# Castôr

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

|  |
| --- |
|  Castôr |
|  un castôr |
| **Dominì:** Eukaryota |
| **Rèign:**  Animalia |
| **Sòtrèign:**  Eumetazoa |
| **Superphylum:**  Deuterostomia |
| **Clâd:**  Glires |
| **Phylum:**  Chordata |
| **Subphylum:**  Vertebrata |
| **Infraphylum:**  Gnathostomata |
| **Superclâsa:**  Tetrapoda |
| **Clâsa:**  Mammalia |
| **Sòtclâsa:**  Theria |
| **Infraclâsa:**  Eutheria |
| **Superórdin:**  Euarchontoglires |
| **Órdin:**  Rodentia |
| **Sòtórdin:**  Castorimorpha |
| **Famija:**  Castoridae |
| **Sòtfamija:**  Castorinae |
| **Gènàr:**  Castor *Linnaeus* 1758 |
| **Sòrta:**  Castor canadensis • Castor fiber |

Al **castôr** (nóm sientìfic: *castor*; *castoro* in itagliàṅ) 'l è na mamìfar ruśgadōr, ùnic mémbar dla famìja di *Castoridae*.

'L è cgnusû par la sò bravitù in dal far dal dighi in dl'àqua.

## Descrisiòṅ

Un sò prim piàṅ
N'òca canadéśa e 'n castôr su na diga
Al sò grugn
Cla bèstia chè la gh'à dū spéci: al *Castor canadensis* al viṿ in Cànada e in di Stat Unî e 'l è qvél più difûś mént'r al *Castor fiber* al viṿ in Európa in pòst cuma la Frància, la Germàgna, la Rùsia, la Scandinàvia, i paéś bàltic, la Pulógna e la Bielurùsia. In di ùlt'm an a s è catâ di castôr anc in Itàglia in Élt Édǵ.

I màgnan di alimènt vegetài cuma fój, scòrsi 'd àlbar, arbùt, raìś e piantìni.

I castôr da grand i pēś'n in mèdia sédas chilo ma i pōlan rivàr anc a i quarànta. Soquànti spéci ch'i s èṅ estìnti i éran grandi dagnóra cuma di ōrs, in tut al manéri a s trata dal grup ad ruśgadōr più grand a 'l mónd dòp i capibàra, esénd ch'l è lung stanta-sinc cm a 'l incìrca, mént'r al n riva gnanc a i trénta cm in altésa.

La cóa l'è larga e piàta, quaciàda 'd sćinsi e la miśùra vint-sinc cm a 'l incìrca, quànd al nōda la gh sarvìs cuma timòṅ o par jutàr-'l a 'lvàr-'s in pē. In caś ad perìcul al castôr al la śbat su l'àqua par far di stus e mandàr acsè un ségn a chi atri bèsti.

Al còrp 'l è pîṅ, la schina pigàda, al còl grôs. Al śampi da drē i gh'aṅ al dida palmàdi e cun dal grifi. La plisa in gènar l'è maròṅ su 'l rós ma sóta l'è più ciàra o su 'l griś.

I òć i èṅ piculèṅ e i buś dal naś i s pōlan saràr quànd i èṅ in àqua. I mùscui dal ganàsi i èṅ dimóndi fòrt. I quàtar dènt inciśìṿ ch'al gh'à, dū ad sōvar e dū ad sóta, i èṅ ad culōr śal-arànś e i gh sarvìsan par tajàr di àlbar cun di fust da i sinc a i vint cm, rivànd sōl na quàlc vòlta anc a qvéi c'n un diamétar ad stanta-sinc.

In dal cûl al gh'à dal giàndli bòni par marcàr al teritòri.

In natùra i pōlan scampàr vint an o anc da piò. La fémna la parturìs na vòlta 'l an, ad sòlit faghénd da dū a quàtar casturèṅ. Cal bèsti chè i vìv'n insém, in di pòst in du 'l è fàcil catàr da magnàr i grup i pōlan misćiàr insém dimóndi famìji.

Al fà di gnai cumplès e tirâ sù in manéra difarènta a secónda dal pòst in du 'l al fà, su n'ìśula o su la riva 'd un fiùm o dna bòra. Par far-i al dróa di spróc, di ram, dl'èrba, dal musć e dla śmalta che pò al mìsćia insém.

un *castor canadensis*
Quànd al gira su la tèra 'l è piutòst mòl e ingiangulâ in di muimènt, dònca par far méj a spustàr i trònc e i ram, ch'i gh sarvìsan par tiràr sù al dighi, al fà di canài fónd anc un métar par mét'r in culegamènt i cōrs 'd àqua c'n i pòst in du a gh'è di àrbui da arbàtar, esénd che pò la léggna l'armàgn a gala e l'è fàcil dònca far-la mōvar.

Al dighi i gh sarvìsan par cambiàr in méj par lōr al livèl dl'àqua. I vìnan fati muciànd sù ram, spróc, prédi e śmalta. C'n al tèmp i s śòntan pò anc di materiài ch'i galéśan su l'àqua e ch'i gh armàgn'n atàc e al radìś dal pianti ch'i nàsan lè.

Na sò diga l'è élta un mét'r e mèś a 'l incìrca e larga da piò ad tri métar, da piò ad sóta e più strichi insìma.

## Culegamènt estéran

* (IT) La sò paśna su 'l sit dla *Treccani*

## Àtar prugèt

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikiquote** contiene citazioni di o su **Castôr **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Castôr**