Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 ed znèr

Artéccol in dialètt mudnés

|  |
| --- |
| **znèr** • fervèr • mèrz • avrìl • maz • zógn • lói • agòst • setèmber • utóber• nuvèmber • disèmber |
| ← | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | → |

 Al **16 ed znèr** l'è al prémm dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 349 dè a la fin dl'an (350 in di an biśestìl).

## Fàt

* 1581 - Al parlamèint edl'Inghiltèra al càza fóra dal règn la Césa catòlica.

## Nê

* 1974 - Kate Moss

## Mòrt

* 1636 - Giuliano de' Medici

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
# 1980

Artìcol in dialët piaṡintëin

## Avenimëint

* 2 d'agòst: A Bulògna una bomba la fä saltà in aria la Stasiòn dal trein; i möran 85 parsòn.

## Nasìd

* 21 ed fervèr: Tiziano Ferro
* 27 ed mèrz: a Bulògna, Cèsar Cremonini, cantànt itagliàn
* 2 ed zógn: a São Paulo, Caio Blat, atōr brasigliän
* 27 ed setèmber: a Roma, Virginia Raffaele, còmiga, atōra e cundutōra itagliàna

## Mòrt

* 2 d'agòst: Secondo Campini, ingignèr bulugnès
* 9 ad lüi: Vinicius de Moraes

| Ann dal XX sëcul |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |
# Bernardo Bertolucci

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Bertolucci tòlt śò in dal 2012

**Bernardo Bertolucci** (Parma, 16 ad Mars dal 1941 - Róma, 26 ad Nuvémbar dal 2018, a s lèś [berˈnardo bertoˈluttʃi] in Itagliàṅ) 'l è stâ 'n regìsta, senegiadōr e prudutōr emigliàṅ, ùnic itagliàṅ a vìnsar 'l Òscar par la regìa p'r al film dal 1988 L'ultimo imperatore ch'al gh'à frutâ anc al prèmi par la senegiadùra minga uriginàla.

In dal 2007 'l à vins al *Lèòṅ 'd Òr* a la caréra a 'l 64śum Fèstival ad Venèsia mént'r in dal 2011 i gh'aṅ dâ la *Palma 'd Òr* unurària durànt al 64śum Fèstival ad Cannes.

Fra i sò film più impurtànt a 'rcurdém Novecento, Il conformista, Io ballo da sola, ch'l à dâ 'n cuć a la caréra dla Liv Tyler, Il tè nel deserto e Ultimo tango a Parigi in du a gh'è la séna scàndal in dua Marlon Brando al dróa dal butér p'r inculàr la Maria Schneider.

## Filmugrafìa

* 1962 - *La commare secca*
* 1964 - *Prima della rivoluzione*
* 1968 - *Partner.*
* 1969 - *Amore e rabbia* - epiśòdi "Agonia"
* 1970 - *Il conformista*
* 1970 - *Strategia del ragno*
* 1972 - *Ultimo tango a Parigi*
* 1976 - *Novecento*
* 1979 - *La luna*
* 1981 - *La tragedia di un uomo ridicolo*
* 1984 - *L'addio a Enrico Berlinguer* - ducumentàri
* 1989 - *12 registi per 12 città* - ducumentàri, epiśòdi "Bologna"
* 1987 - *L'ultimo imperatore* (*The Last Emperor*)
* 1990 - *Il tè nel deserto* (*The Sheltering Sky*)
* 1993 - *Piccolo Buddha* (*Little Buddha*)
* 1996 - *Io ballo da sola* (*Stealing Beauty*)
* 1998 - *L'assedio*
* 2002 - *Ten Minutes Older: The Cello* - epiśòdi "Histoire d'eaux"
* 2003 - *The Dreamers - I sognatori* (*The Dreamers*)
* 2012 - *Io e te*
* 2013 - *Venice 70: Future Reloaded* - ducumentàri, epiśòdi "Scarpette rosse"

