Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tedèsch

Mudnés

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Mudnés  |

Difusiòun dal tedèsch in dal mànd.
Difusiòun dal tedèsch in dl'Európa.
Al **tedèsch** (nàmm natîv *Deutsch*) l'è 'na léngua appartenèint al grópp nederlandês-germànich d'al râm ucidentêl d'al léngui germànich d'la faméja d'al léngui indo-europei.

L'è la léngua germànica pió difûsa in dal mànd dòp l'inglês.

L'è l'idioma cun al mażor nómmer ed parlèint natîv d'l'Uniòun Evropèa, léngua uffizièla in Germâgna, Austria, gran pèrt d'la Svézzra e in dal Liechtenstein; l'è anc parlê e ampiamèint tutelê in d'l' Èlt Èddig' (Itàlia) in dûv al gòd d'un status ed sustanzièl co-ufficialitê cun l'italiân; l'è parlê currentemèint anc in dal Lussembûrg, in d'i cantòun urientèl d'al Bélgi e in pèrti d'la Rumanî, d'la Pulógna, d'l'Alsazia e d'la Loréna (Francia).

Cun 112 miliòun ed parlèint distribuî in 38 naziòun l'è 'na léngua pluricentrica cuma l'inglês.
# Danéś

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

«
Alle mennesker er født frie og lige i værdighed og rettigheder. De er udstyret med fornuft og samvittighed, og de bør handle mod hverandre i en broderskabets ånd.»
Danéś(**Dichiarasiòṅ universàla di dirìt ad 'l óm**,*1948*)

«
Tut i èsar umaṅ i nàsan lìbar, cumpàgn in di dirìt e dégn a la stésa manéra. I gh'àṅ la raśòṅ e 'l giudìsi e i gh'aṅ da cumpurtàr-as da fradèi 'l un cun c'l àtar.»
(MUD)

I pòst in du a s dascór al Danéś
Tastéra danéśa c'n i tast par **Æ**, **Ø** e **Å**

Al **Danéś** o **Léngua danéśa** (da lōr: *dansk* o *dansk sprog* prununsiâ [ˈdanˀsɡ] e [ˈdanˀsɡ ˈsbʁɔwˀ],
scólta'l chè) l'è na léngua germànica dal sót-grup dal léngui scandinàvi ch'la s dascór in Danimàrca (insém a la Léngua di ségn danéśa), in Gruenlàndia (insém a 'l kalaallisut) e in dgl'Ìśuli Fær Øer (insém a la léngua faruéśa), p'r un tutàl ad sinc migliòṅ e tri ad parsòni. L'è druànda anc in dla regiòṅ tedésca dal Schleswig-Holstein da sinquànta-mila cristiàṅ e in na quàlc manéra l'è dimóndi ligàda a la variànt Bokmål dla léngua nurvegéśa.

Al sò còdas ISO 639-3 'l è “*dan*” e 'l dróa 'l létri d'l alfabēt latìn śuntànd-ag però 'l létri **Æ æ**, **Ø ø** e **Å å**. Al gh'à quàtar dialét: Selànda, Jutlàndia, Bornholm e Fiónia.

### Larinśaliśasiòṅ

Una dal sò caraterìstichi più impurtànti 'l è 'l fenòmen dal stød (literalmènt „*cuć*“), o vóś śgajènta, in dua 'l cunsunànti sunóri e 'l vucàli (ch' i èṅ dódas) i pōl'n èsar larinśaliśàdi c'n un cōlp ad glòtid, cum in dal paròli *hun* [hun] "lē" e *hund* [hunˀ] "caṅ", mor [mo:ɐ̯] "màdar" e mord [mo:ˀɐ̯] "masamènt".

### Sustantìṿ e Artìcui

Al gh'à dū gèn'r ad sustantìṿ: cumùṅ (75% a 'l incìrca) e nèutar. 'L artìcul determinatìṿ (**en** p'r i nóm cumùṅ e **et** par qvéi nèutar) al và mis dóp al nóm a 'l cuntràri 'd qvél indeterminatìṿ ch'al và prima ('n óm → *en mand* • 'l óm → *manden*). Però se prima dal sustantìṿ a gh'è 'n agetìṿ, a gh'è sèmpar da druàr 'l artìcul **den** prima di nóm cumùṅ e **det** prima 'd qvéi nèutar.

### Prunóm

| Parsòna | Miranduléś | Sugèt | Ugèt | Pusesìṿ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1ª sing. | A | Jeg | Mig | Min/mit/mine |
| 2ª sing. | At | Du | Dig | Din/dit/dine |
| 3ª sing. ♂ | Al | Han | Ham | Hans |
| 3ª sing. ♀ | La | Hun | Hende | Hendes |
| 1ª pl. | A | Vi | Os | Vores |
| 2ª pl. | A | I | Jer | Jeres |
| 3ª pl. | I | De | Dem | Deres |

### Nùmar

Dascurénd ad nùmar, al *danéś* al dróa 'n sistéma a “baś 20”, cuma 'l francéś, da 'l nùmar 50 a 'l nùmar 99.
# Ulandais

Bulgnaiṡ

|  |  |
| --- | --- |
| St artéccol qué l é scrétt in bulgnaiṡ |  |

L'ulandais int'al månd

La **Langua ulandaisa** (ulandais: *nederlands*) l'è la langua ufizièla dî Pajîs Bâs e dal Surinam e l'è onna däl languv ufizièli dal Bêlg'.

I dscårren in ulandais stra sé e nå in 24 miglión ed cristiàn.

## Riferimént

* (IT) La langua ulandaisa sul sit int la *Treccani*