# Henry Fonda

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

Henry Fonda tòlt śò in dal 1959

**Henry Jaynes Fonda**, *Hank* p'r i amìg (Grand Island, 16 ad Maǵ dal 1905 - Los Angeles, 12 'd Agóst dal 1982, a s lèś [ˈhɛnɹi ˈfɑndə] in ingléś), 'l è stâ 'n atōr americàṅ, vinsidōr ad dū Prèmi Òscar, al prim a la caréra in dal 1981 e 'l secónd 'l an dòp par Sul lago dorato, la sò ùltma pelìcula, giràda insém a la Katharine Hepburn.

## Biugrafìa

Uriginàri dal Nebràska e da na famìja ch'la rivàva da l'Ulànda, dòp di studi ad giurnalìśum *Fonda* 'l à tacâ a recitàr a teàtar par pò far al sò debùt a Hollywood in dal 1935 e laurànd cun sucès par dagnóra sinquànt'an faghénd da spés la part d'l óm unèst ch'al saìva star a 'l mónd.

Fra i sò àtar film più impurtànt a 'rcurdém al sò prim sucès Furore (1941), drama ambintâ in di prim an Trénta durànt i an dla “Gran Depresiòṅ”, l'òvra giudisiària La parola ai giurati (1957), tut dū chi film chè i gh'aṅ frutâ na candidadùra a i Academy Award, al western Alba fatale, la cumèdia La nave matta di Mister Roberts (1955), giràda insém a James Cagney e a Jack Lemmon, e Il ladro (1956) 'd Alfred Hitchcock in dua 'l iva fat la part 'd un pàd'r ad famìja spuśâ cun la Vera Miles ch'al s éra vist la vita ruinàda da di giùdas ch'i 'l ivan cundanâ śbaliànd par na rubarìa ch'al n iva mai fat, su na senegiadùra baśàda su 'n fat sucès dabòṅ.

Henry insém a i sò fiōi, la Jane e Peter
In dal 1968 'l à girâ 'l thriller Lo strangolatore di Boston, cun prutagunìsta Tony Curtis, e 'l western C'era una volta il West in dua, par na vòlta, 'l à fat la part dal catìṿ. Vèrs la fiṅ dla sò caréra 'l à girâ soquànt film ad scarésa o catastròfic cuma Tentacoli, in du 'l à tòlt al pòst a 'l ùltim ad John Wayne, Rollercoaster - Il grande brivido (1977), insém a George Segal e Timothy Bottoms, Swarm (1978), pelìcula su 'n siàm ad béghi sasìni giràda insém a Michael Caine, Richard Chamberlain, l'Olivia de Havilland e la Lee Grant, e Meteor (1979) in dua 'l à laurâ cun Sean Connery, la Natalie Wood, Karl Malden e Martin Landau.

*Henry* 'l éra 'n sustenidōr dal partî demucràtic e di presidènt Franklin D. Roosevelt, John Fitzgerald Kennedy ('l iva anc girâ 'n spot par lò durànt la sò campàggna eleturàla) e Lyndon B. Johnson. In dal primàri dal 1980 'l iva dâ 'l sò apòǵ a Ted Kennedy, pò vinsi invéci da Jimmy Carter.

*Al sintēr dal pèṅ sulitàri* (1936)
*Lady Éva* (1941)
*La nâṿ mata dal sgnōr Roberts* (1955)
*Al làdar* (1956)
*Guèra e paś* (1956)
*Al ségn dla léǵ* (1957)
*Al savōr amâr dal putēr* (1964)
*Al mè nóm 'l è Ninsòṅ* (1973)
'L à dâ vita a na generasiòṅ 'd atōr impurtànt esénd pàdar dla Jane Fonda e 'd Peter Fonda e nunòṅ dla Bridget Fonda e 'd Troy Garity.

'L American Film Institute al 'l à mis a 'l 6st pòst in dla lista dal stéli più grandi dla stòria dal cìnema. Al gh'à na stéla in dla Hollywood Walk of Fame.

## Filmugrafìa

* 1935 - *The Farmer Takes a Wife*, regìa ad Victor Fleming
* 1935 - *Cuori incatenati* (*Way Down East*), regìa 'd Henry King
* 1935 - *Notte di carnevale* (*I Dream Too Much*), regìa ad John Cromwell
* 1935 - *Il dissipatore* (*Spendthrift*), regìa ad Raoul Walsh
* 1936 - *Il sentiero del pino solitario* (*The Trail of the Lonesome Pine*), regìa 'd Henry Hathaway
* 1936 - *Nel mondo della luna* (*The Moon's Our Home*), regìa ad William A. Seiter
* 1937 - *Sono innocente* (*You Only Live Once*), regìa ad Fritz Lang
* 1937 - *Sangue gitano* (*Wings of the Morning*), regìa 'd Harold D. Schuster
* 1937 - *Alta tensione* (*Slim*), regìa ad Ray Enright
* 1937 - *Vivo per il mio amore* (*That Certain Woman*), regìa 'd Edmund Goulding
* 1938 - *Ho ritrovato il mio amore* (*I Met My Love Again*), regìa ad Joshua Logan, Arthur Ripley e George Cukor
* 1938 - *Figlia del vento* (*Jezebel*), regìa ad William Wyler
* 1938 - *Marco il ribelle* (*Blockade*), regìa ad William Dieterle
* 1938 - *Il falco del nord* (*Spawn of the North*), regìa 'd Henry Hathaway
* 1938 - *Il terzo delitto* (*The Mad Miss Manton*), regìa ad Leigh Jason
* 1939 - *Jess il bandito* (*Jesse James*), regìa 'd Henry King
* 1939 - *Lasciateci vivere!* (*Let Us Live!*), regìa ad John Brahm
* 1939 - *La sposa di Boston* (*The Story of Alexander Graham Bell*), regìa 'd Irving Cummings
* 1939 - *Alba di gloria* (*Young Mr. Lincoln*), regìa ad John Ford
* 1939 - *La più grande avventura* (*Drums Along the Mohawk*), regìa ad John Ford
* 1940 - *Furore* (*The Grapes of Wrath*), regìa ad John Ford
* 1940 - *Il romanzo di Lillian Russell* (*Lillian Russell*), regìa 'd Irving Cummings
* 1940 - *Il vendicatore di Jess il bandito* (*The Return of Frank James*), regìa ad Fritz Lang
* 1940 - *Passione di amazzoni* (*Chad Hanna*), regìa 'd Henry King
* 1941 - *Lady Eva* (*The Lady Eve*), regìa ad Preston Sturges
* 1941 - *Il richiamo del nord* (*Wild Geese Calling*), regìa ad John Brahm
* 1941 - *Tu m'appartieni* (*You Belong to Me*), regìa ad Wesley Ruggles
* 1942 - *Ragazze che sognano* (*Rings on Her Fingers*), regìa ad Rouben Mamoulian
* 1942 - *L'uomo questo dominatore* (*The Male Animal*), regìa 'd Elliott Nugent
* 1942 - *Il magnifico fannullone* (*The Magnificent Dope*), regìa ad Walter Lang
* 1942 - *Destino* (*Tales of Manhattan*), regìa ad Julien Duvivier
* 1942 - *Dedizione* (*The Big Street*), regìa 'd Irving Reis
* 1943 - *Il sergente immortale* (*Immortal sergeant*), regìa ad John M. Stahl
* 1943 - *Alba fatale* (*The Ox-Bow Incident*), regìa ad William A. Wellman
* 1946 - *Sfida infernale* (*My Darling Clementine*), regìa ad John Ford
* 1947 - *La disperata notte* (*The Long Night*), regìa 'd Anatole Litvak
* 1947 - *La croce di fuoco* (*The Fugitive*), regìa ad John Ford
* 1947 - *L'amante immortale* (*Daisy Kenyon*), regìa 'd Otto Preminger
* 1948 - *La strada della felicità* (*On Our Merry Way*), regìa ad King Vidor e Leslie Fenton
* 1948 - *Il massacro di Fort Apache* (*Fort Apache*), regìa ad John Ford
* 1949 - *Jigsaw*, regìa ad Fletcher Markle
* 1953 - *Main Street to Broadway*, regìa ad Tay Garnett - séni scanślàdi
* 1955 - *La nave matta di Mister Roberts* (*Mister Roberts*), regìa ad John Ford e Mervyn LeRoy
* 1956 - *Guerra e pace* (*War and Peace*), regìa ad King Vidor
* 1956 - *Il ladro* (*The Wrong Man*), regìa 'd Alfred Hitchcock
* 1957 - *La parola ai giurati* (*12 Angry Men*), regìa ad Sidney Lumet
