Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2023

Artéccol in dialètt mudnés

Al **2023** 'l è 'n an dal XXI sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

* 1 ed znèr: Lula all'advanta presideint dal Braṡil par la tèrsa vota.

## Nê

## Mort

| An dal XXI sécol |
| --- |
| 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022 · 2023 · 2024 · 2025 · 2026 · 2027 · 2028 · 2029 · 2030 · 2031 · 2032 · 2033 · 2034 · 2035 · 2036 · 2037 · 2038 · 2039 · 2040 · 2041 · 2042 · 2043 · 2044 · 2045 · 2046 · 2047 · 2048 · 2049 · 2050 · 2051 · 2052 · 2053 · 2054 · 2055 · 2056 · 2057 · 2058 · 2059 · 2060 · 2061 · 2062 · 2063 · 2064 · 2065 · 2066 · 2067 · 2068 · 2069 · 2070 · 2071 · 2072 · 2073 · 2074 · 2075 · 2076 · 2077 · 2078 · 2079 · 2080 · 2081 · 2082 · 2083 · 2084 · 2085 · 2086 · 2087 · 2088 · 2089 · 2090 · 2091 · 2092 · 2093 · 2094 · 2095 · 2096 · 2097 · 2098 · 2099 · 2100 |
# Nurvégia

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

La sò bandéra

La **Nurvégia** (denuminasiòṅ uficiàla: **Régn ad Nurvégia**, in bokmål: *Kongeriket Norge*, in nynorsk: *Kongeriket Noreg*, *Norvegia* in Itagliàn) l'è na nasiòṅ dl'Europa dal nòrd ch'la s cata in dla penìśula scadinàva.

La Nurvégia
La gh'à anc gl'ìśuli Svalbard (davśèṅ a 'l Pôl Nòrd), l'ìśula ad Jan Mayen (a 'l lârg dal còsti dla Gruenlàndia) e l'ìśula Bouvet davśèṅ a 'l Antàrtid.

La gh'à na pupulasiòṅ ad 5.627.400 (2026) abitànt e na superfìsi ad 385.207 km².

La cunfìna cun la Śvèsia e èst, cun la Finlàndia e cun la Rùsia a nòrd-èst, mént'r a sud a gh'è 'l Skagerrak ch'al la divìd da la Danimàrca. L'è divìśa in daśnóṿ cuntéi ciamàdi *fylker*.

A cap dal stat a gh'è 'l rè, la sò capitàla l'è Òślo e la n fà minga part dl'Ugnòṅ Europea. La sò léngua 'l è al Nurvegéś ch'al s divìd a sò vòlta in dū: al Bokmål e al Nynorsk. Da quànd in di an Ssanta i gh'aṅ catâ al petròli, la *Nurvégia* l'è dvintàda la nasiòṅ più rica dal cuntinènt.

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sit ufisiàł
* (IT) La sò paśna su 'l sit dla *Treccani*

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Nurvégia**

## Nòti

Pajîs d'Europa

 Albanî •
 Andorra •
 Armènia •
 Austria •
 Azerbaigiàn •
 Bélgi •
 Bôsgna-Erzegovina •
 Bulgarî •
 Cruazia •
 Danimèrca •
 Estògna •
 Finlandia

 Fränza •
 Geòrgia •
Germâgna •
 Grecia •
 Irlanda •
 Islanda •
 Itâglia •
 Lettògna •
 Liechtenstein •
 Lituàgna •
 Lussembûrg •
 Malta •
 Måunt naigher

 Mazedògna dal Nòrd •
 Muldàvi •
 Nurvegia •
 Portugâl •
 Prinżipê ed Mònac •
 Pulògna •
 Ràggn Uné •
 Ripóbblica Ceca •
 Róssia •
 Róssia bianca •
 Rumanî

 San Marén •
 Serbia •
 Slovachî •
 Sluvênia •
 Spâgna •
 Svèzia •
 Svézzra •
 Turchî •
 Ucraìna •
 Ulanda •
 Ungherî •
 Zìper •
 Zitê d'al Vaticân
# 1999

Piasintëin

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Piasintëin  |

## Avenimëint

## Nasìd

## Mòrt

* Gualtiero Nativi, pitùr itagliän (n. 1921)
* 9 ed zógn: Ernesto Calindri, atōr ed teàter, ed cìnema
* 30 d'utùbar: Nise da Silveira, duturëisa brasigliäna (n. 1905)
* 6 ad nuèimbar: Sleim Ammar, dutur e un puèta tünisèin

| Ann dal XX sëcul |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |
# 2003

Artéccol in dialètt mudnés

Al **2003** (MMIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XXI sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê

## Mort

* Màriu Beccaria, al 22 ed nuvèmber (n. 1920)
* Luigina De Grandis, pitóra itagliàna (n. 1923)
* Paulinho Nogueira, chitarìsta e cantant brasilian (n. 1929)

| An dal XXI sécol |
| --- |
| 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022 · 2023 · 2024 · 2025 · 2026 · 2027 · 2028 · 2029 · 2030 · 2031 · 2032 · 2033 · 2034 · 2035 · 2036 · 2037 · 2038 · 2039 · 2040 · 2041 · 2042 · 2043 · 2044 · 2045 · 2046 · 2047 · 2048 · 2049 · 2050 · 2051 · 2052 · 2053 · 2054 · 2055 · 2056 · 2057 · 2058 · 2059 · 2060 · 2061 · 2062 · 2063 · 2064 · 2065 · 2066 · 2067 · 2068 · 2069 · 2070 · 2071 · 2072 · 2073 · 2074 · 2075 · 2076 · 2077 · 2078 · 2079 · 2080 · 2081 · 2082 · 2083 · 2084 · 2085 · 2086 · 2087 · 2088 · 2089 · 2090 · 2091 · 2092 · 2093 · 2094 · 2095 · 2096 · 2097 · 2098 · 2099 · 2100 |
# 12 d'avrìl

Artéccol in dialètt mudnés

|  |
| --- |
| znèr • fervèr • mèrz • **avrìl** • maz • zógn • lói • agòst • setèmber • utóber• nuvèmber • disèmber |
| ← | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | → |

 Al **12 d'avrìl** l'è al 102° dè dal calendàri gregoriàn (103° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 263 dè a la fin dl'an.

## Fat

## Nê

* 1953: a Zisèna, näs Maurizio Ferrini, attòr
* 1955: a Mèidla, näs Gian Luca Zattini, sèindic ad Furlè dal 11 ed zógn dal 2019

## Mòrt

* 1959: mör a Bòsul don Primo Mazzolari
* 1975: mör a Parì Joséphine Baker, atùra francesa, al prèm *topless* ad la storia.

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
# 4 ed nuvèmber

Artéccol in dialètt mudnés

|  |
| --- |
| znèr • fervèr • mèrz • avrìl • maz • zógn • lói • agòst • setèmber • utóber• **nuvèmber** • disèmber |
| ← | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | → |

 Al **4 ed nuvèmber** l'è al 308śum dè dal calendàri gregoriàn (309śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 57 dè a la fin dl'an.

## Fàt

## Nê

## Mòrt

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
# Sardàggna

Bulgnaiṡ Arzân

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Bulgnaiṡ  |

La **Sardàggna**, nomm ufizièl: *Regione autonoma della Sardegna* in itagliàn e *Regione autònoma de sa Sardìgna* in sardagnôl , l'è 'na regiån a statûd spzièl dl'Itâglia d'un migliån e 600.000 abitànt, al chèplôg l'è Cagliari.

La Sardàggna l'è la secånda îsla dal Mèr mediterraneo.

La Ripòbblica ed Zêna l'a avò un influänza particulèr int'la stòria d'la Sardàggna, såura tòtt dal Mediuêv, send ch'anca al dé d'incù as bacâja zenais a San Pîr (Isola di San Pietro) e a Carloforte.

## Äl pruvénzi sardagnôli

Äl pruvénzi d'la Sardàggna én:

* Cagliari
* Carbonia-Iglesias
* Campidàn 'd mèz
* Nuoro
* Ogliastra
* Olbia-Tempio
* Oristàn
* Sassari

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Arzân  |

La **Sardègna**, nòm uficêl: *Regione autonoma della Sardegna* in italiân e *Regione autònoma de sa Sardìgna* in in sêrd , l'é 'na regiòun a statût specêl ‘d l'itâlia d'un miliòun e 600.000 abitânt, al cèinter pió importânt Cagliari.

La Sardégna l'é la secònda íṣola dal Mêr Mediterraneo.

La Repóblica ed Gènva l'à avû ‘n’ influèinsa particulêra int la stòria ‘d la Sardégna, sopratót ind al Medioēv, tânt che ânca al dé d'incô as pêrla genvèis a San Pêder (Isola di San Pietro) e a Carloforte.

## Al pruvînci sêrdi

Al pruvînci ‘d' la Sardègna în:

* Cagliari
* Carbonia-Iglesias
* Campidàn 'd mèz
* Nuoro
* Ogliastra
* Olbia-Tempio
* Oristàn
* Sassari
# 20th Century Fox

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

La sēd dla 20th Century Fox

La **20th Century Studios** (èx **Twentieth Century Fox Film Corporation**, scurtâ in **Twentieth Century Fox** o in **20th Century Fox**, *La vólp dal vintéśum sécul* in emigliàṅ) 'l è òṅ di studi cinematugràfic americàṅ più impurtànt a 'l mónd. 'L è stâ fundâ in dal 1915 c'n al nóm ad *Fox Film Corporation* par Joseph Schenck e Darryl F. Zanuck.

La sò sēd la s cata in Califòrgna a Century City, in dl'àrea 'd Los Angeles darènt a Beverly Hills. La fà part dla News Corporation ad Rupert Murdoch.

Fra i film ch'l'à prudót a 'rcurém Eva contro Eva (1950), Gli uomini preferiscono le bionde (1953), A qualcuno piace caldo (1959), Cleopatra (1963), M\*A\*S\*H (1970), Frankenstein Junior (1974), Guerre stellari (1977), Alien (1979), Porky's - Questi pazzi pazzi porcelloni (1982), Mamma, ho perso l'aereo (1990), Titanic (1997), Tutti pazzi per Mary (1998), Fight club (1999), X-Men (2000), Moulin Rouge! (2001), Daredevil (2003), Omen - Il presagio (2006), Il diavolo veste Prada (2006) e Deadpool (2016).

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sò sit ufisiàł
* (EN) Al sit ufisiàł in itagliàṅ
# 2014

Artéccol in dialètt mudnés

Al **2014** (MMXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XXI sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê

## Mort

* 15 ed znêr - Cassandra Lynn, modèla americàna (n. 1979)
* 20 ad Maǵ – Joe Cocker, cantànt ingléś
* 27 da stëimbar - Abdelmajid Lakhal, atòr tünisein

| An dal XXI sécol |
| --- |
| 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022 · 2023 · 2024 · 2025 · 2026 · 2027 · 2028 · 2029 · 2030 · 2031 · 2032 · 2033 · 2034 · 2035 · 2036 · 2037 · 2038 · 2039 · 2040 · 2041 · 2042 · 2043 · 2044 · 2045 · 2046 · 2047 · 2048 · 2049 · 2050 · 2051 · 2052 · 2053 · 2054 · 2055 · 2056 · 2057 · 2058 · 2059 · 2060 · 2061 · 2062 · 2063 · 2064 · 2065 · 2066 · 2067 · 2068 · 2069 · 2070 · 2071 · 2072 · 2073 · 2074 · 2075 · 2076 · 2077 · 2078 · 2079 · 2080 · 2081 · 2082 · 2083 · 2084 · 2085 · 2086 · 2087 · 2088 · 2089 · 2090 · 2091 · 2092 · 2093 · 2094 · 2095 · 2096 · 2097 · 2098 · 2099 · 2100 |
# Culògna

