# Turc

Artéccol in dialètt mudnés

Artìcul in Miranduléś

«
Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler.»
Turc(**Dichiarasiòṅ universàla di dirìt ad 'l óm**,*1948*)

«
Tut i èsar umaṅ i nàsan lìbar, cumpàgn in di dirìt e dégn a la stésa manéra. I gh'àṅ la raśòṅ e 'l giudìsi e i gh'aṅ da cumpurtàr-as da fradèi 'l un cun c'l àtar.»
(MUD)

I pòst in du a s dascór uficialmènt al Turc
Al vucàli dal Turc
Al presidènt Atatürk al fà védar 'l alfabét nóṿ tòlt sù da 'l Turc in dal 1928
Tastéra dal computer druàda da i Turc
Bòṅ Cavdàn in Turc

Al **Turc** (*Türkçe*) l'è na léngua altàica ch'la fà part dal grup dal léngui turchi e ch'l'è druàda da 125 migliòṅ ad parsòni stramnàdi in Turchìa, Cipri, Muldàvia, Kosovo, Germâgna e àtar pòst incóra.

Al Turc 'l éra dascórs in d'l Impéri Utumàṅ e al druàva na versiòṅ cambiàda d'l alfabét àrab. In dal 1928 al presidènt Mustafa Kemal Atatürk, ch'al vliva muderniśàr la Turchìa, 'l à mis a da na banda 'l alfabét àrab tulénd a 'l sò pòst quél latiṅ mudificâ.

## Vucàli

Al Turc l'è na léngua ch'la tîṅ a drē a l'armunìa dal vucàli: quést a vōl dir ch'in na paròla i gh pōl'n èsar sōl dal vucàli dal stés grup, palatàli o velàri.

**Vucàli dal Turc**|  | Davànti (palâ) | Dadrē (vēl) |
| --- | --- | --- |
|  | sénsa làbar | cun i làbar | sénsa làbar | cun i làbar |
| élt | *i* | *ü* | *ı* | *u* |
| bas | *e* | *ö* | *a* | *o* |

Al vucàli **a**, **e**, **i**, **o**, **u** i èṅ cumpàgni a 'l vucàli d'lItagliàn (o dal Fraréś/Miranduléś, cun la O e la E saràdi, la [ɛ] e la [ɔ] difàti in Turc i n gh'èṅ minga). La **ü** invéci la s lèś cuma in dla paròla *putèṅ* dita da 'n Mantṿàṅ (*pütlét*). Stésa ròba par la **ö** ch'la s lèś cuma in dla paròla *fóra* dita da 'n Mantṿàṅ (*föra*). La **I** sénsa puntèṅ insìma la gh'à un sòṅ difarènt da quéla ch'la gh 'l à.

Al vucàli cun al ségn **^** insìma (asènt circunflès) i èṅ lunghi, cuma in emigliàṅ. La stésa ròba la sucéd quànd a s cata la létra **ğ** ch'la sarvìs sōl a ślungàr la vucàla ch'la vèṅ prima (la paròla *dağ*, ch'la vōl dir *muntàgna*, difàti la s lèś *daa*).

## Cunsunànti

**Cunsunànti dal Turc**|  | Làbar | Dènt | Alvèul | Dop 'l Alvèul | Palâ | Vēl | Góla |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Naśàl | m |  | n |  |  |  |  |
| Stóp | p | b | t | d |  |  | [c] | [ɟ] | k | ɡ |  |
| Africâ |  |  |  | t͡ʃ | d͡ʒ |  |  |  |
| Fricâ | f |  |  | s | z | ʃ | ʒ |  |  | h |
| Davśinànt | ʋ |  | [ɫ] | l | j |  |  |
| Vibrànt |  |  | ɾ |  |  |  |  |

Al cunsunànti turchi i èṅ cumpàgni asè a quéli d'l emigliàṅ a part quìsti chè 'd sóta:

* la **c** la s lèś sèmpar cuma la *g* dólsa ad *gir*: *Istiklal Caddesi* (ch'a vōl dir *Via Istiklal*) difàti la s lèś /ʤad'desi/
* la **ç** la s lèś sèmpar cuma la *c* dólsa ad *ciàv*: *çocuk* (ch'a vōl dir *putèṅ*) difàti la s lèś /ʧo'ʤuk/
* la **g** l'è sèmpar dura cuma in *gósa*: *gece* (ch'a vōl dir *nòt*) difàti la s lèś /ge'ʤe/
* la **h** l'è sèmpar dita tirànd dèntar al fiâ
* la **s** l'è sèmpar sórda (cuma in *scrana*)
* la **ş** la gh'à al sòṅ dla *SC* d'l itagliàṅ *sciarpa*: *şarap* (ch'a vōl dir *vèṅ*) difàti la s lèś /ʃa'rap/
* la **y** la s lèś cuma la *J* ad *jutàr*
* la **z** l'è la S sunòra (cuma in *śéndar*)

## Gramàtica

Al Turc, cum anc al Finlandéś e 'l Ungheréś l'è na léngua aglutinànta, cun dal paròli ch'i s fànan sù miténd insém di pès indipendènt, paròli curti cun di sufìs śuntâ in fónd.

| Turc | Emigliàṅ |
| --- | --- |
| *ev* | la cà |
| *evler* | al cà |
| *evin* | la tò cà |
| *eviniz* | la vòstra cà |
| *evim* | la mè cà |
| *evleri* | al sò cà |
| *evimden* | dla mè cà |
| *evimde* | in dla mè cà |
| *evinizdeyim* | a sòṅ in dal tò cà |
| *evinizde miyim?* | sòṅ-j-a in dal tò cà? |

Cum a sucéd anc in dal Giapunéś e in dal Latìn, al fraśi i s fànan miténd prima al sugèt, pò 'l ugèt e a la fiṅ al vérub (léngua SOV).

La gramàtica la tiṅ a drē bèṅ a 'l sò règhli, difàti in Turc a gh'è sōl un sustantìṿ minga regulàr (**su** ch'a vōl dir *àqua*). Stésa ròba p'r i vérub (*èsar* ch'al fà paṅ par sò cònt).

## Eśèmpi

* turc: *türkçe*
* a t salùt: *merhaba*
* arvéd'r-as: 'hoşça kalın
* par piaśēr: *lütfen*
* a t ringràsi: *teşekkür ederim*
* a t vój bèṅ: *seni seviyorum*
* bònanòt: *iyi geceler*
* bòn giōran: *günaydın*
* sè: *evet*
* nò: *hayır*

Nùmar da 1 a 10: bir (òṅ), iki (dū), üç (tri), dört (quàtar), beş (sinc), altı (siē), yedi (sèt), sekiz (òt), dokuz (nóṿ), on (déś).