## Culegamènt estéran

* (EN) Filmugrafìa su *IMDb*
# Soulkeeper

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

|  |
| --- |
|  **Soulkeeper** |
|  Walls e Rowland in na figùra dal film |
| *Al custōd 'd anmi* **2001** |
| **Regìa:**  Darin Ferriola |
| **Scritōr:** Darin Ferriola |
| **Atōr:**  Rodney Rowland • Kevin Patrick Walls Robert Davi • Tom Lister Jr. • Brad Dourif Karen Black • William Bassett • Keith Coogan Jaime Bergman • Vincent Berry • Lowell Dean Cindy Day • Steffiana De La Cruz • Jack Donner |
| **Müsica:**  Kevin Saunders Hayes |
| **Léngua:**  Ingléś |
| **Dürä dal film:** 105 minüt |
| **Nasiōṅ:**  Stat Unî |

«
Al mâł 'l è inśōrd dla tò anma.»
(*Tagline* dal film)

**Soulkeeper** (*Al custōd 'd anmi*) 'l è 'n film ad scarésa dal gènar fantàstic dal 2001 scrit e dirèt par Darin Ferriola.

## Sunt

*Corey Mahoney* (Rodney Rowland) e *Terrence Christian* (Kevin Patrick Walls) i èṅ dū làdar ch'i faṅ dal rubarìi par cònt dal sò cap "Mr M", un tisi ch'al n s fà mai védar. Dòp avér fargâ 'l capèl a silìndar 'd Abraham Lincoln durànt na ricustrusiòṅ dla Guèra 'd secesiòṅ americàna però al sò *boss* al i lasa a cà e lōr i finìs'n in buléta sparàda parchè *Christian* 'l à spéś tut i sò bèsi cumprànd na làpid nóva e “rock” par la tómba 'd sò màdar méntar *Mahoney* 'l à pardû incòsa śugànd a la roulette.

Na sira, mént'r i èṅ in un bar a bévar quèl, i cgnósan dū ragàsi dimóndi bèli ch'i gh śibìsan 'd andàr sèg da 'n sèrt *Pascal* (Brad Dourif). Pagànd-i chi lò al gh admànda 'd purtàr-ag la préda 'd Làśar 'd Betàgna, un giaròṅ mis in na cadnìna ch'l è bòṅ ad daśdàr i mòrt. Par far-'l i gh'aṅ da catàr un tisi ciamâ *Frederick Finch* che però 'l è a 'l campsànt. Da la sò fòsa i dū ragàs i tìran sù di artàj 'd giurnài in du a s dascór ad gint mòrta masàda soquànt an prima. Cun 'l ajùt dal sò amìg *Tommy Lister* dit *Tiny* (Tom Lister, Jr.) a salta fóra ch'a s trata 'd làdar, barbòṅ, putàni, praticamènt dal parsòni ch'i n gh ciàva gnint a ninsòṅ.

*Terrence* al próa a 'ndàr-'g a fónd e su 'n lìbar pîṅ ad pólvra pascâ in bibliutéca al lèś la stòria 'd un stregòṅ samaritàṅ ciamâ *Simon Magnus* ch'al cardìva 'd ès'r al fiōl ad Dio ma 'l dascurìva dal mâł e 'l tgniva adrē a 'l pcâ, tut qvèi cunfermâ da *Mallion* (Robert Davi), 'n óm ch'al sà incòsa dla religiòṅ. In séguit *Corey* e *Terrence* i càt'n un ragàs (Vincent Berry) ch'al gh diś 'd èsar *Finch* rincarnâ.

## Culegamènt estéran

* (EN) La schéda dal film in s'l *IMDb*
# Species III

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

|  |
| --- |
|  **Species III** |
|  La Sunny Mabrey in na figùra dal film |
| *Spéci III* **2004** |
| **Regìa:**  Roger Donaldson |
| **Scritōr:** Dennis Feldman • Ben Ripley |
| **Atōr:**  Sunny Mabrey • Robin Dunne • Amelia Cooke John Paul Pitoc • Christopher Neame • Dan Wells Robert Knepper • Patricia Bethune • Rick Dean Michael Warren • Natasha Henstridge • Joel Stoffer |
| **Müsica:**  Elia Cmiral |
| **Léngua:**  Ingléś |
| **Dürä dal film:** 111 minüt |
| **Nasiōṅ:**  Stat Unî |

«
La belésa la pōl lugàr dal surpréśi tarméndi.»
(*Tagline* dal film)

**Species III** (*Spéci III*) 'l è 'n film fantàstic e d scarésa americàṅ dal 2004 ad Brad Turner, séguit ad Specie mortale dal 1995 e 'd Species II dal 1998.

## Sunt

Dòp la mòrt dl'aglièna *Eve* (Natasha Henstridge), al dutōr *Abbot* (Robert Knepper) al pòrta via la sò putìna péna nada, ch'al ciàma *Sara* (Sunny Mabrey), par far di studi su 'l sò DNA parfèt ch'al sarév bòṅ ad cumbàt'r i mâi dla spéce umàna. La baghéta la crés in présia e la dvènta subìt dna śuvnòta ch'la pésca di óm parfèt cumpàgn a lē da gusàr. Al còmpit 'l è piutòst difìcil parchè la cata sōl di aglièṅ ìbrid pîṅ ad difèt e destinâ a murìr.

In di sò studi *Abbot* al s fà jutàr p'r un studènt universitàri ciamâ *Dean* (Robin Dunne) ch'al spartìs la cambra in dal culéǵ c'n al sò amìg *Hastings* (John Paul Pitoc). In séguit a salta fóra n'atra ìbrida, l’*Amelia* (Amelia Cooke).

## Culegamènt estéran

* (EN) La schéda dal film in s'l *IMDb*
* (IT) La schéda dal film in sal *FilmTv*
# 1920

Piasintëin

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Piasintëin  |

## Avenimëint

* 3 ad märs: in India, Gandhi al cumëincia la Resitëinsa cuntra al Rágn Unî Germâgni.
* 25 ad nuëimbar: a Furlè a näs al Cenacolo Artistico Forlivese.

## Nasìd

* 23 ed mèrz: Michèl Maria Giambelli, vèsc
* 10 d'avrìl, a Rèz: Nilde Iotti, pulìtica itagliäna
* 18 ad giügn a Sant'Angiul: Màriu Beccaria, séindic e pulìtica itagliän

## Mòrt

* 28 ad znär, a Bulògna: Aristide Faccioli, ingignèr itagliän

| Ann dal XX sëcul |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |
# Rossia

Bulgnaiṡ

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Bulgnaiṡ  |

Al scûd

La **Róssia** (*Россия* in róss) l'è un pajàiṡ dl'Európa e dl’Âsia.

La cunféṅna con la Norvegia, la Finlandia, l'Estògna, la Letògna, la Róssia biânca, la Lituânia, la Pulógna, l'Ucraìna, la Geòrgia, l'Azerbaigiàn, al Kazakistan, la Zéṅna, la Mungòglia e la Corea dal Nòrrd.

La capitèl l'é Måssca.

L'é al stèd pió grand dal månd, con 'na superfîz ed 17.075.200 km², e l'à stra sé e nå 142 miglión e mêz d'abitànt.

## Puléttica

* La Federaziån Róssa (nomm ufizièl: '*Российская Федерация*) l'é una repóblica federèl.
* Al presidänt l'é Vladimir Vladimirovič Putin (dal 2012).
* Al prémm minîster l'é Mikhail Vladimirovič Mishustin (dal 2020).

Pajîs d'Europa

 Albanî •
 Andorra •
 Armènia •
 Austria •
 Azerbaigiàn •
 Bélgi •
 Bôsgna-Erzegovina •
 Bulgarî •
 Cruazia •
 Danimèrca •
 Estògna •
 Finlandia

 Fränza •
 Geòrgia •
Germâgna •
 Grecia •
 Irlanda •
 Islanda •
 Itâglia •
 Lettògna •
 Liechtenstein •
 Lituàgna •
 Lussembûrg •
 Malta •
 Måunt naigher

 Mazedògna dal Nòrd •
 Muldàvi •
 Nurvegia •
 Portugâl •
 Prinżipê ed Mònac •
 Pulògna •
 Ràggn Uné •
 Ripóbblica Ceca •
 Róssia •
 Róssia bianca •
 Rumanî

 San Marén •
 Serbia •
 Slovachî •
 Sluvênia •
 Spâgna •
 Svèzia •
 Svézzra •
 Turchî •
 Ucraìna •
 Ulanda •
 Ungherî •
 Zìper •
 Zitê d'al Vaticân
# Anàdra

Pramsân Bulgnaiṡ

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Pramsân  |

Dù nâdór'd la sòrta di gérman, fèmna e masć.