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

La mapa dla sità
Al stéma 'd Culògna
La sò catedràł

**Culògna** (*Köln* in tedésc, a s lèś [ˈkœln]) l'è na sità dla Germàgna 'd un migliòṅ e pasa 'd abitànt, la quàrta più granda dal paéś dòp Berlîṅ, Ambûrg e Mònag 'd Bavéra e la più impurtànta dla regiòṅ dla Renàgna Setentriunàla-Vestfàglia. Miténd insém tut i cumùṅ dl'àrea metrupulìtana la riva a un migliòṅ e òt 'd abitànt. Dòp i bumbardamènt dla secónda guèra mundiàla l'è stada praticamènt tiràda sù 'd nóṿ.

In sità, divìśa in nóṿ quartēr (*Stadtbezirke*) e utànta-sinc distrét (*Stadtteile*), a gh pasa 'l fiùm Rêṅ. I gh s èṅ stablî dimóndi furastēr, specialmènt, stand a i dat dal 2015, turc (57.131) e itagliàṅ (18.245).

L'è famóśa p'r un parfùm ciamâ „Àqua 'd Culògna“ (*Kölnisch Wasser*) creâ in dal 18śum sècul par 'l itagliàṅ *Johann Maria Farina*. Cuma la sità ch'la gh stà davśèṅ, Düsseldorf, *Culògna* la gh'à in sità dimóndi cumpagnìi 'd asicurasiòṅ e di media. Inóltar l'è la sēd dla cumpagnìa 'd aparéć più impurtànta dla Germâgna, la Lufthansa.

Al sò sìndig, da 'l 2015, 'l è l'indipendènta *Henriette Reker* ch'l'à scampâ a 'n atintâ al 17 'd Utóbar dal 2015 quànd òṅ al gh'à tirâ na scurtlàda a 'l còl parchè l'éra da la banda di imigrâ.

## Persunàǵ ligâ a *Culògna*

* Konrad Adenauer, pulìtig
* Álex Calatrava, tenìsta
* Heinrich Böll, scritōr, Prèmi Nobel
* Nico, cantànta, mudèla e atōra
* Udo Kier, atōr

## Culegamènt estéran

* (DE) Al Sit uficiàł
# 1 ed nuvèmber

Artéccol in dialètt mudnés

|  |
| --- |
| znèr • fervèr • mèrz • avrìl • maz • zógn • lói • agòst • setèmber • utóber• **nuvèmber** • disèmber |
| ← | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | → |

 Al **1 ed nuvèmber** l'è al 305śum dè dal calendàri gregoriàn (306śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 60 dè a la fin dl'an.

## Fàt

## Nê

## Mòrt

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
# New York (stat)

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Al stat ad New York (in rós) a 'l intéran di Stat Unî

Al stat ad **New York** (a s lèś /n(ɪ)u ˈjɔ(ə)ɹk/ in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dla còsta èst dla nasiòṅ. Al s è unî a la federasiòṅ in dal 1788.

Al cunfìna a nòrd c'n al Cànada, a èst c'n al Vermònt, c'n al Massachusetts e c'n al Connecticut e a sud c'n al New Jersey e cun la Pennsylvania. Al spartìs un bōrd marìtim su 'l Ucéan Atlàntic c'n al Rhode Island a èst ad Long Island. 'L è divìś in ssanta-dū cuntèi e in nuvsènt-nuantaquàtar cumùṅ.

