# Viggo Mortensen

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Viggo Mortensen tòlt śò in dal 2010

**Viggo Peter Mortensen Jr.** (New York, 20 'd Utóbar dal 1958, a s lèś [ˈviːɡoʊ ˈmɔːrtənsən] in ingléś e [viːgo ˈmɒːtn̩sn̩] in danéś) 'l è 'n atōr, puéta, futógrafar, pitōr, muśicìsta, prudutōr e regìsta americàṅ, candidâ a tri Prèmi Òscar, in dal 2008 p'r al thriller La promessa dell'assassino, girâ cun la Naomi Watts e Vincent Cassel, in dal 2017 par la cumèdia dramàtica Captain Fantastic, in dla part ad *Ben Cash*, e in dal 2019 p'r al biugràfic Green Book, in di pagn d'l autìsta ad Mahershala Ali ch'al fava la part dal pianìsta Don Shirley.

In dla sò caréra *Viggo* 'l è stâ candidâ anc quàtar vòlti a i Golden Globe e par dó vòlti a i Prèmi BAFTA armagnénd però sèmp'r a bèc sut.

'L è famóś p'r avēr fat la part 'd *Aragorn* in Il Signore degli Anelli - La Compagnia dell'Anello (2001), in Il Signore degli Anelli - Le due torri (2002) e in Il Signore degli Anelli - Il ritorno del re (2003) e 'l à laurâ quàtar vòlti c'n al regìsta David Cronenberg.

*Mortensen* 'l è bòṅ ad dascórar in ingléś, danéś, spagnōl, itagliàṅ, francéś e nurvegéś ma anc in àrab e catalàṅ. Al tîṅ par la squàdra 'd fólbar argintìna dal San Lurèns.

## Biugrafìa

Nâ in dal Lower East Side ad Manhattan, *Viggo* 'l è 'l più grand ad tri fradèi (*Charles* e *Walter*) dl'americàna *Grace Gamble* (nada *Atkinson*) e dal danéś *Viggo Peter Mortensen Sr* ch'i s éran cgnusû durànt na vacànsa a Òślo in Nurvégia e pò spuśâ in Ulànda cun na serimàgna luteràna. Sò nunòṅ matéran 'l éra dla Scòsia Nóva (Cànada) méntar sò nunóna patérna l'éra nurvegéśa.

Viggo in na fóto dal 2011
Lò in dal 2020
Tgénd adrē a 'l mistēr ad sò pàdar, ch'al lauràva par n'aśiénda agrìcula ch'la tiràva sù di pui, da pìcul al và a star in Argintìna, par pò spatinàr a Cupenàghen cun sò pàdar quànd i suo i s èṅ divursiâ ch'al gh'iva a ùnd'ś an. In séguit 'l è andâ a vìv'r a New York in du al s è diplumâ a la *Watertown High School a Watertown*. A darsèt an, durànt na lit, al s ferìs a 'n làbar ciapànd cónt'r a dal fîł spinâ ch'al gh lasa 'n castròṅ in ghigna ch'al s pòrta adrē anc adès.

In dal 1976 *Mortensen* al s è laureâ in siénsi pulìtichi e in léngua spagnōla a la *St. Lawrence University*. Dòp i an dla scóla, a 'l inìsi di an Utànta al taca pò a lauràr faghénd al tradutōr e pò anc al camiunìsta, al barìsta, al camarēr e 'l fiuràr. In séguit al và star a Los Angeles par far 'l atōr, dòp avēr fat di studi a la *Warren Robertson's Theatre Workshop* e recitâ a teàtar. Al gh la cava a far na part pìcula, qvéla dal cuntadèṅ amish, in dal thriller Witness - Il testimone, a fiànc 'd Harrison Ford e dla Kelly McGillis ma più che àtar 'l è impgnâ in chi an lè in soquànti série televiśìvi cuma Aspettando il domani e Miami Vice. In chi an al lavóra cun Jonathan Demme in Swing Shift - Tempo di swing e cun Woody Allen in La rosa purpurea del Cairo ma 'l sò séni i vìnan tajàdi via a 'l ùltim. N'atra deluśiòṅ par lò a riva cun Platoon 'd Oliver Stone parchè la part ch'al gh'iva da far, qvéla dal sergînt *Elias*, la finìs invéci a Willem Dafoe.