* 1957 - *Il segno della legge* (*The Tin Star*), regìa 'd Anthony Mann
* 1958 - *Fascino del palcoscenico* (*Stage Struck*), regìa ad Sidney Lumet
* 1959 - *Ultima notte a Warlock* (*Warlock*), regìa 'd Edward Dmytryk
* 1959 - *L'uomo che capiva le donne* (*The Man Who Understood Women*), regìa ad Nunnally Johnson
* 1935 - *Tempesta su Washington* (*Advise and Consent*), regìa ad Otto Preminger
* 1962 - *Il giorno più lungo* (*The Longest Day*), regìa ad Ken Annakin, Bernhard Wicki e Andrew Marton
* 1962 - *La conquista del West* (*How the West Was Won*), regìa ad John Ford, Henry Hathaway, George Marshall e Richard Thorpe
* 1963 - *Quella nostra estate* (*Spencer's Mountain*), regìa ad Delmer Daves
* 1964 - *A prova di errore* (*Fail-Safe*), regìa ad Sidney Lumet
* 1964 - *L'amaro sapore del potere* (*The Best Man*), regìa ad Franklin J. Schaffner
* 1964 - *Donne, v'insegno come si seduce un uomo* (*Sex and the Single Girl*), regìa ad Richard Quine
* 1965 - *Gli indomabili dell'Arizona* (*The Rounders*), regìa ad Burt Kennedy
* 1965 - *Prima vittoria* (*In Harm's Way*), regìa 'd Otto Preminger
* 1965 - *La guerra segreta* (*The Dirty Game*), regìa ad Christian-Jaque, Werner Klingler, Carlo Lizzani e Terence Young
* 1965 - *La battaglia dei giganti* (*Battle of the Bulge*), regìa ad Ken Annakin
* 1966 - *Posta grossa a Dodge City* (*A Big Hand for the Little Lady*), regìa ad Fielder Cook
* 1967 - *Tempo di terrore* (*Welcome to Hard Times*), regìa ad Burt Kennedy
* 1968 - *L'ora della furia* (*Firecreek*), regìa ad Vincent McEveety
* 1968 - *Squadra omicidi, sparate a vista!* (*Madigan*), regìa ad Don Siegel
* 1968 - *Appuntamento sotto il letto* (*Yours, Mine and Ours*), regìa ad Melville Shavelson
* 1968 - *Lo strangolatore di Boston* (*The Boston Strangler*), regìa ad Richard Fleischer
* 1968 - *C'era una volta il West* (*Once Upon a Time in the West*), regìa ad Sergio Leone
* 1970 - *Non è più tempo d'eroi* (*Too Late the Hero*), regìa ad Robert Aldrich
* 1970 - *Non stuzzicate i cowboys che dormono* (*The Cheyenne Social Club*), regìa ad Gene Kelly
* 1970 - *Uomini e cobra* (*There Was a Crooked Man...*), regìa ad Joseph L. Mankiewicz
* 1971 - *Sfida senza paura* (*Sometimes a Great Notion*), regìa ad Paul Newman
* 1973 - *Il serpente* (*Le Serpent*), regìa 'd Henri Verneuil
* 1973 - *Mercoledì delle ceneri* (*Ash Wednesday*), regìa ad Larry Peerce
* 1973 - *Il mio nome è Nessuno*, regìa ad Tonino Valerii
* 1974 - *Mussolini ultimo atto*, regìa ad Carlo Lizzani
* 1976 - *La battaglia di Midway* (*Midway*), regìa ad Jack Smight
* 1977 - *Tentacoli*, regìa 'd Ovidio G. Assonitis
* 1977 - *Rollercoaster - Il grande brivido* (*Rollercoaster*), regìa ad James Goldstone
* 1977 - *L'ultima frontiera* (*The Last of the Cowboys*), regìa ad John Leone
* 1978 - *Il grande attacco*, regìa 'd Umberto Lenzi
* 1978 - *Fedora*, regìa ad Billy Wilder
* 1978 - *Swarm* (*The Swarm*), regìa 'd Irwin Allen
* 1979 - *Città in fiamme* (*City on Fire*), regìa 'd Alvin Rakoff
* 1979 - *Wanda Nevada*, regìa ad Peter Fonda
* 1979 - *Meteor*, regìa ad Ronald Neame
* 1981 - *Sul lago dorato* (*On Golden Pond*), regìa ad Mark Rydell

## Culegamènt estéran

* (IT) Filmugrafìa in s'l *IMDb*
* (IT) La sò paśna su 'l sit dla *Treccani*

## Àtar prugèt

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikiquote** contiene citazioni di o su **Henry Fonda **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Henry Fonda**