# Αιγώδη

| Αιγώδη Χρονικό πλαίσιο απολιθωμάτων: Late Miocene–Recent
ΠροЄ
Є
O
Σ
Δ
Λ
Π
Τ
Ι
Κ
Πγ
Ν

 Ύστερο Μειόκαινο-σήμερα |
| --- |
|  |
| Συστηματική ταξινόμηση |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Βασίλειο: | Ζώα (Animalia)  |
| Συνομοταξία: | Χορδωτά (Chordata)  |
| Ομοταξία: | Θηλαστικά (Mammalia)  |
| Τάξη: | Αρτιοδάκτυλα (Artiodactyla)  |
| Οικογένεια: | Βοοειδή (Bovidae)  |
| Υποοικογένεια: | **Αιγώδη** (**Caprinae**) Gray, 1821 |

 |
| Genera  |
|  |
|   *Nemorhaedus*
  *Rupicapra*
  *Oreamnos*
  *Budorcas*
  *Ovibos*
  *Hemitragus*
  *Ammotragus*
  *Pseudois*
  *Capra*
  *Ovis*
και βλέπε κείμενο |

Τα **Αιγώδη**, γνωστά και ως **Κοιλόκερα** ή **αιγοαντιλόπες** ή **(αι)γίδες** είναι υποοικογένεια της οικογένειας των βοοειδών των μηρυκαστικών, η οποία αποτελείται κυρίως από μεσαίου μεγέθους βοοειδή. Το οικόσιτο πρόβατο και η οικόσιτη κατσίκα είναι κι αυτά μέλη της ομάδας των αιγοαντιλοπών, σύμφωνα με τον πιο διαδεδομένο ορισμό, αλλά μερικοί ταξινομιστές προτιμούν να χρησιμοποιούν τον όρο μόνο για τα μέλη της φυλής Αιγωδίνι. Δεν σημαίνει ότι τα μέλη της φυλής των αιγοαντιλοπών είναι κανονικές αντιλόπες: μια αληθινή αντιλόπη είναι ένα βοοειδές που έχει μορφολογία όπως των ελαφοειδών ή των αντιλοκαπρίδων.

## Χαρακτηριστικά

Παρόλο που τα περισσότερα αιγώδη είναι αγελαία και έχουν στιβαρό σώμα, διαφέρουν σε κάποια σημεία: ο μοσχόβους (*Ovibos moschatus*) είναι προσαρμοσμένος στο ακραίο ψύχος της τούντρας, το αγριόγιδο των Βραχωδών Ορέων (*Oreamnos americanus*) της Βορείου Αμερικής είναι εξειδικευμένο στα πολύ ανώμαλα εδάφη, το γιούριαλ (*Ovis orientalis* *vignei*) καλύπτει μια μεγάλη άγονη περιοχή από το Κασμίρ μέχρι το Ιράν, περιλαμβάνοντας μεγάλη περιοχή ερήμου. Το Ευρωπαϊκό Αγρινό (*Ovis musimon*) πιστεύεται πως είναι ο πρόγονος του οικόσιτου προβάτου (*Ovis aries*).

Πολλά είδη έχουν εξαφανιστεί από την τελευταία εποχή των παγετώνων, πιθανώς σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης. Από τα επιζώντα:

* πέντε έχουν ταξινομηθεί στα Κινδυνεύοντα,
* οχτώ ως Τρωτά,
* επτά προξενούν ανησυχία όσον αφορά τους αριθμούς τους και χρειάζονται μέτρα προστασίας, αλλά σε χαμηλό ρίσκο και
* επτά είδη ως ασφαλή.

Τα μέλη της οικογένειας των αιγωδών ποικίλουν σε μέγεθος. Το μήκος τους κυμαίνεται από μόλις πάνω από 1 μέτρο μήκος για ένα ενήλικο γκρίζο γκοράλ (*Nemorhaedus goral*), στα 2,5 μέτρα περίπου μήκος για έναν μοσχόβου, ενώ όσον αφορά το βάρος, ξεκινούν από κάτω από 30 κιλά και φτάνουν σε παραπάνω από 350 κιλά. Μοσχόβοες σε αιχμαλωσία έχουν φτάσει τα 650 κιλά.

Ο τρόπος ζωής των αιγωδών κατατάσσεται σε δύο τάξεις: στους *υπερασπιστές επικρατειών*, που είναι επιδημητικά και υπερασπίζονται μια μικρή περιοχή με άφθονη τροφή ενάντια σε άλλα άτομα του ίδιου είδους, και στα *βόσκοντα* (*grazers*), που συναθροίζονται σε κοπάδια και περιπλανώνται ελεύθερα πάνω από μια μεγαλύτερη, συνήθως σχετικά άγονη περιοχή.

Οι υπερασπιστές επικρατειών είναι η πιο πρωτόγονη ομάδα: τα είδη αυτής της κατηγορίας τείνουν να είναι μικρότερα σε μέγεθος, σκούρα σε χρώμα, αρσενικά και θηλυκά διαφέρουν αρκετά, έχουν μακριά, φουντωτά αυτιά, μακριά χαίτη και κέρατα σαν στιλέτα. Τα βόσκοντα εξελίχθηκαν πιο πρόσφατα. Τείνουν να είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος, εξαιρετικά κοινωνικά και, αντί να σημαδεύουν το έδαφός τους με αρωματικές εκκρίσεις από τους αδένες τους, έχουν υψηλά εξελιγμένες συμπεριφορές επίδειξης κυριαρχίας.

## Εξέλιξη

Τα αιγώδη είναι γνωστά από τη Μειόκαινο, όταν τα μέλη της ομάδας θύμιζαν τα σημερινά σέροου (*Capricornis spp.*) στη γενική σωματική μορφή τους. Άγγιξαν την εξαιρετική τους ποικιλία την πρόσφατη Εποχή των Παγετώνων, όταν αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν σε ακραίες συνθήκες και περιβάλλοντα: σε βουνά, ερήμους και στην υποαρκτική ζώνη.

Οι πρόγονοι των σύγχρονων προβάτων και αιγών (δυο ασαφείς και ανεπαρκείς όροι) πιστεύεται ότι μετακινήθηκαν σε ορεινές περιοχές. Αφενός τα πρόβατα έγιναν ένοικοι πεδιάδων και λόφων, καταφεύγοντας στην οργάνωσή τους σε κοπάδια για άμυνα ενάντια στα αρπακτικά, ενώ οι κατσίκες προσαρμόστηκαν σε πολύ απότομα εδάφη, όπου οι θηρευτές είναι σε μειονεκτική θέση.

## Επιζώντα είδη

**ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΒΟΟΕΙΔΗ **Υποοικογένεια Αιγώδη**Κοπάδι μοσχόβοων (*Ovibos moschatus*)
	+ Φυλή **Ovibovini**
		- Γένος *Βουδορκάς* (*Budorcas*)
			* Τακίν, *Budorcas taxicolor*
		- Γένος *Προβατοβούς* (*Ovibos*)
			* Μοσχόβους, *Ovibos moschatus*
	+ Φυλή **Caprini**
		- Γένος *Αμμότραγος* (*Ammotragus*)
			* Αμμότραγος, *Ammotragus lervia*
		- Γένος *Arabitragus*Αλπικός αίγαγρος (*Capra ibex*)
			* Αραβικός τράγος, *Arabitragus jayakar*
		- Γένος *Αιξ* (*Capra*)
			* Αίγαγρος του Δυτικού Καυκάσου, *Capra caucasica*
				+ Αίγαγρος του Ανατολικού Καυκάσου, *Capra caucasica cylindricornis*
			* Μαρκόρ, *Capra falconeri*
			* Αίγαγρος, *Capra aegagrus*
				+ Οικόσιτο κατσίκι, *Capra aegagrus hircus*
			* Αλπικός αίγαγρος, *Capra ibex*
			* Μεγαλόκερο πρόβατο (*Ovis canadensis*)Αίγαγρος της Νουβίας, *Capra nubiana*
			* Ισπανικός αίγαγρος, *Capra pyrenaica*
			* Σιβηρικός αίγαγρος, *Capra sibirica*
			* Αίγαγρος της Αιθιοπίας, *Capra walie*
		- Γένος *Ημίτραγος* (*Hemitragus*)
			* Ταρ των Ιμαλαΐων, *Hemitragus jemlahicus*
		- Γένος *Πρόβατον* (*Ovis*)
			* Αργκάλι, *Ovis ammon*
			* Πρόβατο, *Ovis aries*
			* Μεγαλόκερο πρόβατο, *Ovis canadensis*
			* Λεπτόκερο πρόβατο, *Ovis dalli*
			* Ευρωπαϊκό αγρινό, *Ovis musimon*Ταρ των Ιμαλαΐων (*Hemitragus jemlahicus*)
			* Σιβηρικό μεγαλόκερο πρόβατο, *Ovis* *nivicola*
			* Αγρινό, *Ovis orientalis*
				+ Μουφλόν, *Ovis orientalis orientalis*
				+ Ουριάλ, *Ovis orientalis vignei*
		- Γένος *Νιλγιρίτραγος* (*Nilgiritragus*)
			* Ταρ των Νιλγιρίων Ορέων, *Nilgiritragus hylocrius*
		- Γένος *Ψευδοπρόβατον* (*Pseudois*)
			* Μπαράλ, *Pseudois nayaur*Σέροου της Ιαπωνίας (*Capricornis crispus*)
			* Μπαράλ νάνος, *Pseudois schaeferi*
	+ Φυλή **Naemorhedini**
		- Γένος *Αιγόκερος* (*Capricornis*)
			* Σέροου της Ιαπωνίας, *Capricornis crispus*
			* Σέροου της Σουμάτρας, *Capricornis sumatraensis*
			* Σέροου της Ταϊβάν, *Capricornis milneedwardsii*
			* Κόκκινο σέροου, *Capricornis rubidus*
			* Σέροου των Ιμαλαΐων, *Capricornis thar*
		- Γένος *Nemorhaedus*
			* Κόκκινο γκοράλ, *Nemorhaedus bailey*
			* Γκοράλ της Κίνας, *Nemorhaedus griseus*
			* Γκρίζο γκοράλ, *Nemorhaedus goral*
			* Μακρύουρο γκοράλ, *Nemorhaedus caudatus*
		- Γένος *Ορέαμνος* (*Oreamnos*)
			* Αγριόγιδο των Βραχωδών Ορέων, *Oreamnos americanus*
		- Γένος *Ρουπικάπρα* (*Rupicapra*)
			* Αγριόγιδο των Πυρηναίων, *Rupicapra pyrenaica*
			* Αγριόγιδο, *Rupicapra rupicapra*

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Αιγώδη στο Wikimedia Commons
*