I **nâdór** i'én di ósél migratór ch'i fan pärta'd la famija di Anatidi ma l'é una paròla che, a livél siéntifìc, l'a n'vól miga dìr gninta parchè la s'dróva par indichèr un muć d'oseél chi fan pärta ed socuant gènór divèrs. In pratica:

* i s'ćiamón **nâdór** dil sórti d'Anatidi pù pićén'ni chi présént dil caratéristichi divèrsi tra masć e fèmni
* i s'ćiamón **ôca** dil sòrti d'Anatidi pù grôsi e che –généralmént– i ne présentén miga dil divèrsitè évidénti tra masć e fèmni

A Pärma l'é una paròla c'la s'dróva de spès par indicär un òm pòc furób con un significhè c'al pól isór intés c'me simil al milaneés *pirla*.

I én bésti bón'ni ed nodär e viädi a stär in t'l'âcua, e di fati is catón sempór svénn a di lägh, di baćìn, di rìv o di fiumm e, duranta il migrasión, anca al mär.

## Alimentasión

A dipénda bombén da la sòrta'd nâdor: in générèl a s'pól dîr ch'a ghé di nâdor vegétariàn, di nâdor ch'i magnón di pèss e di nâdor chi magnón col e cl'ätòr.

## Tasónómìa

Quäsi tuti'l sòrti'd nâdor salvadghi i dérivén dal nâdor gérmàn o dal nâdor mutt, du sòrti che'd soveént i vénén ibridèdi par fär d'incróz chi vaghén bén par la pródusión inténsiva ed cärna o'd fidég grâs a la mòda di franceés.

A ghé'na sòtàfamija, cólà di Tadornini, ch'i s'pólón considérèr a métè sträda tra'l nâdór e l'ôca: c'me i nâdór i én viè a l'âcua e i gan di coloór brilânt parò c'me lj'ôchi i én grôs e compâgn tra masć e fèmna.

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Bulgnaiṡ  |

anadréna fammna ch'la nuda int'l acua

Pr äli anadréni as cunsìdera di usii chi viven in di ambiént tais i lèg o i fiòmm. Ii s vadden sòbbit parché i an un col còrt, ch'lè pò qual ch'ali diferénzia dai zéggn o dali oc.

Ali anadréni an dal piomm divérs a scand dal sès. Pòc stmén dåpp la canbiaziån dal piumagg', al masti al tol un piumagg' cumpagn a quall d'la fammna. Ali anèder fan al nid in tèra o in di bûs.

## Manîri 'd dìr

* (BLG) Ś**nadr**azèr, (IT) *Sguazzare, divertirsi facendo il bagno*.
* (BLG) An savair gnanc quant sî pî i an trai **anâder**, (IT) (lett.) *Non sapere neanche quanti sei piedi hanno tre anatre*, (fig.) *Essere ignorante e rozzo*.
* (BLG) Ciapèr un’**anâdra**, (IT) *Ubriacarsi*.
* (CARPŚ) e (IT) Sgnōr Vò, se i suoi **nàtteri** vengono ancora a sguassaràre nel mio sito, io ci trò! - Ci trìi, ci trìi, che tanto i miei **nàtteri** sono più fòrrbi e si vanno a logàre drìo i lotti, (IT) *Senta Lei, se le sue anatre vengono ancora a sguazzare nel mio sito, io sparerò loro! - Ci spari, ci spari, che tanto le mie anatre sono più furbe e si nasconderanno dietro i mucchi di terra*.
* (CARPŚ) Et gh'ê na sùca ch'a n'la pèca gnaṅ i **nader**, (IT) *Hai una tale zucca, che non la beccano neanche le anatre*.

## Noti e referèinzi