In séguit al gira dó pelìculi 'd scarésa, Prison (1987) e Non aprite quella porta - Parte 3 (1990), qvésta chè a fiànc dla Miriam Byrd-Nethery. Subìt dòp l'è la vòlta dal western Young Guns II - La leggenda di Billy the Kid (1990), in du 'l incróśa Emilio Estevez, Kiefer Sutherland e Christian Slater, e dal drama ambintâ in Idaho Riflessi sulla pelle (1990).

In dal 1991 'l è prutagunìsta insém a David Morse e a la Valeria Golino dal film ad debùt ad Sean Penn a la regìa, Lupo solitario, film ispirâ a la canta *Highway Patrolman* ad Bruce Springsteen, trata da 'l àlbum Nebraska dal 1982. Dū an dòp 'l è a fiànc 'd Al Pacino in Carlito's Way ad Brian De Palma pò in dal 1995 al cata pòst in dal thriller Sinistre ossessioni, cun Brendan Fraser e l'Ashley Judd, in dal film ad scarésa L'ultima profezia, in dla part dal Diàvul a fiànc ad Christopher Walken e dla Virginia Madsen, e in dla pelìcula 'd asiòṅ Allarme rosso, insém a Denzel Washington e Gene Hackman.

Catâ finalmènt al sucès a Hollywood, *Viggo* al rècita pò in dal drama Ritratto di signora (1996), candidâ a dū Academy Award, in d'l aventuróś Daylight - Trappola nel tunnel (1996), cun prutagunìsta Sylvester Stallone, in dal film ad guèra cun la Demi Moore Soldato Jane (1997), e pò in dal 1998 in dū arfacimènt ad pelìculi 'd Alfred Hitchcock: Delitto perfetto, cun la Gwyneth Paltrow in dla part fata in dal 1954 da la Grace Kelly, e in Psycho in di pagn d'l amànt dl'Anne Heche *Samuel Loomis* (in dal 1960 fata par John Gavin). Sèmp'r in c'l an lè al gira La sottile linea rossa ma 'l regìsta Terrence Malick al taja 'l sò séni durànt al muntàǵ finàł.

Al vèra i an Dumìla girànd cun la Sandra Bullock la cumèdia dramàtica 28 giorni pò al tōś part a la trilugìa dal *Sgnōr di Anèi* faghénd al persunàǵ 'd *Aragorn*. In dal 2005 al gira A History of Violence, thriller preśentâ a 'l 58śum Fèstival ad Cannes in du 'l è a fiànc 'd Ed Harris che pò 'l al ciamarà insém a la Renée Zellweger e a Jeremy Irons tri an dòp p'r al sò western Appaloosa.

Fra i sò ùltim lavōr a 'rcurdém Good - L'indifferenza del bene (2008), in dla part 'd un prufesōr dal partî naśìsta, e A Dangerous Method (2011), in dla part ad Sigmund Freud.

