiòṅ dl'Europa dal sud-òvest ch'la s cata in dla penìśula ibèrica (ch'l è sua p'r al 20%). 'L è 'l paéś più a òvest dl'Europa, davànti al gh'à 'l Ucéan Atlàntic in du i càtan i sò arcipèlag di Aśòri e ad Madèira. Al sò còsti i èṅ lunghi 830 chilómetar.

Al cunfìna sōl cun la Spaggna, a nòrd cun la regiòṅ dla Galìsia e a èst c'n al regiòṅ dla Castìglia e Lèòṅ, dl'Estremadùra e dl'Andaluśìa.

La bandéra dal Purtugàl
Al stéma dal Purtugàl
La sò lìngua uficiàla 'l è 'l Purtughéś (ma a s dascór anc al Mirandéś), na lingua ch'la daśvèṅ da 'l Latìṅ. Al sò teritòri al s cata difàti in dl'antìga pruìnsa rumàna dla Lusitania. Da 'l XVI sècul in avànti 'l à dâ vita a 'n impēr culuniàł in gir p'r al mónd in Àfrica, Àśia e in dl'Amèrica dal Sud, cunquistànd di paéś cuma 'l Braśìl, al Muśambîg e l'Angòla.

L'è na repùblica parlamentàra da 'l 1975 dòp la fiṅ dla ditatùra 'd António de Oliveira Salazar. Al prim minìstar 'l è 'l sucialìsta Pedro Passos Coelho mént'r al presidènt 'l è invéci ad dèstra, Aníbal Cavaco Silva.

La sò capitàla l'è Liśbóna ch'la fà da piò ad sincsènt-mila abitànt. Atri sità impurtànti i èṅ Pòrt, Vila Nóva ad Gaja e Braga.

Al *Purtugàl* al fà part dl'Ugnòṅ Europea a far data dal prim ad Śnar dal 1986.

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sit ufisiàł
* (IT) La sò paśna su 'l sit dla *Treccani*

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Purtugàl**

Pajîs d'Europa

 Albanî •
 Andorra •
 Armènia •
 Austria •
 Azerbaigiàn •
 Bélgi •
 Bôsgna-Erzegovina •
 Bulgarî •
 Cruazia •
 Danimèrca •
 Estògna •
 Finlandia

 Fränza •
 Geòrgia •
Germâgna •
 Grecia •
 Irlanda •
 Islanda •
 Itâglia •
 Lettògna •
 Liechtenstein •
 Lituàgna •
 Lussembûrg •
 Malta •
 Måunt naigher

 Mazedògna dal Nòrd •
 Muldàvi •
 Nurvegia •
 Portugâl •
 Prinżipê ed Mònac •
 Pulògna •
 Ràggn Uné •
 Ripóbblica Ceca •
 Róssia •
 Róssia bianca •
 Rumanî

 San Marén •
 Serbia •
 Slovachî •
 Sluvênia •
 Spâgna •
 Svèzia •
 Svézzra •
 Turchî •
 Ucraìna •
 Ulanda •
 Ungherî •
 Zìper •
 Zitê d'al Vaticân
# Bélgi

Mudnés

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Mudnéś  |

La bandéra
Al Bélgi su la mâpa

Al **Bélgi** (in francés *Belgique*, in olandéś *België*, in tedèsc *Belgien*), ufficialmeint **Regno dal Bèlgi** (in francès *Royaume de Belgique*, in olandès *Koninkrijk België*, in tedèsc *Königreich Belgien*), l'è un estèe ed l'Europa occidental ch'al cunfina a nord cun i Paes Bàs, a est cun la Germania e con al Lüssembûrgh, a sud e sud-ovest cun la Franza e a nord-ovest al tòca al Mar dal Nord.

As es tròva al confin tra l'Europa tedèsca e rumanza, e l'è divis in tri regiouni. A nord al Fiandri, ch'i parlen l'olandès, ch'la gh'a al 58% d'la popolazioun; a sud la Vallonia, in du's descàr en francès, cun el 32% della popolazioun naziunela.

In dal mèz as tròva la regioun d'la zitèe ed Bruxelles, Bruxelles-Capital, ch'le uffcialmeint bilèngui (anch's'as descàar ed piò en francès) in du a gh'è al 10% ed la popolazioun.

Ed piò, ai confin con la Germâgna, in Vallonia, la gh'è la Comunitèe tedèsca dal Belgi, furmeda dai commun pèrs da la Germania in dal 1918.

Al Belgi l'en un tra i fundandor d'la Unioun europea e en la sò capitel, Bruxelles, i gh'ein divèrsi istituziuoni comuniteri.

Pajîs d'Europa

 Albanî •
 Andorra •
 Armènia •
 Austria •
 Azerbaigiàn •
 Bélgi •
 Bôsgna-Erzegovina •
 Bulgarî •
 Cruazia •
 Danimèrca •
 Estògna •
 Finlandia

 Fränza •
 Geòrgia •
Germâgna •
 Grecia •
 Irlanda •
 Islanda •
 Itâglia •
 Lettògna •
 Liechtenstein •
 Lituàgna •
 Lussembûrg •
 Malta •
 Måunt naigher

 Mazedògna dal Nòrd •
 Muldàvi •
 Nurvegia •
 Portugâl •
 Prinżipê ed Mònac •
 Pulògna •
 Ràggn Uné •
 Ripóbblica Ceca •
 Róssia •
 Róssia bianca •
 Rumanî

 San Marén •
 Serbia •
 Slovachî •
 Sluvênia •
 Spâgna •
 Svèzia •
 Svézzra •
 Turchî •
 Ucraìna •
 Ulanda •
 Ungherî •
 Zìper •
 Zitê d'al Vaticân
# 24 ed zógn

Artéccol in dialètt mudnés

|  |
| --- |
| znèr • fervèr • mèrz • avrìl • maz • **zógn** • lói • agòst • setèmber • utóber• nuvèmber • disèmber |
| ← | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | → |

 Al **24 ed zógn** l'è al 175śum dè dal calendàri gregoriàn (176śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 190 dè a la fin dl'an.

## Fàt

## Nê

* 1969, Nicodemo Gentile, aucä e scritòr itagliàn

## Mòrt

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli