Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Louisville

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Al Kentucky Center

**Louisville** (a s lèś /ˈluː.əvəl/ o /ˈlʊvəl/ o /ˈluː.ivɪl/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad setsènt-ssantamìla abitànt a 'l incìrca, la più granda dal stat dal Kentucky e la 30śma dal paéś. La s cata in dla cuntèa ad Jefferson, a 'l cunfîṅ cun 'l Indiàna, e l'è stada fundàda in dal 1778 in unōr dal rè ad Frància Gigét XVI ad Burbòṅ.

In sità a và fòrt l'indùstria dal tabàc, dal burbòṅ e di traspòrt in nâṿ esénd che par *Louisville* a gh pasa 'l fiùm Ohio. A difarènsa dal stat dal Kentucky in generàł, in dua stand a i dat dal censimènt dal 2000 i biànc i rìvav'n a 'l 90,1% e i nég'r a 'l 7,3%, in sità la gint ad culōr l'è 'n tèrs dla sò pupulasiòṅ.

Al sò sìndig, da 'l 2011, 'l è 'l demucràtic *Greg Fischer*.

## Persunàǵ nâ a *Louisville*

Panuràma dla sità
* Sean Young, atōra
* Jennifer Carpenter, atōra
* Jennifer Lawrence, atōra
* Victor Mature, atōr
* Ned Beatty, atōr
* Gus Van Sant, regìsta
* Muhammad Ali, pùgil
* Joan Osborne, cantànta

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sit ufisiàł
# Denver

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Al stéma dla sità

**Denver** (a s lèś /ˈdɛnvər/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî, cgnusùda anc cuma *Mile-High City* par via dla sò altésa in cunfrònt a 'l livèl dal mâr.

Al sèntar finansiàri dla sità
L'è la sità più impurtànta e capitàl dal Culuràdo pròpia darènt a 'l muntàgni predóśi. L'è divìśa in stant'òt quartēr e la fà dagnóra siesènt-sinquantamìla abitànt.

Al sò sìndig, da 'l 2011, 'l è 'l demucràtic *Michael Hancock*.

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sit ufisiàł
# Rio de Janeiro

Piasintëin

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Piasintëin  |

Pusisiòn geugràfica ad Rio de Janeiro
Panurama ad Rio, dal quartièr *Copacabana* cul monümëint a Gesü Crìst in sal *Corcovado*.

**Rio de Janeiro** all'è la scònda sitä dal Brasil dòpa São Paulo, e anca capitäla dal Stä umònim.

La gh'ha 6.453.682 abitant (2015).

## Parsunägg famùs

A Rio de Janeiro a i'enn nasìd tantìsim müsicista, tàme: Agepê, Miguel Gustavo, Vinicius de Moraes, Zeca Pagodinho, Pixinguinha; al scritòr Paulo Coelho; la cantanta Marina Lima e l'atòra Louise Cardoso.

## Atar futugrafìi

* La spiàgia ad Copacabana
* Botafogo, cun la nèbia
*
* La spiàgia ad Ipanema

## Vùṡ ligä

* Citä ad Diu

## Ligàmm ad föra

* Sit

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Rio de Janeiro**
# Bob Dole

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Dole tòlt śò in dal 2005
**Robert Joseph Dole**, cgnusû méj cuma **Bob Dole** (Russell, 23 ad Luj dal 1923 - Russell, 5 ad Dicémbar 2021), 'l è stâ 'n pulìtig e èx militàr americàṅ, mémbar dal *Partî Republicàṅ*, candidâ a presidènt in dal 1996. Durànt la secónda guèra mundiàla 'l è armàś paraliśâ a 'l bras dèstar.

In dal 2018 'l à ciapâ la *Mdaja 'd Òr dal Cungrès* ch'al gh'à dâ 'l presidènt Donald Trump.

## Biugrafìa

Avucàt e senadōr dal Kànsas da 'l 1969 a 'l 1996, in dal 1976 'l è candidâ cuma vice-presidènt ad Gerald Ford ma in di elesiòṅ chi lò 'l è batû p'r al demucràtic Jimmy Carter. Dòp avēr mancâ la candidadùra a presidènt in dal primari dal GOP dal 1988 (vinsi par George H. W. Bush), in dal 1996 al gh la cava a curàr par cla carga lè ma 'l finìs da drē a Bill Clinton.

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sò sit ufisiàł
* (EN) La sò paśna su 'l *IMDb*

## Àtar prugèt

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikiquote** contiene citazioni di o su **Bob Dole **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Bob Dole**
# Freedom Caucus

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Mark Meadows

Al **Freedom Caucus** 'l è 'n grup parlamentàr dal cungrès di Stat Unî dal *Partî Republicàṅ*, qvél più a dèstra e cunservadōr 'd tut, ch'al strica 'l òć a 'l muimènt dal Tea Party. 'L è nâ in dal 2015 da na scavśàdura dal grup “Republican Study Committee”.

Al sò presidènt 'l è 'l evangèlic Mark Meadows, deputâ dla Carulìna dal Nòrd.

In dal Mars dal 2017 al grup 'l à fat andàr a gambi p'r ària al pruvedimènt d'l *American Health care act* dal Presidènt Donald Trump ch'al gh'iva da tōr al pòst dal sistéma sanitàri strulgâ par Barack Obama, 'l Obamacare. Par qvéi dal *Freedom Caucus* cla léǵ lè l'éra tròp alśēra p'r i sò gust, 'l *Obamacare* al gh'iva d' èsar spasâ via tut o sinò gnint.

## Nòti
# Chicago

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Chicago in dla mapa d'l Illinòis
I sò gratacēi
Chicago ad nòt
Al teàt'r ad Chicago
Vduda da 'l lâg Michigan

**Chicago** (a s lèś [/ʃɪˈkɑɡoʊ/] o anc [/ʃᵻˈkɔːɡoʊ/] in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ch'in dal 2014 la gh'iva dū migliòṅ e sèt 'd abitànt. La s cata in dal stat d'l Illinòis, in dla cuntèa ad *Cook* e ad *DuPage*, e l'è la tèrsa più granda dal paéś dòp New York e Los Angeles. La sa śvilùpa par sinquànta km su 'l lâg Mìchigan, da Nòrd a Sud.

L'è cgnusùda cuma „Windy City“ (*la sità dal vènt*) o anc cuma „Second City“ (*la secónda sità*) p'r al fat che in fiṅ a 'l 1980 la l'éra dabòṅ (in di an Sinquànta la pasàva anc i tri migliòṅ e siē 'd abitànt). Adès 'l è 'n sèntar finansiàri dimóndi impurtànt e 'l PIL dla sò aréa metrupulitàna 'l è 'l tèrs di Stat Unî.

A 'l censimènt dal 2011 'l è saltâ fóra ch'i sò abitànt i èṅ p'r al 32.9% négar, p'r al 31.7% biànc e p'r al 13.3% ispànig. Al sò sìndig, da 'l 2011, 'l è 'l demucràtic Rahm Emanuel. *Chicago* l'è sèmpar stada na sità 'd sinìstra tant ch'l ùltim sìndig republicàṅ 'l è stâ elèt in dal 1927.

La sità l'è famóśa anc p'r ès'r un punt ad riferimènt par la mùśica, specialmènt qvéla jazz, blues, soul, gospel, e anc house music.

## Persunàǵ ligâ a *Chicago*

* John Ashcroft, generàł
* Anastacia, cantànta
* Adam Baldwin, atōr
* Jennifer Beals, atōra
* Jessica Harper, atōra
* Virginia Madsen, atōra
* James Belushi, atōr e còmig
* John Belushi, atōr, cantànt e còmig
* Tom Berenger, atōr
* Wesley Clark, generàł
* Hillary Clinton, segretària 'd stat e pulìtiga
* Tina DeRosa, scritōra
* Walt Disney, regìsta e imprendidōr
* Myrna Hansen, atōra e mudèla
* Mimsy Farmer, atōra
* Harrison Ford, atōr
* Aidan Quinn, atōr
* Jennifer Hudson, atōra e cantànta
* Terry Kath, cantànt e chitarìsta di Chicago
* R. Kelly, cantànt
* Liòn XIV, 267° papa d'la cèsa catòlica
* John Landis, regìsta
* Karl Malden, atōr
* David Mamet, senegiadōr e regìsta
* Joe Mantegna, regìsta e atōr
* Vincente Minnelli, regìsta
* Stuart Gordon, regìsta
* Kim Novak, atōra
* Patti Smith, cantànta
* Donita Sparks, cantànta e chitarìsta dgl'L7
* Taylor Townsend, tenìsta
* Raquel Welch, atōra e cantànta
* Robin Williams, atōr
* Robert Young, atōr
* Billy Zane, atōr
* John Wayne Gacy, masadōr seriàł

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sit ufisiàł
# Università Harvard

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Al sò sìmbul
La Dunster House

L’**Università Harvard** (*Harvard University* in inglés) l'è n'università privàda ch'la gh'à la sēd a Cambridge, darènt a Boston in Massachusetts. L'è stada fundàda in dal 1936 par John Harvard, la più antìga di Stat Unî.

La gh'à nóṿ facultà, in du a s pōl studiàr madśìna, art, siénsi, léǵ, salùt e via dascurénd, e chè i gh'aṅ studiâ al nùmar più élt ad Prèmi Nobel. Fra i sò studènt a 'rcurdém J. Robert Oppenheimer, Henry Kissinger, Franklin Delano Roosevelt, John Fitzgerald Kennedy, Barack Obama, Bill Gates e Mark Zuckerberg. Al sò mòt in latìn 'l è „Veritas“.

Da 'l 2025 'l è sóta atàc da part dal guèr'n ad Donald Trump.

## Culegamènt estéran

* (EN) Al sò sit ufisiàł

## Nòti
# John Kerry

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Al senadōr John Kerry

**John Forbes Kerry**, cgnusû méj cuma **John Kerry** (Aurora, 11 ad Dicémbar dal 1943, a s lèś /dʒɑn ˈkɛri/ in ingléś) 'l è 'n avucàt e pulìtig americàṅ, mémbar dal partî demucràtic, 68śum segretàri 'd stat e senadōr dal Massachusetts da 'l 1985 a 'l 2013.

Catòlig e laureâ in siénsi pulìtighi a l'università 'd Yale, 'l à cumbatû in dla guèra in Vietnam c'n al grâd ad tenènt.

In dal 2004 'l à vins cóntar Howard Dean e John Edwards, sarnî pò cuma vice, a 'l primàri dal sò partî dvintànd acsè al candidâ demucràtic a presidènt di Stat Unî ma in dgl'Elesiòṅ presidensiàli americàni dal 2004 al sò rivàł republicàṅ, George W. Bush, 'l al bat p'r un migliòṅ ad vōt a 'l incìrca (50.7% cóntar 48.3%) e 286 a 251 in di grand eletōr.

Al 21 ad Dicémbar dal 2012 al vîṅ numinâ segretàri 'd stat par Barack Obama a 'l sò secónd mandâ, tulénd al pòst dl'Hillary Clinton.

## Culegamènt estéran

* (IT) La sò schéda su 'l sit dal biugrafìi online
# Lech Walesa

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Lech Wałęsa (2007)

**Lech Waleśa** (Lech Wałęsa in Pulàc, a s lèś /ˈlɛx vaˈwɛ̃sa/) 'l è stâ 'n óm pulìtic e sindacalìsta pulàc.

## Biugrafìa

Nâ a Popowo al 29 ad Setémbar dal 1943, da śóvan al fava 'l eletricìsta e al s éra impgnâ in dal sindacàt e par diféndar i dirìt ad 'l óm. 'L à fundâ Solidarność, la prima urganiśasiòṅ sindacàla indipendénta dal bloc sovietic.

Par mèś dal muvimènt uperài Cieśa catolica, dòp na lunga e tribulàda stagiòṅ ad cunfrònt cun al regìm cumunìsta, 'l à finî par guidàr la Pulógna, purtànd a tèrmin na rivulusiòṅ pasìfica che, muvénd-as da cumpàgni radiś catòlichi, 'l à dat incóra la libertà a 'l pòpul pulàc.

In dal 1983 'l à vins al Prèmi Nòbel par la paś.

In dal 1990 al dvénta al presidènt dla Pulógna e al gh rèsta in fiṅ al 1995 quand Aleksander Kwaśniewski al tóś al sò pòst. In dal 2000 *Wałęsa* al s preśénta incóra a gl'elesiòṅ par dvintàr presidènt dal sò paéś ma al cata sù sól 'l 1% di vōt e al decìd acsè ad dar-gh un taj a la pulìtica, tacànd a tgnir dal lesiòṅ ad stòria e pulìtica in soquànti università a 'l èstar.

In śònta a 'l Prèmi Nòbel, 'l à ciapâ anc dimóndi àtar prèmi in gir p'r al mónd. Anc s'al n gh'à minga al diplòma ad scóla superióra, 'l à ciapâ listés dal laurea honoris causa par òpra 'd Università ad tut al mónd.

Lech Waleśa 'l è spuśâ cun la sgnóra Danuta da 'l 1968 e al gh'à òt fiōi.

## Cuś 'l à dit

«
In Occidente avete ricchezze e libertà, ma non date valore alla fede e alle regole. Siccome possedete così tanti computer, perché non li utilizzate per la ricerca delle felicità?»
(IT)(*Lech Walesa*)

«
In Ucidènt a gh'iv dal richési e la libertà, ma a n dav briśa valór a la fêd e al règuli. Avénd acsè tant computer, parchè a n i druav minga par catàr la cuntintésa?»
(MUD)
# Nebbia a San Francisco

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

|  |
| --- |
|  **Fog Over Frisco** |
| *Nebbia a San Francisco* |
|  Lyle Talbot e la Bette Davis in na figùra dal film |
| *Fumàna a San Francisco* **1934** |
| **Regìa:**  William Dieterle |
| **Scritōr:** George Dyer Robert N. Lee • Eugene Solow |
| **Atōr:**  Bette Davis • Donald Woods • Lyle Talbot Margaret Lindsay • Hugh Herbert • Arthur Byron |
| **Müsica:**  Bernhard Kaun |
| **Léngua:**  Ingléś |
| **Dürä dal film:** 68 minüt |
| **Nasiōṅ:**  Stat Unî |

«
Paśni segréti sćiancàdi via da la stòria dla vita dna ragàsa fóra dla léǵ!»
(*Tagline* dal film)

**Nebbia a San Francisco** (*Fumàna a San Francisco*) 'l è 'n thriller in biànc e négar dal 1934 ad William Dieterle.

## Sunt

L’*Arlene* (Bette Davis) l'è na śuvnòta visiàda e pîna 'd bèsi ch'la s la gôd a la granda in dla vita finansiànd tut al sò spéśi rubànd dgl'ubligasiòṅ da la sucietà 'd sò pàdar, *Everett Bradford* (Arthur Byron), par cònt dal criminàł *Jake Bello* (Irving Pichel) e 'd sò fradèl *Joe* (Gordon Westcott). Par far-al, la custrìnś al sò muróś *Spencer Carlton* (Lyle Talbot) a jutàr-la, dasfrutànd al fat che chi lò al gh'à 'n pòst impurtànt in dla dita 'd sò pàdar.

Na sira, dòp avēr decìś ad dar-'g un taj cun tut chi furt lè, la tōś la deciśiòṅ ad mulàr *Spencer*, ch'al n gh sarvìs piò, par turnàr insém a 'l sò amànt *Joshua Mayard* (Douglass Dumbrille), pròpria quànd sò pàd'r al capìs 'd èsar stâ fargâ da lē. *Everett* al vrév dar-ag na punisiòṅ ma l’*Arlene* la sparìs lasànd un bijét a sò surèla *Valkyr* dita *Val* (Margaret Lindsay). Quànd al giurnalìsta *Tony Sterling* (Donald Woods), ligâ sentimentalmènt a la *Val*, e 'l paparàś *Izzy Wright* (Hugh Herbert) i càt'n al cadàvar dl’*Arlene* in dal baùl dla sò màchina, al cumisàri *O'Malley* (Alan Hale) al taca a indagàr su 'l caś.

