Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Il grande caldo

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

|  |
| --- |
|  **The Big Heat** |
| *Il grande caldo* |
|  Glenn Ford in na figùra dal film |
| *Al gran cald* **1953** |
| **Regìa:**  Fritz Lang |
| **Scritōr:** Sydney Boehm • William P. McGivern |
| **Atōr:**  Glenn Ford • Gloria Grahame • Jocelyn Brando Lee Marvin • Alexander Scourby • Carolyn Jones Jeanette Nolan • Willis Bouchey • Adam Williams |
| **Müsica:**  Mischa Bakaleinikoff |
| **Léngua:**  Ingléś |
| **Dürä dal film:** 90 minüt |
| **Nasiōṅ:**  Stat Unî |

«
Qualchidòṅ al gh'à da cagàr-la.»
(*Tagline* dal film)

**Il grande caldo** (*Al gran cald*) 'l è 'n noir dramàtic dal 1953 ad Fritz Lang girâ in biànc e négar da 'n rumànś a puntàdi publicâ 'l an prima su 'l Saturday Evening Post.

In dal 2011 'l è stâ sarnî da la *National Film Registry* dla bibliutéca dal cungrès di Stat Unî p'r èsar tgnû dacàt.

## Sunt

Al sergìnt *Dave Bannion* (Glenn Ford), spuśâ cun la *Katie* (Jocelyn Brando) e cun na fiōla pìcula da tiràr sù, al gh'à da indagàr su la mòrt 'd al sò culéga pulisiòt *Tom* ch'al s è sparâ lasànd su la sò scrivanìa 'n fujét a sò mujér *Bertha* (Jeanette Nolan). Chi lē la gh diś che lò al s è masâ parchè al n stava minga tant bèṅ ma la n fà paròla dal bijét. Al dè dòp però na scaja ciamàda *Lucy Chapman* (Dorothy Green) la s fà viva cun 'l investigadōr par dir-ag ch'l è impusìbil che *Tom* al s sia cupâ parchè i dū i ér'n amànt e i stàvan bèṅ insém tant che 'l óm 'l iva anc decìś ad divursiàr da sò mujér.

Quànd la *Lucy* la vîṅ catàda mòrta, *Dave* al sènt ch'a gh'è quèl ch'a traśa ma 'l sò cap, al tenènt *Ted Wilks* (Willis Bouchey), al gh órdna 'd far-'s i cas suo e 'd lasàr far tut a 'l sierìf dla cuntèa. *Bannion* al decìd però 'd andàr avànti listés, specialmènt quànd qualchidòṅ al gh masa sò mujér cun na bómba misa in dla sò màchina. A salta fóra che *Tom* 'l iva dasquaciâ i tragatèṅ dal boss *Mike Lagana* (Alexander Scourby) c'n i cap dla pulisìa e cun soquànt pulìtig dla sità, in pòchi paròli i éra tut 'd acòrd par far di afâr insém. In dla fujét *Tom* 'l iva scrit incòsa négar su biànc ma sò mujér, invéci 'd denunsiàr al fat, l'iva tacâ a ricatàr *Lagana* p'r avér di bèsi tut i méś da lò e far acsè la bèla vita.

A jutàr *Bannion* in dgl'indàśin a gh pénsa la *Debby Marsh* (Gloria Grahame), la dóna dal culaburadōr 'd *Lagana*, *Vince Stone* (Lee Marvin).

## Culegamènt estéran

* (IT) La schéda dal film in s'l *IMDb*
* (IT) La schéda dal film in sal *FilmTv*
# Le iene (film)

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

|  |
| --- |
|  **Reservoir Dogs** |
| *Le iene* |
|  Madsen, Keitel e Buscemi in na figùra dal film |
| *Al jéni* **1992** |
| **Regìa:**  Quentin Tarantino |
| **Scritōr:** Quentin Tarantino • Roger Avary |
| **Atōr:**  Harvey Keitel • Tim Roth • Michael Madsen Chris Penn • Steve Buscemi • Quentin Tarantino Lawrence Tierney • Randy Brooks • Kirk Baltz |
| **Müsica:**  Difarènt artìsta |
| **Léngua:**  Ingléś |
| **Dürä dal film:** 99 minüt |
| **Nasiōṅ:**  Stat Unî |

«
Prima amìg pò jéni. I aṅ finî par magnàr-as fra 'd lōr.»
(*Tagline* dal film)

**Le iene** (*Al jéni*) 'l è 'n thriller 'd asiòṅ americàṅ dal 1992 ad Quentin Tarantino, chè a 'l sò debùt.

Custâ un migliòṅ e dū ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà dū e òt in di sōi Stat Unî.

