Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Braṡil

Piasintëin

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Piasintëin  |

La bandiera üficiäla dal Brasìl. Ogni stèla (26) la curispùnd a un Stät.
Carta geugräfica dal Brasìl.
Al **Braṡil** (al so nùm üficiäl l’è **República Federativa do Brasil** – **Repubblica Federativa del Brasile** in Itagliàn) a l’è ‘na repüblica federäla demucràtica ad l’America meridiunäla.

Al cunfëina a nord cun la Colombia, al Venesüela, la Guyana, al Suriname e la Guyana Francesa, a sud cun l'Uruguay e ad ovest cun l'Argentëina, al Paraguay, la Bulivia e al Perü. A est l’é bagnä da l’oceano Atlantic.

## Pulitica

La so capitäla l’é, dal 1960, Brasilia. Prima l’era stä Salvador. Seconda l’era stä Rio de Janeiro. In dal 2016, al gh’äva 206.081.432 d’abitant.

Al sò presidëint all’é, dal 2023, Luiz Inácio Lula da Silva.

## Storia

Fin al princìpi dal sécul 19° a l’è stä culònia dal Purtugal. L’è stä al 7 ad stëimbar dal 1822 ch’al fiö dal re l’ha pruclamä imperatùr cun num ad Pèdar I.

## Ligàm ad föra

* Open Directory
* Scheda del Brasile dal sito Viaggiare Sicuri
* Osservatorio Brasile
# Robert Altman

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Altman tòlt śò in dal 1980

**Robert Bernard Altman** (Kànsas City, 20 ad Favràr dal 1925 - Los Angeles, 20 ad Nuvémbar dal 2006, a s lèś [ˈɹɑbəɹt ˈɔːltmən] in ingléś) 'l è stâ 'n regista e senegiadōr americàṅ, vinsidōr 'd un Prèmi Òscar a la caréra in dal 2006 dòp sèt candidadùri p'r i film M\*A\*S\*H, Nashville, I protagonisti, America oggi e Gosford Park. 'L à anc vins un *Lèòṅ 'd Òr* a la caréra a 'l 53śum Fèstival ad Venèsia e 'n *Ōrs 'd Òr* in dal 1976 a 'l Fèstival 'd Berlîṅ par Buffalo Bill e gli indiani.

In dla sò caréra 'l à dirèt soquànt di atōr più grand 'd Hollywood c'n al sò òć uriginàł, crìtic e precìś cuma la Susan Sarandon, Elliott Gould, la Meryl Streep, Jeff Goldblum, la Shelley Duvall, Richard Gere, la Cher, Christopher Walken, la Karen Black, Robert Downey Jr., la Julianne Moore, la Julia Roberts, John Schuck, la Lily Tomlin, Robin Williams, la Glenn Close e la Sally Kellerman, a 'l intèr'n ad stòri articulàdi e scriti bèṅ pîni 'd persunàǵ difarènt, dal vòlti alśēr e dal vòlti tràgic, ch'i s mōv'n in ambînt cumplès.

*Altman*, mòrt par dal cumplicasiòṅ ligàdi a la leucemìa, 'l à dâ 'l sò cuntribùt a 'l teàtar (specialmènt in di an Utànta) e a la televiśiòṅ girànd di telefìm p'r al séri Alfred Hitchcock presenta (1957-1958), Bonanza (1960-1961) e atri incóra.

## Filmugrafìa

Lucandìna dal film *M\*A\*S\*H*
Lucandìna dal film *Anc gl'uśèi i cópan*
* 1957 - *La storia di James Dean* (*The James Dean Story*) - Ducumentàri
* 1957 - *The Delinquents*
* 1967 - *Conto alla rovescia* (*Countdown*)
* 1969 - *Quel freddo giorno nel parco* (*That Cold Day in the Park*)
* 1970 - *M\*A\*S\*H*
* 1970 - *Anche gli uccelli uccidono* (*Brewster McCloud*)
* 1971 - *I compari* (*McCabe & Mrs. Miller*)
* 1972 - *Images*
* 1973 - *Il lungo addio* (*The Long Goodbye*)
* 1974 - *Gang* (*Thieves Like Us*)
* 1974 - *California Poker* (*California Split*)
* 1975 - *Nashville*
* 1976 - *Buffalo Bill e gli indiani* (*Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull's History Lesson*)
* 1977 - *Tre donne* (*Three Women*)
* 1978 - *Un matrimonio* (*A Wedding*)
* 1979 - *Quintet*
* 1979 - *Una coppia perfetta* (*A Perfect Couple*)
* 1980 - *Health*
* 1980 - *Popeye - Braccio di Ferro* (*Popeye*)
* 1982 - *Jimmy Dean, Jimmy Dean* (*Come Back to the «5 and Dime», Jimmy Dean, Jimmy Dean*)
* 1983 - *Streamers*
* 1984 - *Secret Honor*
* 1985 - *Follia d'amore* (*Fool for Love*)
* 1985 - *Non giocate con il cactus* (*O.C. and Stiggs*)
* 1987 - *Terapia di gruppo* (*Beyond Therapy*)
* 1990 - *Vincent & Theo*
* 1992 - *I protagonisti* (*The Player*)
* 1993 - *America oggi* (*Short Cuts*)
* 1994 - *Prêt-à-Porter*
* 1996 - *Kansas City*
* 1998 - *Conflitto d'interessi* (*The Gingerbread Man*)
* 1999 - *La fortuna di Cookie* (*Cookie's Fortune*)
* 2000 - *Il dottor T & le donne* (*Dr. T & the Women*)
* 2001 - *Gosford Park*
* 2003 - *The Company*
* 2006 - *Radio America* (*A Prairie Home Companion*)

## Culegamènt estéran

* (EN) La sò schéda in s'l *IMDb*
* (IT) La sò schéda su 'l sit dla *Treccani*
# Sulstìsi

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Al sulstìsi 'd Invèran su 'l emisfēr bureàl. Dagnóra tuta la luś la culpìs 'l emisfēr austràl esénd al Tròpic dal Capricòran a 'l sèntar e minga 'l equadōr

AL **Sulstìsi** (da 'l latìn *solstitium*, cumpòst da "sol" ch'a vōl dir "Sōl" e "sistere", "farmàr-as") in astrunumìa 'l è cal mumènt in du al Sōl al riva, in dal sò muimènt aparènt lung l'eclìtica, a 'l punt ad declinasiòṅ màsima o mìnima, in du dònca al dè (in du a gh'è la luś dal Sōl) al dura da piò (*sulstìsi 'd Istâ*) o 'd méno (*sulstìsi 'd Invèran*) tgnénd cònt ad tut al giurnàdi d'l an.

Su 'l calendàri i sulstìsi i dàn'n acsè inìsi a 'l stagiòṅ dl'Istâ e d'l Invèran. Dascurénd d'l emisfēr bureàl, al sulstìsi 'd Istâ a gh'è fra 'l 20 e 'l 21 ad Śugn (a dipénd se 'l an 'l è biśestîl) méntar qvél 'd Invèran al gh'è da 'l 21 a 'l 22 ad Dicémbar. Cum anc par 'l equinósi, al ròbi i s arbàltan par 'l emisfēr austràl.

Sōl a Meśanòt in Nurvégia
In dal regiòṅ pulàri durànt i dū equinósi, esénd la Tèra inclinàda 'd 23° 27' rispèt a la perpendiculàra a 'l piàṅ dl'eclìtica, al Sōl al n tramónta minga a 'l uriśònt almànc par vint-quàt'r óri (in di pòst lung i sìrcui pulàr) mént'r a i Pòi al Sōl al gh armàgn fis par siē méś par pò a n far-as minga védar p'r i àtar siē. Cal fenóman chè al s ciàma “Sōl ad Meśanòt”.

## Culegamènt estéran

* (IT) La paśna d'l equinósi su 'l sit dla *Treccani*
# Plaśma

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Filamènt ad plaśma

Al **plaśma** 'l è òṅ di quàtar stat dla matèria dòp sòlid, lìquid e gasóś. Al cunsìst in gas juniśâ in du a gh'è 'n misćiùs 'd eletròṅ e jôṅ cun carga lètrica nèutra. 'L è stâ catâ in dal 1879 par Sir William Crookes e pò ciamâ acsè in dal 1928 par Irving Langmuir. I studi 'd *Crookes* i aṅ purtâ a la realiśasiòṅ di tûb ad Crookes, gl'antenâ di tûb catòdig e dal làmpadi a 'l nèon.

Su la Tèra 'l è difìcil catàr al plaśma in natùra, a part al silti e gl'auròri bureàli, mént'r invéci in d'l Univèrs al custituìs al 99% dla matèria cgnusùda, a part la matèria scura e l'energìa scura, esénd la cumpunènta prinsipàla dal stéli e dal nebulóśi.

La manéra più fàcila par generàr dal plaśma la cunsìst in dal métar dal gas sóta a 'n camp lètro-magnètig fòrt abàsta.

## Culegamènt estéran

* (IT) La paśna dal *plaśma* su 'l sit dla *Treccani*