Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tèimp

Carpśàn

|  |
| --- |
|
C'l artìcol chè 'l è scrit in
Carpśàn  |

Na clesìdra

Al **tèimp** 'l è la dimensiòun in dû a s pèinsa e a s e-m'śùra al scòrer di avenimèint: acsè a s pōl sernîr quèl ch'l è al pasê da 'l preśàint e dal futûr. C'l'idéa chè dal tèimp l'è acsè cumplichèda che i filòśuf e i sieinsiê i gh'àn sèimper pinsê e studiê in sìma fin dai tèimp piò antìg.

L'unité de m'śùra standard dal Sistéma Internasiunèl (SI) l'è al secònd. Pròpia tulènd al secònd, a s definìs al m'śùri piò gròsi c'ma 'l minût, l'ōra, al dè, la smàna, al méś, l' ân, al lùster, al sécol e al milèni.

Al tèimp al pōl èser am'śurê, pròpia c'ma cagli ètri dimensiòun edla fìśica. I strumèint per am'śurèr al tèimp egl'ìn i arlòi. Chi arlòi tròp precìś i s ciàmen crunòmeter. Quī pò' vramèint tròp precìs, a stèr al cgnusèinsi dal 2012, egl'ìn quī atòmic.

A s' dróva diferàint e-schèli temporèli cuntìnui a s'gònda di càmp: al tèimp universêl, al tèimp atòmic universêl, al tèimp atòmic internasiunêl (TAI), ch'l è al punt ed partèinsa dagli ètri schèli, al tèimp coordinê universêl (UTC), ch'l è al stàndard per l'uràri sivîl, al Tèimp Terèster (TT), ecc.

#### Stòria edl'idéa dal tèimp

L'umanitê la gh'à sèimper avû da pinsèr a la quistiòun di spàsi temporêl in dû andèr a mèter in na manéra urdnèda i avenimèint: el primi distinsiòun dal tèimp ch'al scòr i tgnìv'n adrē ai fenòmen sìclic astronòmic, c'm' al dè ch'al pàsa in dla nôt, i cambiamèint edla luna, el diferèinti stagiòun, ch'i àn permìs ed capìr méj el scansiòun temporêl e strulghèr i calendàri, ch'i còunten al pasèr di dè, del smàni, di méś e di ân.
# Róss

Bulgnaiṡ

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Bulgnaiṡ  |

Al **róss** l é una längua slèva ed maténna d la famajja däl länguv indo-européi. I la bacâjen in 167 e sblîsga miglión ed cristiàn. Ed quisst, 147 miglión äli én in Róssia. L é la längua ufizièl d la Federaziån róssa es l'à anc un statût spezièl al'ONU, e anc in däli ètri urganizaziån internazionèl.

La se dscårr in róss in Ucraina, Róssia bianca, Muldâvia, Kazahstan, Kirghizistan, Tadjikistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Armêgna, Azerbaidjan, Georgia e in di èter sît dal månnd.

Int l'Ugnån européa ai é al 6 % di zitadén chi én bón ed bacajèr in róss. Al róss l é scrétt con l alfabêt ziréllic.

## Dåu parôl

Paîs in dóvv a se dscårr róss.
* Да (da) - Sé, Ói
* Нет (nyet) - Nå.
* Я тебя люблю (Ya tebya lyubly**u**) - A t vói bän.
* Спасибо (Spas**i**ba) - A t aringrâzi.
* Добрый день (D**o**brîi d**e**n') - Bôna sîra
* До свидания (Da svid**a**n'ya). - A se vdän.
* Я (ya) - Mé
* И (i) - E
* Сколько стоит? (Sk**o**l'ko st**o**it?) - Quant vénnel?
* Как вас зовут? (Kak vas zav**u**t?)- Cum t ciâmet?
* Меня зовут... (Miny**a** zav**u**t...) - A m ciâm ...
* Дерево (Dy**e**ryevo) - Copac
* Россия (Rass**i**ya) - Róssia
* Москва (Maskv**a**) - Måssca
* Румыния (Rum**î**niya) - Rumanî
* Бухарест (Buhar**e**st) - Bucarest
* Украина (Ukra**i**na) - Ucrajénna
* Киев (K**i**ev) - Kiev
* Город (g**o**răd) - Zitè
* Кофе (k**o**fe) - Caftén
* Вино (v**i**no) - Vén
* Вода (vad**a**) - Âcua
* Девять (d**e**vyat) - Nôv (nómmer)
* Солнце (s**o**nţe) - Såul
* Язык (yaz**î**k) - Längua
* Бог (bog) - Dìo
* Здравствуйте (Zdr**a**stvuite) - A t salût
* Извините (Izvin**i**te) - Scusèm bän
* Ты говоришь по-русски/английски? (Tî gavar**i**ş' pa r**u**ski/angl**i**iski)? - Dscårret in róss/inglais?
* Родина (R**o**dina) - Naziån
* Папа (P**a**pa) - Pèder
* Мама (M**a**ma) - Mèder
* Брат (brat) - Fradèl
* Сестра (sestr**a**) - Surèla
* Доктор (D**o**ctăr) - Dutåur
* Америка (Amerika) - Amêrica
* Африка (Afrika) - Âfrica
* Антарктика (Antarktika) - Antèrtid
* Италия (Italiya) - Itâglia
* Германия (Ghermaniya) - Germâgna
* Англия (Angliya) - Inghiltèra
* Армия (Armiya) - Esêrzit
* Мир (Mir) - Månnd, Pès
* Война (Vain**a**) - Guèra

## Ligâm

* Wikipedia în rusă
# 18 ed zógn

Artéccol in dialètt mudnés

|  |
| --- |
| znèr • fervèr • mèrz • avrìl • maz • **zógn** • lói • agòst • setèmber • utóber• nuvèmber • disèmber |
| ← | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | → |

 Al **18 ed zógn** l'è al 169śum dè dal calendàri gregoriàn (170śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 196 dè a la fin dl'an.

## Fàt

## Nê

* 1920: Màriu Beccaria
* 1931: Fernando Henrique Cardoso
* 1943: Raffaella Carrà
* 1946: Maria Bethânia, cantanta brasigliana
* 1952: Giuseppe De Carli, giurnalista

## Mòrt

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli