# Póndga

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

|  |
| --- |
|  Póndga |
|  na póndga |
| **Dominì:** Eukaryota |
| **Rèign:**  Animalia |
| **Clâd:**  Glires |
| **Phylum:**  Chordata |
| **Subphylum:**  Vertebrata |
| **Clâsa:**  Mammalia |
| **Superórdin:**  Euarchontoglires |
| **Órdin:**  Rodentia |
| **Sòtórdin:**  Myomorpha |
| **Famija:**  Muridae |
| **Sòtfamija:**  Murinae |
| **Gènàr:**  Rattus |
| **Sòrta:**  Rattus norvegicus *Berkenhout* 1769 |
| **Sòtsòrta:**  R. norvegicus albinicus R. norvegicus caraco • R. norvegicus domesticus R. norvegicus norvegicus • R. norvegicus socer |

La **póndga** (nóm sientìfic: *Rattus norvegicus*; *pòundga* o *pundgòun* in arśàṅ, *påndga* o *pundgaza* in bulgnéś, *póntga* in mantṿàṅ, *ratto delle chiaviche*, *ratto norvegese*, *ratto grigio*, *ratto bruno*, *surmolotto* o *pantegana* in itagliàṅ) 'l è 'n mamìfar ruśgadōr uriginàri dl'Àśia dla famìga di *Muridi*.

'L è la spécie più cumùna dal sórag, esénd anc ch'la viṿ praticamènt in tut al mónd a part i pòi e la pruìnsa canadéśa dl'Albèrta, e la gh'à sinc sótaspéci.

## Descrisiòṅ

Na póndga tòlta śò da 'l élt
Manifèst dla lòta dl'Albèrta cónt'r al póndghi
I sò dènt
In Emìglia cla bèstia chè 'l à ciapâ 'l nóm da 'l fat ch'la fus rivàda da 'l *Ponto*, pòst dal mâr Négar. In dal Régn Unî invéci i cardìvan ch'al rivìs da la Nurvégia e 'l è acsè ch'l'à ciapâ 'l nóm in camp sientìfic. In Európa 'l à praticamènt tòlt al pòst dla *póndga négra* (*rattus rattus*) da la fiṅ dla rivulusiòṅ indistriàla in avànti.

In natùra 't li pō catàr darènt a fiùm e padói, da la pianùra a la culìna, in du i vìv'n i óm, da spés in du a gh'è di scart e di avàns ad magnàr o sinò in dal canaléti che lōr i pōl'n anc impinìr. I vìv'n in grup e i pōlan scampàr dū an, al dópi se tiràdi sù da 'l óm.

La pōl rivàr a èsar lunga quarànta cm, cun la cóa ch'la in ciàpa dagnóra la mità e ch'la n gh'à minga pēi insìma e ch'la dvènta sutìla vèrs la fiṅ. Al sò pēś mèdi 'l è 'd tarśènt-sinquànta gram ma i pōl'n anc pśar un chilo. I masć in gèrar i èṅ più grôs dal fémni.

Al sò mantèl drusi 'l è grìś o maròṅ ma sóta la pansa 'l è più ciàr. I òć i èṅ pìcui e négar méntar gl'uréci i gh'aṅ la fórma 'd un triàngul.

I vàn'n in gir specialmènt ad nòt méntar durànt al dè i pònsan in di sò gnai ch'i gh'aṅ cambri difarènti, par durmìr, par magnàr e p'r i biśógn. Quànd i sa spòstan dimóndi da 'l sò teritòri, i còntan su la sò memòria ch'l'è śvilupàda.

Al póndghi i màgnan da tut anc s'i preferìsan carna e scménsa, inólt'r i èṅ bòni 'd catàr nutrimènt anc da 'l curàm e da 'l savòṅ. I gh la càv'n a nudàr e a ciapàr di pés c'n al maṅ. I pōl'n anc masàr dal bestiulìni cuma pulśèṅ, luśèrti e surghèṅ par pò métar-li via par magnàr-li in séguit.

La fémna la gh'à 'n èstar ad siē óri ma l'è bòna ad far-as dar anc sinc-sènt vòlti da masć difarènt, parturénd da tri a quìndas pundghèṅ anc sèt vòlti 'l an dòp vint-quàtar dè 'd gestasiòṅ. Dòp daśdòt óri da 'l part, la màdar la pōr armàgnar gravda incóra.

Al bestiulìni péna nadi i nàsan nudi e òrbi ma dòp un méś a 'l incìrca i dvènta indipendènti.

Vivénd in pòst muśnènt, al póndghi i pōlan purtàr di brut mâi a i cristiàṅ cuma la pèst, esénd ch'al batēr dla *Yersinia pestis* al s cata in dla pulga di rat (Xenopsylla cheopis).

## Culegamènt estéran

* (IT) La sò paśna su 'l sit dla *Treccani*

## Àtar prugèt

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikiquote** contiene citazioni di o su **Póndga **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Póndga**