## Filmugrafìa

*Na stòria 'd viulénsa* (2005)
*La prumésa dal sasèṅ* (2007)
### cuma atōr

* 1985 - *Witness - Il testimone* (*Witness*), regìa ad Peter Weir
* 1987 - *Salvation!*, regìa dla Beth B.
* 1988 - *Prison*, regìa ad Renny Harlin
* 1988 - *Pazzie di gioventù* (*Fresh Horses*), regìa ad David Anspaugh
* 1990 - *Tripwire - Sul filo del rasoio* (*Tripwire*), regìa ad James Lemmo
* 1990 - *Non aprite quella porta - Parte 3* (*Leatherface: Texas Chainsaw Massacre III*), regìa ad Jeff Burr
* 1990 - *Young Guns II - La leggenda di Billy the Kid* (*Young Guns II*), regìa ad Geoff Murphy
* 1990 - *Riflessi sulla pelle* (*The Reflecting Skin*), regìa ad Philip Ridley
* 1991 - *Lupo solitario* (*The Indian Runner*), regìa ad Sean Penn
* 1993 - *Ruby Cairo*, regìa ad Graeme Clifford
* 1993 - *Limite estremo* (*Boiling Point*), regìa ad James B. Harris
* 1993 - *Young Americans*, regìa ad Danny Cannon
* 1993 - *Carlito's Way*, regìa ad Brian De Palma
* 1993 - *American Yakuza*, regìa ad Frank A. Cappello
* 1994 - *Floundering*, regìa ad Peter McCarthy
* 1994 - *Gospel According to Harry*, regìa ad Lech Majewski
* 1994 - *The Crew*, regìa ad Carl Colpaert
* 1995 - *L'ultima profezia* (*The Prophecy*), regìa ad Gregory Widen
* 1995 - *Allarme rosso* (*Crimson Tide*), regìa ad Tony Scott
* 1995 - *Sinistre ossessioni* (*The Passion of Darkly Noon*), regìa ad Philip Ridley
* 1995 - *Black Velvet Pantsuit*, regìa ad William Butler
* 1995 - *Gimlet*, regìa ad José Luis Acosta
* 1996 - *Ritratto di signora* (*The Portrait of a Lady*), regìa dla Jane Campion
* 1996 - *Insoliti criminali* (*Albino Alligator*), regìa ad Kevin Spacey
* 1996 - *Daylight - Trappola nel tunnel* (*Daylight*), regìa ad Rob Cohen
* 1997 - *Soldato Jane* (*G.I. Jane*), regìa ad Ridley Scott
* 1997 - *La pistola de mi hermano*, regìa ad Ray Loriga
* 1998 - *Delitto perfetto* (*A Perfect Murder*), regìa 'd Andrew Davis
* 1998 - *Psycho*, regìa ad Gus Van Sant
* 1999 - *A Walk on the Moon - Complice la luna* (*A Walk on the Moon*), regìa ad Tony Goldwyn
* 2000 - *28 giorni* (*28 Days*), regìa dla Betty Thomas
* 2001 - *Il Signore degli Anelli - La Compagnia dell'Anello* (*The Lord of the Rings: The Fellowship Of The Ring*, regìa ad Peter Jackson
* 2002 - *Il Signore degli Anelli - Le due torri* (*The Lord of the Rings: The Two Towers*), regìa ad Peter Jackson
* 2003 - *Il Signore degli Anelli - Il ritorno del re* (*The Lord of the Rings: The Return of the King*), regìa ad Peter Jackson
* 2004 - *Oceano di fuoco - Hidalgo* (*Frank T. Hopkins*), regìa ad Joe Johnston
* 2005 - *A History of Violence*, regìa ad David Cronenberg
* 2006 - *Il destino di un guerriero* (*Alatriste*), regìa 'd Agustín Díaz Yanes
* 2007 - *La promessa dell'assassino* (*Eastern Promises*), regìa ad David Cronenberg
* 2008 - *Appaloosa*, regìa 'd Ed Harris
* 2008 - *Good - L'indifferenza del bene* (*Good*), regìa ad Vicente Amorim
* 2009 - *The Road*, regìa ad John Hillcoat
* 2011 - *A Dangerous Method*, regìa ad David Cronenberg
* 2012 - *On the Road*, regìa ad Walter Salles
* 2012 - *Todos tenemos un plan*, regìa dl'Ana Piterbarg
* 2014 - *I due volti di gennaio* (*The Two Faces of January*), regìa 'd Hossein Amini
* 2014 - *Jauja*, regìa ad Lisandro Alonso
* 2014 - *Loin des hommes*, regìa ad David Oelhoffen
* 2016 - *Captain Fantastic*, regìa ad Matt Ross
* 2018 - *Green Book*, regìa ad Peter Farrelly
* 2020 - *Falling - Storia di un padre* (*Falling*), regìa ad Viggo Mortensen
* 2022 - *Tredici vite* (*Thirteen Lives*), regìa ad Ron Howard
* 2022 - *Crimes of the Future*, regìa ad David Cronenberg
* 2023 - *Eureka*, regìa ad Lisandro Alonso
* 2023 - *The Dead Don't Hurt - I morti non soffrono* (*The Dead Don't Hurt*), regìa ad Viggo Mortensen

### cuma regìsta e senegiadōr

* 2020 - *Falling - Storia di un padre* (*Falling*)
* 2023 - *The Dead Don't Hurt - I morti non soffrono* (*The Dead Don't Hurt*)

## Discugrafìa

* 1994 - Don't Tell Me What to Do
* 1997 - One Less Thing to Worry About
* 1998 - Recent Forgeries
* 1999 - The Other Parade
* 1999 - One Man's Meat
* 1999 - Live at Beyond Baroque
* 2003 - Pandemoniumfromamerica
* 2004 - Live At Beyond Baroque II
* 2004 - Please Tomorrow
* 2004 - This, That, and The Other
* 2005 - Intelligence Failure
* 2006 - 3 Fools 4 April
* 2007 - Time Waits for Everyone
* 2008 - At All

## Culegamènt estéran

* (IT) Filmugrafìa in s'l *IMDb*
* (IT) La sò paśna su 'l sit dla *Treccani*

## Àtar prugèt

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikiquote** contiene citazioni di o su **Viggo Mortensen **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Viggo Mortensen**