# Papastrèl

Miranduléś

|  |
| --- |
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś  |

|  |
| --- |
|  Papastrèl |
|  un papastrèl (*desmodus rotundus*) |
| **Dominì:** Eukaryota |
| **Rèign:**  Animalia |
| **Sòtrèign:**  Eumetazoa |
| **Superphylum:**  Deuterostomia |
| **Clâd:**  Amniota |
| **Phylum:**  Chordata |
| **Subphylum:**  Vertebrata |
| **Infraphylum:**  Gnathostomata |
| **Superclâsa:**  Tetrapoda |
| **Clâsa:**  Mammalia |
| **Sòtclâsa:**  Theria |
| **Infraclâsa:**  Eutheria |
| **Superórdin:**  Laurasiatheria |
| **Órdin:**  Chiroptera *Blumenbach* 1779 |
| **Sòtórdin:**  Microchiroptera • Megachiroptera |

Un papastrèl *Carollia perspicillata*
Un papastrèl rabî!
Un papastrèl pugiâ su 'n tàvul
Grup ad papastrèi ch'i pònsan
Un papastrèl *Myotis nattereri*
Na bat box
Al **papastrèl** (*Chiroptera*) (**pipistrello** in itagliàṅ) 'l è un mamìfar nutùran ch'al fa part dla famìja di Chiròtar. Al sò nom al daśvîṅ da 'l latèn *vespertilio* ch'a vōl dir "sira". La paròla *Chiroptera* invéci la daśvèṅ da 'l gréc *cheir* (maṅ) e *pteron* (ala).

## Descrisiòṅ

I eṅ dal bèsti vèci cum al cuc: i daṅ al lat a i sò fiōi e la sò pèla l'è pîna ad pēi. Invéci ad giràr par tèra e cùrar, lōr i vólan par via 'd un cambiamènt speciàl dal maṅ e di bras ch'i eṅ dvintâ dagl'ali in dal cōrs dal tèmp.

I lōr òć i eṅ dimóndi pìcui e i gh'aṅ di prubléma a véd'r-ag bèṅ, par furtùna a 'l sò pòst i aṅ mis sù 'n udî dimóndi śvilupâ. Par vìvar, i papastrèi i aṅ muciâ un sèns "ràdar": durànt al vōl i bùtan fóra ad cuntìnuṿ di ultrasòṅ che, ciapànd atàc a i quèi, i daṅ vita a di éco. Scultànd chi éco lè ad ritóraṅ, i gh la càvan a figuràr-as gl'ustàcui e al bistiulìni da magnàr anc in dal buj pèst.

Gl'ali di papastrèi i eṅ difarénti da quéli di uśèi parchè i eṅ fati dna pèla ad fóra sutìla ciamàda patàgi.

Ad dè i papastrèi i pònsan in di śbrag di mur, in di anfràt di àrbul e in dal gròti méntar ad nòt i vànan a casàr al magnàr.
I papastrèi i màgnan da tut: a gh 'n è ad quéi ch'i màgnan gl'insèt, ad quéi ch'i màgnan 'l antàr e la fruta e ad quéi ch'i màgnan di pés, di sórag e dal rani.
Sōl in Sentramèrica e dal Sudamèrica a gh è dal spéci ch'i bévan al sangṿ dal bèsti ch'i vìvan nòsc.

Dal nòstri bandi a gh'è na vintìna da spéci (30 in tut in Itàglia) e tut i màgnan d'insèt: oṅ ad lì lōr al pōl magnàr anc dumìla sinsàli par nòt!

Un papastrèl al pōl vìvar anc par vint o trént'aṅ.

## Cardénsi e Superstisiòṅ

A n è minga véra che i papastrèi i eṅ di sórag, i n faṅ minga dvintàr òrub o sórd, i n s tàcan mia a i cavìi e i n gh'anan gnanc vója ad far-al. La sò pisa la n fa minga crudàr i cavìi e i n pòrtan minga dasfurtùna a la gint!

## Cà artifisàli ciamàdi *bat box*

Par dar na maṅ a cal bèsti chè e par far in manéra ch'i sa śvilùpan bèṅ anc da nuàtar, i s pōlan muntàr sù dal cà artifisàli ciamàdi *bat box*. A s trata ad scatli ad légn ch'i gh dànan prutesiòṅ e 'n pòst par durmìr durànt al dè.

I papastrèi i gh pōlan andàr dèntar in Primavéra par stablìr-as in fiṅ a 'l Aṿtòṅ, a dipénd dal temperadùri. Prima d'l Invèran, i làsan i bat box p'r andàr a catàr rifùǵ in dal gròti o in di anfràt naturài in du a gh'è di ambiènt dimóndi ùmid e sénsa di śbals tèrmic.

Òcio però: a n è minga dit che i papastrèi i gh'àppian da druàr i *bat box*: i pōlan anc sarnìr 'd andàr a star da di atri bandi. A n gh'è minga da śibìr-ag dal magnàr par persuàd'r-i o, incóra pèś, met'r-gh i dèntar cun la fòrsa.
Piutòst a s pōl métar mej la *bat box*: minga a nord, minga davśèṅ a di spròc, minga in fàcia a la luś e a quàtar mètar 'd altésa.
I *bat box* i s càtan in di supermarcâ o in di negòsi ad feraménta.

S'a s fà quèl par gnir-gh incòntar, pò lōr i s dànan na maṅ masànd un muć 'd insèt sénsa druàr di vlèṅ o dal sustànsi chìmichi!

In Invèran i papastrèi i vànan in letàrg e i vìvan druànd al gras mis sù in dla bèla stagiòṅ. In Primavéra i s darsédan e al fémni, dòp un pôc ad tèmp, i s càtan insém in pòst sicùr, fra Śugn e Luj, par parturìr (generalmènt un pìcul sōl a la vòlta).

## Culegamènt estéran

* (IT) La sò paśna su 'l sit dla *Treccani*
* (IT) Chiroptera Italia - SOS Chirotteri
* (IT) Centro fauna selvatica "Il Pettirosso"
* (IT) Centro Italiano Studi Nidi Artificiali

## Àtar prugèt

Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro
* **Wikiquote** contiene citazioni di o su **Papastrèl **Wikimedia Commons** contiene file multimediali su **Papastrèl**