Al mùcia sù dagnóra vint migliòṅ 'd abitànt (c'n un 65,8% ad biànc, un 7,3% 'd aśiàtic e 'n 15,9% ad négar, stand a i dat dal 2010) par na superfìsi ad 141.205 km². Al ciàpa 'l sò nóm in unōr dal duca 'd York 'd in alóra che pò al sarév dvintâ rè c'n al nóm ad Jàcum II, marè dl'ultma regìna catòlica 'd Inghiltèra, la Marìa ad Mòdna. Gl'ingléś i ìvan cambiâ nóm a la culògna dòp avér-la tòlta da gl'ulandéś ch'i ìvan fundâ la sità 'd New York ciamànd-la *Nieuw Amsterdam*.

Al stéma dal stat ad New York
La bandéra dal stat
La capitàl l'è Albany ma la sò sità più impurtànta 'l è New York ch'la mùcia sù òt migliòṅ e mèś 'd abitànt a 'l incìrca. Àtar sènt'r impurtànt i èṅ, in d'l órdan, Buffalo, Rochester, Yonkers e Syracuse ch'i pàsan tut i sènt-quarantamìla abitànt. Lung al cunfìn canadéś a gh'è dū lâg bèi grôs, al lâg Erie e 'l lâg Untàri, culegâ fra lōr par via dal fiùm Niagàra, qvél ch'al dà vita a 'l cascàdi dal Niagàra (spartìdi c'n al Cànada), dimóndi famóśi da 'n punt ad vista turìstic acsè cuma la piàsa Times Square e 'l parc Central Park.

Al sò mòt in latìn 'l è „Excelsior“ (*Più in élt*) mént'r al sò scutmàj 'l è „The Empire State“ (*Al stat impēr*). Da 'l 1810 in avànti al stat ad *New York* 'l è sèmpar stâ 'l più pupulâ dla federasiòṅ ma c'n al pasàr dal tèmp 'l è stâ pasâ prima par la Califòrgna (in di an Ssanta) e pò da 'l Tèxas (in di an Nuànta).

In dgl'elesiòṅ p'r elèś'r al presidènt di Stat Unî in fiṅ a 'l 1984 al stat al vutàva demucràtic o republicàṅ a secónd di caś ma pò 'l è pasâ decìś da la banda di demucràtic tant ch'in di ultmi sinc vutasiòṅ al GOP chè 'l à ciapâ di distàc ch'i andàvan da 'l 25% a 'l 30% a 'l incìrca. Al sò guvernadōr, da 'l 2011, 'l è 'l demucràtic Andrew Cuomo.

La sità 'd New York la fà la vóś grôsa in d'l ecunumìa dal stat esénd al sèntar bancàri, finansiàri e dal cumunicasiòṅ più impurtànt di Stat Unî, cun la bórsa americàna ch'la s cata a Manhattan in dla *Wall Street*. Al sò PIL 'l è 'l tèrs dla nasiòṅ dòp qvél dla Califòrgna e dal Tèxas. In agricultùra in dal stat ad *New York* a s sòna sù di póm specialmènt.

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sit ufisiàł
# Manitòba

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Al sò stéma

Al **Manitòba** (a s lèś /ˌmænɪˈtoʊbə/ in ingléś) 'l è na pruìnsa dal Cànada ch'la s cata in dal sèntar-sud dal paéś. Al sò mòt in latìn 'l è „Gloriosus et liber“ (*Glurióś e lìbar*). 'L è grand 649.950 km² e 'l mùcia sù un migliòṅ e dū 'd abitànt, dagnóra tut in dla sò parta meridiunàla. Al fà part dla cunfederasiòṅ da 'l 1870.

Al cunfìna c'n al Dakòta dal Nòrd e c'n al Minneśòta a sud (Stat Unî), c'n al Saskatchewan a òvest, c'n i Teritóri dal Nòrd-Òvest a nòrd-òvest (p'r un punt sōl), c'n al Nunavut a nòrd, cun la Baja 'd Hudson a nòrd-èst e cun 'l Untàri a èst.

Al Manitòba in rós
Al sò caplōg 'l è Winnipeg ch'la fà sù siesènt-ssantamìla abitànt a 'l incìrca.

A 'l sò intér'n al gh'à tri lâg 'd àqua dólsa dimóndi grand che mis insém i fànan sù al 14,5% dla pruìnsa: al lâg Winnipeg, al lâg Manitòba e 'l lâg Winnipegosis. A nòrd i gh vìvan dimóndi ōrs pulàr.

Cla pruìnsa chè l'è famóśa in tut al mónd p'r al sò farìni ch'i vànan dimóndi bèṅ par far al paṅ. La sò ecunumìa la pōl cuntàr anc su l'agricultùra, su 'l turìśum, su 'l petròli e su i minerài.

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sit ufisiàł
# 15 d'utóber

Artéccol in dialètt mudnés

|  |
| --- |
| znèr • fervèr • mèrz • avrìl • maz • zógn • lói • agòst • setèmber • **utóber**• nuvèmber • disèmber |
| ← | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | → |

 Al **15 d'utóber** l'è al 288śum dè dal calendàri gregoriàn (289śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 77 dè a la fin dl'an.

## Fàt

## Nê

## Mòrt

* 1987: Nik Novecento, atòr

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
# 7 d'utóber

Artéccol in dialètt mudnés

|  |
| --- |
| znèr • fervèr • mèrz • avrìl • maz • zógn • lói • agòst • setèmber • **utóber**• nuvèmber • disèmber |
| ← | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | → |

 Al **7 d'utóber** l'è al 280śum dè dal calendàri gregoriàn (281śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 85 dè a la fin dl'an.

## Fàt

## Nê

## Mòrt

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
# 8 ed disèmber

Artéccol in dialètt mudnés

|  |
| --- |
| znèr • fervèr • mèrz • avrìl • maz • zógn • lói • agòst • setèmber • utóber• nuvèmber • **disèmber** |
| ← | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | → |

 Al **8 ed disèmber** l'è al 342śum dè dal calendàri gregoriàn (343śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 23 dè a la fin dl'an.

## Fàt

## Nê

## Mòrt

* 1936: Domenico Mezzadri, vèsc

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
# 1977

Artìcol in dialët piaṡintëin

**1970** (MCMLXXVII in nümar rumän) all'è stä un ann cumanciä ad sàbat, sacùnd al Calandäri Greguriän.

## Avenimëint

* 1 ed znèr: Carosello al finìss i trasmisiòn.

## Nasìd

* 20 ed maz: Angela Goethals, atùra americana
* 15 ed znèr: Giorgia Meloni, pulìtica

## Mòrt

* 12 ed mèrz: Primo Savani, prèm sìndic ad Pärma adl'Itàglia repüblicäna

| Ann dal XX sëcul |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |
# Stòria

Bulgnaiṡ

|  |  |
| --- | --- |
| St artéccol qué l é scrétt in bulgnaiṡ |  |

La **stòria** l'è la siänza ch'la stûdia i fât e i quî ch'i én suzès int'al pasè, druvànd dî documént ch'i pôlen anch' èser scrétt (o anch scrétt da queldón èter) ch'la zänt (comunitè o ziviltè) l'à lasè. La parôla la s drôva di mondi pr'indichèr una racôlta ed nutézzi såura quall ch'l è suzès una ciupatta d'ân ed drî, cme par esänpi "la stòria d'la furmaziån d'la Tèra".

La parôla "storia" la vén dal grîg "ιστορία" (in latén *historia*), ch'la vré dîr *qual ch'l à détt queldón èter"*.

I stûdi prinzipèl d'la stòria i én:

* Archeologî (Siänza dî ritrovamént)
* Antropologî (Siänza d'l òmen)
* Etnologî (Siänza d'la zänt)
* Filosofî d'la stòria
* Muvmént culturèl
* Numismâtica
* Arâldica
* Paleontologî
* Diplomâtica
* Archivésstica
* Paleografî
* Genealogî