# Οικονομία της Αϊτής

Η Αϊτή έχει μια οικονομία ελεύθερης αγοράς με χαμηλό κόστος εργασίας. Ως δημοκρατία, ήταν γαλλική αποικία πριν αποκτήσει την ανεξαρτησία της σε μια εξέγερση του υποδουλωμένου λαού της. Αντιμετώπισε εμπάργκο και απομόνωση μετά την ανεξαρτησία της, καθώς και πολιτικές κρίσεις που σημαδεύτηκαν από ξένες επεμβάσεις και καταστροφικές φυσικές καταστροφές. Ο εκτιμώμενος πληθυσμός της Αϊτής το 2018 ήταν 11.439.646 κάτοικοι. Ο *Economist* ανέφερε το 2010: «Γνωστή εδώ και καιρό ως η φτωχότερη χώρα στο δυτικό ημισφαίριο, η Αϊτή σκοντάφτει από τη μία κρίση στην άλλη από τα χρόνια του Ντυβαλιέ ( Φρανσουά Ντυβαλιέ)».

Η Αϊτή έχει γεωργική οικονομία. Πάνω από το ήμισυ του παγκόσμιου ελαίου βετιβέρ (ένα αιθέριο έλαιο που χρησιμοποιείται σε αρώματα υψηλής ποιότητας) προέρχεται από την Αϊτή. Οι μπανάνες, το κακάο και τα μάνγκο είναι σημαντικές εξαγώγιμες καλλιέργειες. Η Αϊτή έχει επίσης προχωρήσει στην επέκταση της μεταποίησης υψηλής ποιότητας, παράγοντας tablet με βάση το Android και αισθητήρες ρεύματος και μετασχηματιστές. Ο κύριος εμπορικός εταίρος της είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ), οι οποίες παρέχουν στη χώρα προτιμησιακή εμπορική πρόσβαση στην αγορά των ΗΠΑ μέσω της νομοθεσίας Haiti Hemispheric Opportunity through Partnership Encouragement (HOPE) και των νομοθετικών πράξεων για την ενθάρρυνση του προγράμματος οικονομικής ανύψωσης της Αϊτής (HELP).

Η ευαλωτότητα σε φυσικές καταστροφές, καθώς και η φτώχεια και η περιορισμένη πρόσβαση στην εκπαίδευση συγκαταλέγονται στα σοβαρότερα μειονεκτήματα της Αϊτής. Τα δύο πέμπτα όλων των Αϊτινών εξαρτώνται από τον γεωργικό τομέα, κυρίως από τη μικρής κλίμακας γεωργία αυτοσυντήρησης, και παραμένουν ευάλωτοι σε ζημιές από συχνές φυσικές καταστροφές, οι οποίες επιδεινώνονται από την εκτεταμένη αποψίλωση των δασών της χώρας. Η Αϊτή διατηρεί εμπορικό έλλειμμα, το οποίο προσπαθεί να αντιμετωπίσει στρεφόμενη στην κατασκευή υψηλότερης ποιότητας και σε προϊόντα μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας στον γεωργικό τομέα. Τα εμβάσματα αποτελούν την κύρια πηγή συναλλάγματος, που αντιστοιχεί σχεδόν στο 20% του ΑΕΠ. Η οικονομία της Αϊτής επηρεάστηκε σοβαρά από τον σεισμό της Αϊτής το 2010, ο οποίος σημειώθηκε στις 12 Ιανουαρίου 2010.

## Οικονομική ιστορία

Ιστορική εξέλιξη του κατά κεφαλήν ΑΕΠ
Πριν οι άνθρωποι που είχαν γίνει σκλάβοι στην Αϊτή για να εργαστούν στις φυτείες της επαναστατήσουν ενάντια στον γαλλικό αποικισμό το 1804, η Αϊτή κατατάσσονταν ως η πλουσιότερη και πιο παραγωγική αποικία στον κόσμο. Στα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας, η Αϊτή υπέφερε από απομόνωση στη διεθνή σκηνή, όπως αποδεικνύεται από την πρώιμη έλλειψη διπλωματικής αναγνώρισης που της παρασχέθηκε από την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες (οι οποίες δεν την αναγνώρισαν μέχρι το 1862). Αυτό είχε αρνητικό αντίκτυπο στις επενδύσεις στην Αϊτή. Ένα άλλο οικονομικό εμπόδιο στην πρώιμη ανεξαρτησία της Αϊτής ήταν η καταβολή 150 εκατομμυρίων φράγκων στη Γαλλία από το 1825. Αυτό συνέβαλε σημαντικά στην αποστράγγιση του κεφαλαιακού της αποθέματος από τη χώρα. Η Γαλλία ανάγκασε την Αϊτή να πληρώσει για την ανεξαρτησία και την ελευθερία της από τον αποικισμό. Σύμφωνα με μια μελέτη του 2014, η οικονομία της Αϊτής παρέμεινε στάσιμη λόγω ενός συνδυασμού ασθενούς κρατικής εξουσίας και δυσμενών διεθνών σχέσεων. Οι συγγραφείς γράφουν:

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέβαλαν και κατέλαβαν την Αϊτή από το 1915 έως το 1934.

Το 1957, ο Φρανσουά «Παπά Ντοκ» Ντυβαλιέ κέρδισε τις προεδρικές εκλογές στην Αϊτή. Η θητεία του προκάλεσε ακραίες οικονομικές ζημιές, καθώς περισσότερο από το ήμισυ του κρατικού προϋπολογισμού διοχετεύτηκε από τις παραγωγικές δαπάνες στην Προεδρική Φρουρά και την πολιτοφυλακή Tonton Macoutes. Ένας κυβερνητικός λογαριασμός, γνωστός ως Régie du Tabac, συγκέντρωνε έσοδα από το κυβερνητικό μονοπώλιο καπνού, έσοδα από φόρους στο βαμβάκι και τη ζάχαρη, παράλληλα με τέλη για άδειες εισαγωγής, κυβερνητικά franchise και κρατικά εξουσιοδοτημένα μονοπώλια στην πώληση τσιμέντου, σπίρτων, αλευριού και αυτοκινήτων, μονοπώλια που χορηγούνταν σε ιδιώτες επιχειρηματίες με αντάλλαγμα μίζες. Συνολικά, η Regie du Tabac εκτιμάται ότι παρείχε στον Ντυβαλιέ 10 εκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Μετά την αποκατάσταση της συνταγματικής διακυβέρνησης το 1994, οι αξιωματούχοι της Αϊτής έχουν δηλώσει τη δέσμευσή τους για οικονομική μεταρρύθμιση μέσω της εφαρμογής ορθών δημοσιονομικών και νομισματικών πολιτικών και της θέσπισης νομοθεσίας που επιβάλλει τον εκσυγχρονισμό των κρατικών επιχειρήσεων. Συστάθηκε ένα συμβούλιο για την καθοδήγηση του προγράμματος εκσυγχρονισμού (CMEP) και καταρτίστηκε ένα χρονοδιάγραμμα για τον εκσυγχρονισμό εννέα βασικών παρακρατικών οργανισμών. Παρόλο που οι κρατικοί αλευρόμυλοι και τα εργοστάσια τσιμέντου έχουν μεταβιβαστεί σε ιδιώτες, η πρόοδος στους άλλους επτά παρακρατικούς οργανισμούς έχει σταματήσει. Ο εκσυγχρονισμός των κρατικών επιχειρήσεων της Αϊτής παραμένει ένα αμφιλεγόμενο πολιτικό ζήτημα στην Αϊτή.

Υπό την προεδρία του Ρενέ Πρεβάλ (1996–2001, 2006–2011), η οικονομική ατζέντα της χώρας περιελάμβανε την απελευθέρωση του εμπορίου και των δασμών, μέτρα για τον έλεγχο των δημόσιων δαπανών και την αύξηση των φορολογικών εσόδων, τη μείωση του προσωπικού των δημοσίων υπηρεσιών, τη μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα, την ιδιωτικοποίηση κρατικών επιχειρήσεων και την παροχή συμβάσεων διαχείρισης του ιδιωτικού τομέα ή κοινών επενδύσεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα. Οι συμφωνίες διαρθρωτικής προσαρμογής με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Παγκόσμια Τράπεζα, την Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης και άλλα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που αποσκοπούσαν στη δημιουργία των απαραίτητων συνθηκών για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα έχουν αποδειχθεί μόνο εν μέρει επιτυχημένες.

Συγκριτικοί κοινωνικοί και οικονομικοί δείκτες δείχνουν ότι η Αϊτή υστερεί σε σχέση με άλλες αναπτυσσόμενες χώρες χαμηλού εισοδήματος (ιδίως στο δυτικό ημισφαίριο) από τη δεκαετία του 1980. Η οικονομική στασιμότητα της Αϊτής προκύπτει από προηγούμενες ακατάλληλες οικονομικές πολιτικές, πολιτική αστάθεια, έλλειψη καλής καλλιεργήσιμης γης, υποβάθμιση του περιβάλλοντος, συνεχιζόμενη χρήση παραδοσιακών τεχνολογιών, υποκεφαλαιοποίηση και έλλειψη δημόσιων επενδύσεων σε ανθρώπινο δυναμικό, μετανάστευση μεγάλων τμημάτων του ειδικευμένου πληθυσμού και χαμηλό εθνικό ποσοστό αποταμίευσης.

Η Αϊτή συνεχίζει να υφίσταται τις συνέπειες του πραξικοπήματος του 1991. Οι ανεύθυνες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές πολιτικές των *ντε φάκτο* αρχών επιτάχυναν την οικονομική παρακμή της Αϊτής. Μετά το πραξικόπημα, οι Ηνωμένες Πολιτείες υιοθέτησαν υποχρεωτικές κυρώσεις και ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών (ΟΑΚ) θέσπισε εθελοντικές κυρώσεις με στόχο την αποκατάσταση της συνταγματικής διακυβέρνησης. Οι διεθνείς κυρώσεις κορυφώθηκαν με το εμπάργκο των Ηνωμένων Εθνών τον Μάιο του 1994 σε όλα τα αγαθά που εισέρχονταν στην Αϊτή εκτός από ανθρωπιστικές προμήθειες, όπως τρόφιμα και φάρμακα. Ο τομέας συναρμολόγησης, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις αγορές των ΗΠΑ για τα προϊόντα του, απασχολούσε σχεδόν 80.000 εργαζόμενους στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Κατά τη διάρκεια του εμπάργκο, η απασχόληση μειώθηκε από 33.000 εργαζόμενους το 1991 σε 400 τον Οκτώβριο του 1995. Οι ιδιωτικές, εγχώριες και ξένες επενδύσεις επέστρεψαν αργά στην Αϊτή. Από την επιστροφή της συνταγματικής διακυβέρνησης, η απασχόληση στον τομέα συναρμολόγησης έχει σταδιακά ανακάμψει, με πάνω από 20.000 εργαζόμενους να απασχολούνται τώρα, αλλά η περαιτέρω ανάπτυξη έχει σταματήσει από τις ανησυχίες των επενδυτών για την ασφάλεια και την αξιοπιστία του εφοδιασμού.

Τα εμβάσματα από το εξωτερικό αποτελούν σταθερά σημαντική πηγή οικονομικής στήριξης για πολλά νοικοκυριά της Αϊτής.

Το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών της Αϊτής σχεδίασε τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις της Αϊτής του 1996 για την ανοικοδόμηση της οικονομίας της Αϊτής μετά από σημαντικές υφέσεις που υπέστη τα προηγούμενα χρόνια. Οι κύριες μεταρρυθμίσεις επικεντρώθηκαν στο Σχέδιο Έκτακτης Οικονομικής Ανάκαμψης (ΣΕΚΑ) και ακολουθήθηκαν από μεταρρυθμίσεις του προϋπολογισμού.

Η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ της Αϊτής έγινε αρνητική το οικονομικό έτος 2001 μετά από έξι χρόνια ανάπτυξης. Το πραγματικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά 1,1% το οικονομικό έτος 2001 και κατά 0,9% το οικονομικό έτος 2002. Η μακροοικονομική σταθερότητα επηρεάστηκε αρνητικά από την πολιτική αβεβαιότητα, την κατάρρευση των άτυπων τραπεζικών συνεταιρισμών, τα υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα, τις χαμηλές επενδύσεις και τις μειωμένες διεθνείς ροές κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένης της αναστολής του δανεισμού από ΔΧΟ, καθώς η Αϊτή κατέληξε σε ληξιπρόθεσμες οφειλές προς την Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης (IDB) και την Παγκόσμια Τράπεζα.

Η οικονομία της Αϊτής σταθεροποιήθηκε το 2003. Παρόλο που το οικονομικό έτος 2003 ξεκίνησε με την ταχεία πτώση του γκουρντ λόγω φημών ότι οι λογαριασμοί καταθέσεων σε δολάρια ΗΠΑ θα κρατικοποιούνταν και λόγω της απόσυρσης των επιδοτήσεων καυσίμων, η κυβέρνηση σταθεροποίησε με επιτυχία το γκουρντ, καθώς έλαβε τις πολιτικά δύσκολες αποφάσεις να διακυμάνει ελεύθερα τις τιμές των καυσίμων σύμφωνα με τις τιμές της παγκόσμιας αγοράς και να αυξήσει τα επιτόκια. Η συμφωνία της κυβέρνησης με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) για ένα πρόγραμμα παρακολούθησης προσωπικού (SMP), ακολουθούμενη από την πληρωμή των οφειλών της 32 εκατομμυρίων δολαρίων στην IDB τον Ιούλιο, άνοιξε το δρόμο για την ανανέωση του δανεισμού της IDB. Η IDB εκταμίευσε 35 εκατομμύρια δολάρια από ένα δάνειο βασισμένο σε πολιτικές ύψους 50 εκατομμυρίων δολαρίων τον Ιούλιο και άρχισε να εκταμιεύει τέσσερα προηγουμένως εγκεκριμένα δάνεια έργων συνολικού ύψους 146 εκατομμυρίων δολαρίων. Η IDB, το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα συζήτησαν επίσης νέα δάνεια με την κυβέρνηση. Μεγάλο μέρος αυτού θα εξαρτηθεί από την τήρηση των δημοσιονομικών και νομισματικών στόχων της κυβέρνησης και τις μεταρρυθμίσεις πολιτικής, όπως αυτές που ξεκίνησαν στο πλαίσιο του SMP, και την πληρωμή των οφειλών της στην Παγκόσμια Τράπεζα από την Αϊτή (30 εκατομμύρια δολάρια στις 30/9/03).

Το ΔΝΤ εκτίμησε ότι το πραγματικό ΑΕΠ παρέμεινε αμετάβλητο το οικονομικό έτος 2003 και προέβλεψε αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 1% για το οικονομικό έτος 2004. Ωστόσο, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ – που ανήλθε σε 425 δολάρια το οικονομικό έτος 2002 – θα συνεχίσει να μειώνεται καθώς η αύξηση του πληθυσμού εκτιμάται σε 1,3% ετησίως. Ενώ η εφαρμογή μεταρρυθμίσεων διακυβέρνησης και η ειρηνική επίλυση του πολιτικού αδιεξόδου είναι το κλειδί για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, η εξωτερική υποστήριξη παραμένει κρίσιμη για την αποφυγή της οικονομικής κατάρρευσης. Το κύριο στοιχείο είναι τα εμβάσματα από το εξωτερικό, που αναφέρθηκαν ως 931 εκατομμύρια δολάρια το 2002, κυρίως από την αμερικανική εξωτερική βοήθεια, ενώ η εξωτερική βοήθεια ήταν 130 εκατομμύρια δολάρια το οικονομικό έτος 2002. Τα συνολικά επίπεδα εξωτερικής βοήθειας έχουν μειωθεί από το οικονομικό έτος 1995, το έτος κατά το οποίο η εκλεγμένη κυβέρνηση αποκαταστάθηκε στην εξουσία υπό εντολή των Ηνωμένων Εθνών, όταν η διεθνής κοινότητα παρείχε πάνω από 600 εκατομμύρια δολάρια σε βοήθεια.

Ο νόμιμος κατώτατος μισθός των 36 γκουρντ την ημέρα (περίπου 1,80 δολάρια ΗΠΑ) ορίστηκε το 1995 και ισχύει για τους περισσότερους εργαζόμενους στον επίσημο τομέα. Αργότερα αυξήθηκε σε 70 γκουρντ την ημέρα. Αυτό το ελάχιστο όριο είναι 200 γκουρντ την ημέρα (περίπου 4,80 δολάρια ΗΠΑ). Ένα δολάριο ΗΠΑ ισούται με 39,175 γκουρντ.

Η οικονομία της Αϊτής υπέστη σοβαρό πλήγμα τον Ιανουάριο του 2010, όταν ένας σεισμός μεγέθους 7,0 Ρίχτερ κατέστρεψε μεγάλο μέρος της πρωτεύουσάς της, Πορτ-ο-Πρενς, και των γειτονικών περιοχών. Ήδη η φτωχότερη χώρα της Αμερικής, με το 80% του πληθυσμού να ζει κάτω από το όριο της φτώχειας και το 54% σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας, ο σεισμός προκάλεσε ζημιές ύψους 7,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων και προκάλεσε συρρίκνωση του ΑΕΠ της χώρας κατά 5,4% το 2010. Μετά τον σεισμό, η Αϊτή έλαβε 4,59 δισεκατομμύρια δολάρια σε διεθνείς δεσμεύσεις για ανοικοδόμηση, η οποία προχωρά αργά.

Διάγραμμα που δείχνει την ιστορία του ΑΕΠ της Αϊτής.
Η οικονομική εμπλοκή των ΗΠΑ στο πλαίσιο του Νόμου «Ευκαιρίες στο Ημισφαίριο της Αϊτής μέσω της Ενθάρρυνσης της Συνεργασίας» (HOPE), που ψηφίστηκε τον Δεκέμβριο του 2006, έχει ενισχύσει τις εξαγωγές και τις επενδύσεις σε είδη ένδυσης, παρέχοντας αδασμολόγητη πρόσβαση στις ΗΠΑ. Το Κογκρέσο ψήφισε το 2010 την παράταση της νομοθεσίας έως το 2020 στο πλαίσιο του Νόμου HELP. Ο τομέας της ένδυσης αντιπροσωπεύει περίπου το 90% των εξαγωγών της Αϊτής και σχεδόν το ένα δέκατο του ΑΕΠ. Τα εμβάσματα αποτελούν την κύρια πηγή συναλλάγματος, που ισοδυναμεί με σχεδόν το 20% του ΑΕΠ και περισσότερο από το διπλάσιο των εσόδων από τις εξαγωγές. Η Αϊτή υποφέρει από έλλειψη επενδύσεων, εν μέρει λόγω περιορισμένων υποδομών και έλλειψης ασφάλειας. Το 2005, η Αϊτή πλήρωσε τις οφειλές της στην Παγκόσμια Τράπεζα, ανοίγοντας το δρόμο για την επανασύνδεση με την Τράπεζα. Η Αϊτή έλαβε διαγραφή χρέους άνω του 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων μέσω της πρωτοβουλίας «Φτωχές χώρες με υψηλές χρεώσεις» στα μέσα του 2009. Το υπόλοιπο του ανεξόφλητου εξωτερικού χρέους της διαγράφηκε από τις χώρες δωρητές μετά τον σεισμό του 2010, αλλά έκτοτε έχει αυξηθεί σε πάνω από 600 εκατομμύρια δολάρια. Η κυβέρνηση βασίζεται σε επίσημη διεθνή οικονομική βοήθεια για δημοσιονομική βιωσιμότητα, με πάνω από το ήμισυ του ετήσιου προϋπολογισμού της να προέρχεται από εξωτερικές πηγές. Η κυβέρνηση του Μισέλ Μαρτελί ξεκίνησε το 2011 μια εκστρατεία με στόχο την προσέλκυση ξένων επενδύσεων στην Αϊτή ως μέσο για βιώσιμη ανάπτυξη.

Ενώ οι διεθνείς δανειστές ακύρωσαν το χρέος της Αϊτής μετά τον σεισμό του 2010, πρόσθετα δάνεια, η διαφθορά και η κακοδιαχείριση της βοήθειας προκάλεσαν αύξηση του δημόσιου χρέους τα επόμενα χρόνια. Το ακαθάριστο χρέος της γενικής κυβέρνησης της Αϊτής το 2025 προβλέπεται να φτάσει περίπου το 12% του ΑΕΠ της, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Περαιτέρω αναταραχή που ξεκίνησε με μαζικές διαμαρτυρίες το 2018 και εκκλήσεις για την παραίτηση του Προέδρου Ζοβενέλ Μοϊζ σε απάντηση στις αυξημένες τιμές των καυσίμων και την κατάργηση των κυβερνητικών επιδοτήσεων, κατηγορίες για διαφθορά, επιδείνωση της οικονομικής κρίσης και διαμάχη για τη νομιμότητα της κυβέρνησής του που τελικά οδήγησε στη δολοφονία του τον Ιούλιο του 2021, διαδοχικές φυσικές καταστροφές τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 2021 και η αχαλίνωτη βία των συμμοριών έχουν ασκήσει πρόσθετη πίεση στην οικονομία της χώρας.

## Παραπομπές