A s vîṅ a savēr che l’*Arlene* l'éra spuśàda in segrét c'n un sèrt *Arthur Burchard*. In cal méntar a vîṅ catâ mòrt anc *Spencer*.

## Culegamènt estéran

* (EN) La schéda dal film in s'l *IMDb*
* (IT) La schéda dal film in sal *FilmTV*
# Per te ho ucciso

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

|  |
| --- |
|  **Kiss the Blood Off My Hands** |
| *Per te ho ucciso* |
|  Burt Lancaster in na figùra dal film |
| *Par tè a-j-ò masâ* **1948** |
| **Regìa:**  Norman Foster |
| **Scritōr:** Leonardo Bercovici • Walter Bernstein Ben Maddow • Hugh Gray • Gerald Butler |
| **Atōr:**  Burt Lancaster • Joan Fontaine Robert Newton • Grizelda Hervey • Jay Novello Lewis L. Russell • Colin Keith-Johnston |
| **Müsica:**  Miklós Rózsa |
| **Léngua:**  Ingléś |
| **Dürä dal film:** 79 minüt |
| **Nasiōṅ:**  Stat Unî |

«
Sōl i sò bras i psìvan tgnir a bada l'arlìa di sò pugn!»
(*Tagline* dal film)

**Per te ho ucciso** (*Par tè a-j-ò masâ*) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1948 ad Norman Foster, girâ in biànc e négar.

In alóra 'l à muciâ sù un migliòṅ e siē ad dòlar in dal sità più grandi di Stat Unî, un riśultâ minga da śbàtar via cuntànd ch'l éra na prudusiòṅ indipendènta.

## Sunt

*Bill Saunders* (Burt Lancaster), èx parśunēr ad guèra nòrd-americàṅ, adès al viṿ in Inghiltèra. Par via dal sò caràtar ghignóś quànd al s arlìa, na nòt al mòla 'n marùc in fàcia a òṅ in un bar. Chi lò al casca śò para, al śbat mâł al cô e 'l mōr sóta i òć 'd un testimòni, *Harry Carter* (Robert Newton).

*Bill* al scapa via da la pulisìa e 'l s lōga in d'l apartamènt dna śōvna infarméra puta, la *Jane Wharton* (Joan Fontaine). Chi lē la gh créd quànd 'l óm al gh diś ch'l'è stada na daśgràsia. I dū i s fàn'n amìg e i tàc'n a 'ndàr fóra insém ma 'n dè, a na cursa 'd cavài, *Harry* al s fà viṿ sèg par dmandàr-'g ad far soquànt lavursèṅ da delinquènt par lò, s'al vōl ch'al tgnis la bóca saràda, ma *Bill* 'l al para via parchè al vōr rigàr drit. Purtròp par lò, da lè a pôc dè, *Bill* al s questiòna c'n un pulisiòt tirànd-'g un pugn e 'l finìs dèntar. Cundanâ a daśdòt cōlp ad scùria e a soquànt méś ad parśòṅ, a pâr pròpria ch'la sò stòria cun la *Jane* la finìsa lè mo invéci l'infarméra la 'l spèta quànd 'l è mandâ lìbar. La dóna la gh cata anc un lavōr in dal sò uśdàł cuma autìsta.

*Harry* al s fà avànti incóra par cuncurdàr ad purtàr via da 'l sò càmion un càrag 'd antibiòtic da purtàr a 'l èstar. Quànd al cōlp al salta, al ricatadōr al và a catàr la *Jane* par cuntàr qvél ch'l à fat al sò muróś in dal bar, pò al próa anc a saltàr-'g adòs. La dóna, par difénd'r-as, la ciàpa na fòrbśa e la l'insfìlsa in dla pansa d'l óm, frénd-al in na manéra grâṿ tant che pò 'l óm al mōr. *Bill* al śibìs a la *Jane* ad scapàr via insém.

## Culegamènt estéran

* (EN) La schéda dal film in s'l *IMDb*
* (IT) La schéda dal film in sal *FilmTV*