## Sunt

'L espunènt dla malavìta 'd Los Angeles *Joe Cabot* (Lawrence Tierney), insém a sò fiōl *Eddie* (Chris Penn) dit „al bèl“, al mét insém siē rapinadōr p'r un cōlp a 'n grusìsta 'd diamànt. Chi lōr, ch'i gh'aṅ na règla ciàra da rispetàr, qvéla 'd a n dascórar mai di mémbar dal grup, i s fànan ciamàr c'n i nóm di culōr. *Larry* (Harvey Keitel) e *Vic Vega* (Michael Madsen), amìg ad *Joe* da 'n squantèr'n ad tèmp, i aṅ sarnî i scutmàj ad *Mr. White* e *Mr. Blonde*, pò a gh'è al pulèmic *Mr. Pink* (Steve Buscemi), 'l estróś *Mr. Brown* (Quentin Tarantino), al mutariòṅ *Mr. Blue* (Edward Bunker) e *Freddy Newandyke* (Tim Roth) dit *Mr. Orange*.

La rapìna la dvènta subìt un bagn ad sànguv cun *Mr. Blue* e *Mr. Brown* ch'i vìnan cupâ par la pulisìa méntar *Mr. Pink* al pòrta via i diamànt.

## Culegamènt estéran

* (EN) La schéda dal film in s'l *IMDb*
* (IT) La schéda dal film in sal *FilmTv*
* (IT) La schéda dal film in sal sit dla *Cunferénsa Episcupàla*
# 1443

Artéccol in dialètt mudnés

Al **1443** (MCDXLIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê

## Mort

| An dal XV sécol |
| --- |
| 1401 · 1402 · 1403 · 1404 · 1405 · 1406 · 1407 · 1408 · 1409 · 1410 · 1411 · 1412 · 1413 · 1414 · 1415 · 1416 · 1417 · 1418 · 1419 · 1420 · 1421 · 1422 · 1423 · 1424 · 1425 · 1426 · 1427 · 1428 · 1429 · 1430 · 1431 · 1432 · 1433 · 1434 · 1435 · 1436 · 1437 · 1438 · 1439 · 1440 · 1441 · 1442 · 1443 · 1444 · 1445 · 1446 · 1447 · 1448 · 1449 · 1450 · 1451 · 1452 · 1453 · 1454 · 1455 · 1456 · 1457 · 1458 · 1459 · 1460 · 1461 · 1462 · 1463 · 1464 · 1465 · 1466 · 1467 · 1468 · 1469 · 1470 · 1471 · 1472 · 1473 · 1474 · 1475 · 1476 · 1477 · 1478 · 1479 · 1480 · 1481 · 1482 · 1483 · 1484 · 1485 · 1486 · 1487 · 1488 · 1489 · 1490 · 1491 · 1492 · 1493 · 1494 · 1495 · 1496 · 1497 · 1498 · 1499 · 1500 |
# Auckland

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Vduda da 'l mâr 'd Auckland
Auckland in sla mapa

**Auckland** (a s lèś /ˈɔːklənd/ in Ingléś) l'è na sità dla Śelànda Nóva, divìśa in trédas repàrt, ch'la s cata in dl'Ìśula dal Nòrd in frònt a 'l Gōlf 'd Hauraki. Al sò nóm in māori, ch'i 'l aṅ tiràda sù in dal XIV sécul a 'l incìrca prima ch'i rivìsan gl'ingléś, 'l è *Tāmaki Makau Rau*.

La sità, cgnusùda anc c'n al scutmàj 'd *City of Sails*, la pōl cuntàr su un migliòṅ e quàtar 'd abitànt, al 32% di neuśelandéś. Al sò sìndig 'l è Len Brown. Par la *Mercer Quality of Living Survey*, *Auckland* l'è a 'l quàrt pòst a 'l mónd par la qualità dla vita e a 'l tredicéśum pòst ad qvéli più vérdi.

Al sò méś più fréd 'l è Luj (ùndas grâd 'd mèdia durànt al vint-quàt'r óri) méntar qvél più cald 'l è Favràr. Dimóndi impurtànt par la sò ecunumìa i èṅ l'indùstria, i cumèrs, i servìsi e 'l turìśum.

## Persunàǵ ligâ a Auckland

* Pauly Fuemana, cantànt
* Bruce McLaren, pilòta e fundadōr dla scuderìa 'd Fórmula 1 McLaren
* Sir Peter Blake, velìsta vinsidōr dla Cópa Amèrica
* Dean Barker, velìsta

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sò sit ufisiàł
# Charleston

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Vduda ad St. Michael

**Charleston** l'è na sità di Stat Unî ad 124.632 abitànt ch'la s cata in dal stat dla Carulìna dal Sud, in dal cuntèi ad *Charleston* e ad *Berkeley*.

La sità l'è stata misa sù in dal 1670 cuma *Charles Towne*, in unōr dal rè 'd Inghiltèra Charles II, e l'à ciapâ al nóm definitìṿ ad *Charleston* sōl in dal 1783. In dal 1866 l'à patî un taramòt dimóndi fòrt ad 7,3 grâd dla scalaróla Richter.

La gh'à na superfìsi ad 405,5 km² e al sìndic 'l è al demucràtic *Joseph Riley, Jr.*. Una dal sò sità śmèli 'l è Spulēt in Ùmbria.

In dla sità in Avrìl a s śōga tut i an da 'l 1978 al turnèo WTA p'r al fémni ciamâ *Family Circle Cup* cun i camp in tèra vérda.

## Persunàǵ ligâ a *Charleston*

* Melanie Thornton, cantànta dal grup eurodance di La Bouche
* Robert Jordan, pitōr
* Louis Rémy Mignot, scritōr

## Culegamènt estéran

* (EN) Al Sit uficiàl
# Fernando Henrique Cardoso

Piasintëin

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Piasintëin  |

La foto üficiäla ad Fernando Henrique Cardoso con la sièrpa presidensièla.
**Fernando Henrique Cardoso** (Rio de Janeiro, 18 ad giügn dal 1931) l'è un pulìtic brasigliàn, e l'è stä al Presidëint dal Brasil dal prìm da znär dal 1995 al prìm da znär dal 2003. All'è stä elètt in dal 1994, e 'na scònda volta in dal 1999.

Prima da dvantä Presidëint brasiliän a l'era profesòr ad Suciulugìa a l'üniversitä ad São Paulo. All'è spusä con la siòra Ruth Vilaça Correia Leite e i g'hann vìd trì fiòi.
# 1955

Piasintëin

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Piasintëin  |

## Avenimëint

* 11 ad dicëimbar, a Ruma: näa al *Partìd Radicäl* ad Marco Pannella.

## Nasìd

* a Fideinsa, al 1 ed mèrz: Gene Gnocchi, atòr còmic
* a Glicério, al 21 ed mèrz: Jair Bolsonaro, presidëint dal Brasil
* a Mèidla, al 12 d'avrìl: Gian Luca Zattini, sèindic ad Furlè dal 11 ed zógn dal 2019
* a Rio de Janeiro, al 17 ad stëimbar: Marina Lima atùra Brasigliäna
* a Gradella, al 20 ed lói: Egidio Miragoli, vèesc ad Mondovì
* a Chicago al 14 ad stèimbar: Liòn XIV, 267° papa d'la cèsa catòlica

## Mòrt

* 5 d'agòst: Carmen Miranda, cantanta e atòra partüghesa
* 30 da stëimbar, mör James Dean, attòr

| Ann dal XX sëcul |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |
# 305

Mudnés

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Mudnés  |

*(S 't î drē a serchèr minga 'l **an 305**, mo invéci 'l **nùmer 305**, 't ê d'andèr chè)*

Al **305** (*CCCV* in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal IV sécol dal calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê

## Mort

## Referèinsi

## Èter progèt

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **305**

| An dal IV sécol |
| --- |
| 301 · 302 · 303 · 304 · 305 · 306 · 307 · 308 · 309 · 310 · 311 · 312 · 313 · 314 · 315 · 316 · 317 · 318 · 319 · 320 · 321 · 322 · 323 · 324 · 325 · 326 · 327 · 328 · 329 · 330 · 331 · 332 · 333 · 334 · 335 · 336 · 337 · 338 · 339 · 340 · 341 · 342 · 343 · 344 · 345 · 346 · 347 · 348 · 349 · 350 · 351 · 352 · 353 · 354 · 355 · 356 · 357 · 358 · 359 · 360 · 361 · 362 · 363 · 364 · 365 · 366 · 367 · 368 · 369 · 370 · 371 · 372 · 373 · 374 · 375 · 376 · 377 · 378 · 379 · 380 · 381 · 382 · 383 · 384 · 385 · 386 · 387 · 388 · 389 · 390 · 391 · 392 · 393 · 394 · 395 · 396 · 397 · 398 · 399 · 400 |
# Lettògna

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Al sìmbul dla Lettògna
La mapa dla Lettògna
La sò bandéra
La cà dal tèsti négri

La **Lettògna** (denuminasiòṅ ufisiàla: *Latvijas Republika*) l'è na nasiòṅ dl'Europa dal nòrd-èst, mémbra dl'Ugnòṅ Européa da 'l 1 ad Maǵ dal 2004. La sò léngua l'è 'l Lètun ma chè a s dascór anc in Livòṅ, Letgàl, Pulàc e Rus.

Prima ad dvintàr indipendènta al 6 ad Setémbar dal 1991, la fava part d'l URSS insém a i àtar paéś bàltic. La sò munéda l'è 'l euro ch'al 1 ad Śnar dal 2014 'l à tòlt al pòst dal lats.

La cunfìna a nòrd cun l'Estògna, a èst cun la Rùsia, a sud-èst cun la Bielurùsia e a sud cun la Lituàgna. A òvest l'è bagnàda da 'l mar Bàltic.

La gh'à na pupulasiòṅ 'd un migliòṅ e nóṿ 'd abitànt a 'l incìrca e na superfìsi ad 64.589 km². La capitàla l'è Riga cun Daugavpils, Liepāja e Jelgava àtar sènt'r impurtànt.

La Lettògna l'è na repùblica parlamentàra e 'l sò presidènt 'l è Edgars Rinkēvičs. La sò prima minìstra l'è la Evika Siliņa. Al stat al fà part d'l ONU da 'l 17 ad Setémbar dal 1991. La sò fèsta nasiunàla la gh'è al 18 ad Nuvémbar.

La s divìd in trénta-siē munisìpi (dit “novadse”) e in sèt sità a statùt speciàł (dit “valstspilsētas”). Al sò PIL par parsòna in dal 2018 'l éra 'd 18.031 euro.

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sit ufisiàł dal guèran
* (IT) La sò paśna su 'l sit dla *Treccani*

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Lettògna**

Pajîs d'Europa

 Albanî •
 Andorra •
 Armènia •
 Austria •
 Azerbaigiàn •
 Bélgi •
 Bôsgna-Erzegovina •
 Bulgarî •
 Cruazia •
 Danimèrca •
 Estògna •
 Finlandia

 Fränza •
 Geòrgia •
Germâgna •
 Grecia •
 Irlanda •
 Islanda •
 Itâglia •
 Lettògna •
 Liechtenstein •
 Lituàgna •
 Lussembûrg •
 Malta •
 Måunt naigher

 Mazedògna dal Nòrd •
 Muldàvi •
 Nurvegia •
 Portugâl •
 Prinżipê ed Mònac •
 Pulògna •
 Ràggn Uné •
 Ripóbblica Ceca •
 Róssia •
 Róssia bianca •
 Rumanî

 San Marén •
 Serbia •
 Slovachî •
 Sluvênia •
 Spâgna •
 Svèzia •
 Svézzra •
 Turchî •
 Ucraìna •
 Ulanda •
 Ungherî •
 Zìper •
 Zitê d'al Vaticân
# 9 d'avrìl

Artéccol in dialètt mudnés

|  |
| --- |
| znèr • fervèr • mèrz • **avrìl** • maz • zógn • lói • agòst • setèmber • utóber• nuvèmber • disèmber |
| ← | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | → |

 Al **9 d'avrìl** l'è al 99° dè dal calendàri gregoriàn (100° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 266 dè a la fin dl'an.

## Fat

## Nê

## Mòrt

* 1995, Paola Borboni

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli