# Αντιδιαφθορά

Οι πολιτικές **αντιδιαφθοράς** (ή αντι-διαφθορά) και η **καταπολέμηση της διαφθοράς**, συμπεριλαμβάνουν δραστηριότητες που αντιτίθενται ή αναστέλλουν τη διαφθορά. Μπορεί να αναφέρεται σε πρωτοβουλίες διεθνών, κρατικών ή μη κυβερνητικών οργανισμών, αλλά και σε πολιτικές θέσεις κομμάτων, κινημάτων και πολιτικών.

Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά της διαφθοράς, 2003
Όπως ακριβώς η διαφθορά λαμβάνει πολλές μορφές, οι προσπάθειες καταπολέμησης της διαφθοράς ποικίλλουν σε πεδίο εφαρμογής και στρατηγική. Μερικές φορές γίνεται μια γενική διάκριση μεταξύ πρόληψης και αντιμετώπισης.

## Νομικό πλαίσιο

Στην εθνική και διεθνή νομοθεσία, υπάρχουν νόμοι που ερμηνεύονται ως κατευθυνόμενοι κατά της διαφθοράς. Οι νόμοι μπορούν να προέρχονται από ψηφίσματα διεθνών οργανισμών, τα οποία εφαρμόζονται από τις εθνικές κυβερνήσεις, που επικυρώνουν αυτά τα ψηφίσματα ή να εκδίδονται απευθείας από την αντίστοιχη εθνική νομοθετική αρχή.

Οι νόμοι κατά της διαφθοράς υποκινούνται από παρόμοιους λόγους που γενικά παρακινούν την ύπαρξη του ποινικού δικαίου, καθώς αυτοί οι νόμοι πιστεύεται ότι, αφενός, αποφέρουν δικαιοσύνη θεωρώντας τα άτομα υπόλογα για τα αδικοπραγήματά τους, η δικαιοσύνη μπορεί να επιτευχθεί με την επιβολή κυρώσεων σε αυτά τα διεφθαρμένα άτομα και οι πιθανοί εγκληματίες αποτρέπονται από την επίδειξη των συνεπειών των πιθανών ενεργειών τους.

## Διεθνές δίκαιο

Η προσέγγιση της καταπολέμησης της διαφθοράς σε διεθνές πλαίσιο θεωρείται συχνά προτιμότερη από την αντιμετώπισή της αποκλειστικά στο πλαίσιο του εθνικού κράτους. Οι λόγοι για μια τέτοια προτίμηση είναι πολυδιάστατοι, κυμαινόμενοι από την απαραίτητη διεθνή συνεργασία για τον εντοπισμό διεθνών σκανδάλων διαφθοράς, έως τον δεσμευτικό χαρακτήρα των διεθνών συνθηκών και την απώλεια σχετικής ανταγωνιστικότητας με την απαγόρευση μιας δραστηριότητας που παραμένει νόμιμη σε άλλες χώρες.

### ΟΟΣΑ

Η Σύμβαση του ΟΟΣΑ κατά της Δωροδοκίας ήταν η πρώτη μεγάλης κλίμακας σύμβαση που στόχευε μια πτυχή της διαφθοράς, όταν τέθηκε σε ισχύ το 1999. Η επικύρωση της σύμβασης υποχρεώνει τις κυβερνήσεις να την εφαρμόσουν, η οποία παρακολουθείται από την «Ομάδα Εργασίας του ΟΟΣΑ για τη Δωροδοκία». Η σύμβαση ορίζει ότι η δωροδοκία ξένων δημόσιων υπαλλήλων αποτελεί παράνομη πράξη. Η σύμβαση έχει υπογραφεί επί του παρόντος από 43 χώρες. Το πεδίο εφαρμογής της σύμβασης είναι πολύ περιορισμένο, καθώς αφορά μόνο την ενεργητική δωροδοκία. Ως εκ τούτου, είναι πιο περιορισμένη από άλλες συνθήκες για τον περιορισμό της διαφθοράς, ώστε να αυξηθεί - όπως εξήγησε ο πρόεδρος της ομάδας εργασίας, Μαρκ Πιθ - η επιρροή στον συγκεκριμένο στόχο της. Η εμπειρική έρευνα των Νάθαν Τζένσεν και Έντμουν Μαλέσκυ υποδηλώνει ότι οι εταιρείες με έδρα τις χώρες που επικύρωσαν τη σύμβαση είναι λιγότερο πιθανό να δωροδοκήσουν στο εξωτερικό. Τα αποτελέσματα δεν εξηγούνται αποκλειστικά από τους ρυθμιστικούς μηχανισμούς και τις πιθανές κυρώσεις που ενεργοποιούνται μέσω αυτής της διαδικασίας, αλλά επηρεάζονται εξίσου από λιγότερο επίσημους μηχανισμούς, π.χ. τις αξιολογήσεις από ομότιμους από αξιωματούχους άλλων υπογραφόντων και τις πιθανές επιπτώσεις στην εικόνα της αντίστοιχης χώρας. Ομάδες όπως η TI, ωστόσο, αμφισβήτησαν επίσης κατά πόσον τα αποτελέσματα της διαδικασίας είναι επαρκή, ειδικά επειδή ένας σημαντικός αριθμός χωρών δεν διώκει ενεργά υποθέσεις δωροδοκίας.

### Ηνωμένα Έθνη

Διεθνής συμμετοχή στην Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά της διαφθοράς* Επικυρωτές
* Υπογράφοντες
* Μη Υπογράφοντες
* *Άλλοι*

20 χρόνια πριν από την επικύρωση της σύμβασης του ΟΟΣΑ, τα Ηνωμένα Έθνη συζήτησαν ένα σχέδιο σύμβασης για τη διαφθορά. Το σχέδιο διεθνούς συμφωνίας για τις παράνομες πληρωμές, που προτάθηκε το 1979 από το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών, δεν έτυχε θετικής υποδοχής στη Γενική Συνέλευση και δεν συνεχίστηκε περαιτέρω. Όταν το Γραφείο του ΟΗΕ για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC) παρουσίασε το σχέδιο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά της Διαφθοράς (UNCAC) το 2003, αποδείχθηκε πιο επιτυχημένο. Η UNCAC επικυρώθηκε το 2003 και τέθηκε σε ισχύ το 2005. Αποτελεί διεθνή συνθήκη, η οποία έχει υπογραφεί επί του παρόντος από 186 εταίρους, συμπεριλαμβανομένων 182 κρατών μελών των Ηνωμένων Εθνών και τεσσάρων μη κρατικών υπογραφόντων. Η UNCAC έχει ευρύτερο πεδίο εφαρμογής από τη Σύμβαση του ΟΟΣΑ κατά της Δωροδοκίας, καθώς δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά στους δημόσιους υπαλλήλους, αλλά περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη διαφθορά στον ιδιωτικό τομέα και τη διαφθορά που δεν σχετίζεται με τη δωροδοκία, όπως π.χ. το ξέπλυμα χρήματος και την κατάχρηση εξουσίας. Η UNCAC καθορίζει επίσης μια ποικιλία μηχανισμών για την καταπολέμηση της διαφθοράς, π.χ. τη διεθνή συνεργασία για την ανίχνευση και τη δίωξη της διαφθοράς, την ακύρωση αδειών, όταν συνδέονται με διεφθαρμένη συμπεριφορά, και την προστασία των καταγγελτών. Η εφαρμογή της UNCAC παρακολουθείται από τη Διεθνή Ένωση Αρχών Καταπολέμησης της Διαφθοράς (IAACA). Τα μοναδικά κράτη που δεν έχουν υπογράψει την σύμβαση, είναι η Ανδόρρα, η Ερυθραία, το Πριγκιπάτο του Μονακό, η ΛΔ Κορέας, ο Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες και ο Άγιος Μαρίνος.

## Πολιτικές αντιδιαφθοράς

### Πρόληψη της διαφθοράς/καταπολέμηση της διαφθοράς

Η εκπαίδευση στις αξίες πιστεύεται ότι είναι ένα πιθανό εργαλείο για τη διδασκαλία σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις της διαφθοράς και για τη δημιουργία ανθεκτικότητας έναντι της διεφθαρμένης συμπεριφοράς, όταν προκύπτει η πιθανότητα να γίνει κάτι τέτοιο. Ένα άλλο ρεύμα σκέψης σχετικά με την πρόληψη της διαφθοράς συνδέεται με τον οικονομολόγο Ρόμπερτ Κλιτγκάαρντ, ο οποίος ανέπτυξε μια οικονομική θεωρία της διαφθοράς που εξηγεί την εμφάνιση διεφθαρμένης συμπεριφοράς παράγοντας υψηλότερα κέρδη από την υποτιθέμενη τιμωρία που μπορεί να προκαλέσει. Ο Κλιτγκάαρντ υποστηρίζει, κατά συνέπεια, την προσέγγιση αυτής της λογικής αυξάνοντας το κόστος της διαφθοράς για τους εμπλεκόμενους, καθιστώντας τα πρόστιμα πιο πιθανά και αυστηρότερα.

### Καλή διακυβέρνηση και διασφάλιση διαφάνειας

Καθώς τα περιστατικά διαφθοράς συμβαίνουν συχνά στην αλληλεπίδραση μεταξύ εκπροσώπων εταιρειών του ιδιωτικού τομέα και δημόσιων υπαλλήλων, ένα ουσιαστικό βήμα κατά της διαφθοράς μπορεί να γίνει εντός των δημόσιων διοικήσεων. Η έννοια της καλής διακυβέρνησης μπορεί αντίστοιχα να εφαρμοστεί για την αύξηση της ακεραιότητας των διοικήσεων, μειώνοντας έτσι την πιθανότητα οι αξιωματούχοι να συμφωνήσουν να εμπλακούν σε διεφθαρμένη συμπεριφορά. Η διαφάνεια είναι μια πτυχή της καλής διακυβέρνησης. Οι πρωτοβουλίες διαφάνειας μπορούν να βοηθήσουν στην ανίχνευση της διαφθοράς και στη λογοδοσία των διεφθαρμένων αξιωματούχων και πολιτικών.

Ένα παράδειγμα μιας πιο συμπεριληπτικής προσέγγισης στην καταπολέμηση της διαφθοράς που υπερβαίνει το πλαίσιο που ορίζουν οι νομοθέτες και τον πρωταρχικό ρόλο που αναλαμβάνουν οι εκπρόσωποι της κοινωνίας και των πολιτών, είναι ο έλεγχος σε κυβερνήσεις, πολιτικούς, δημόσιους υπαλλήλους και άλλους για την αύξηση της διαφάνειας. Άλλα μέσα για τον σκοπό αυτό θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν εκστρατείες πίεσης εναντίον ορισμένων οργανισμών, ιδρυμάτων ή εταιρειών. Η ερευνητική δημοσιογραφία είναι ένας άλλος τρόπος εντοπισμού πιθανώς διεφθαρμένων πράξεων από υπαλλήλους. Αυτή η παρακολούθηση συχνά συνδυάζεται με την αναφορά αυτών, προκειμένου να δημιουργηθεί δημοσιότητα για την παρατηρούμενη κακή συμπεριφορά. Αυτοί οι μηχανισμοί αυξάνουν έτσι το κόστος των διεφθαρμένων πράξεων, δημοσιοποιώντας τες και επηρεάζοντας αρνητικά την εικόνα του εμπλεκόμενου υπαλλήλου.

Μια άλλη πτυχή της χρηστής διακυβέρνησης ως εργαλείου για την καταπολέμηση της διαφθοράς έγκειται στη δημιουργία εμπιστοσύνης προς τους κρατικούς θεσμούς. Οι Γκονκγ Τινγκ και Σιάο Χανγιού, για παράδειγμα, υποστηρίζουν ότι οι πολίτες που έχουν θετική αντίληψη για τους κρατικούς θεσμούς είναι πιο πιθανό να αναφέρουν περιστατικά που σχετίζονται με τη διαφθορά από εκείνους που εκφράζουν χαμηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης.

### Κυρώσεις

Παρόλο που οι κυρώσεις φαίνεται να κατοχυρώνονται από ένα νομικό πλαίσιο, η εφαρμογή τους συχνά βρίσκεται εκτός ενός κρατικά χρηματοδοτούμενου νομικού συστήματος, καθώς εφαρμόζονται συχνά από πολυμερείς τράπεζες ανάπτυξης (MDBs), κρατικούς φορείς και άλλους οργανισμούς, οι οποίοι εφαρμόζουν αυτές τις κυρώσεις όχι μέσω της εφαρμογής νόμων, αλλά βασιζόμενοι στους εσωτερικούς τους κανονισμούς. Η Παγκόσμια Τράπεζα, αν και δίσταζε κατά τον 20ό αιώνα να χρησιμοποιήσει κυρώσεις, μετατράπηκε σε σημαντική πηγή αυτού του συγκεκριμένου είδους εφαρμογής μέτρων κατά της διαφθοράς. Οι εμπλεκόμενες MDBs συνήθως εφαρμόζουν μια διοικητική διαδικασία που περιλαμβάνει δικαστικά στοιχεία, όταν προκύπτει υποψία για διαφθορά σε σχέση με τα χορηγούμενα έργα. Σε περίπτωση εντοπισμού μιας συμπεριφοράς που επισύρει κυρώσεις, η αντίστοιχη αρχή μπορεί να εκδώσει αποκλεισμό ή ηπιότερες μορφές, π.χ. υποχρεωτική παρακολούθηση της επιχειρηματικής συμπεριφοράς ή την πληρωμή προστίμων.

### Δημόσιες συμβάσεις

Ο αποκλεισμός εταιρειών με ιστορικό διαφθοράς από την υποβολή προσφορών για συμβάσεις αποτελεί μια άλλη μορφή κυρώσεων που μπορούν να εφαρμοστούν από τις υπηρεσίες προμηθειών για να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση με τους εξωτερικούς και εσωτερικούς κανόνες κατά της διαφθοράς. Αυτή η πτυχή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι δημόσιες συμβάσεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στη διαφθορά, τόσο σε όγκο όσο και σε συχνότητα. Εκτός από τον καθορισμό κινήτρων για τις εταιρείες ώστε να συμμορφώνονται με τα πρότυπα κατά της διαφθοράς, απειλώντας με αποκλεισμό τους από μελλοντικές συμβάσεις, η εσωτερική συμμόρφωση με τους κανόνες κατά της διαφθοράς από την υπηρεσία προμηθειών έχει κεντρική σημασία. Ένα τέτοιο βήμα θα πρέπει, σύμφωνα με τους μελετητές κατά της διαφθοράς, Adam Graycar και Tim Prenzler, να περιλαμβάνει επακριβώς και σαφώς διατυπωμένους κανόνες, λειτουργική προστασία και υποστήριξη των καταγγελτών και ένα σύστημα που ειδοποιεί έγκαιρα τους επόπτες σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους σύγκρουσης συμφερόντων ή περιστατικών που σχετίζονται με τη διαφθορά.

### Εκπαίδευση για τη διαφθορά

Ένας άλλος τομέας για τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών είναι η πρόληψη μέσω της εκπαίδευσης σχετικά με τις αρνητικές συνέπειες της διαφθοράς και η ενίσχυση των ηθικών αξιών που αντιτίθενται στη διαφθορά. Η θεώρηση της διαφθοράς ως ηθικού ζητήματος ήταν κάποτε ο κυρίαρχος τρόπος καταπολέμησής της, αλλά έχασε τη σημασία της τον 20ό αιώνα, καθώς άλλες προσεγγίσεις απέκτησαν μεγαλύτερη επιρροή. Ο μεγαλύτερος οργανισμός στον τομέα της αντίθεσης της κοινωνίας των πολιτών στη διαφθορά είναι η παγκοσμίως ενεργή ΜΚΟ Transparency International (TI). Κάποιες ΜΚΟ παρέχουν επίσης υλικό για την εκπαίδευση των επαγγελματιών σε θέματα καταπολέμησης της διαφθοράς. Παραδείγματα τέτοιων δημοσιεύσεων είναι οι κανόνες και οι προτάσεις που παρέχονται από το Διεθνές Εμπορικό Επιμελητήριο (ICC), το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF) και την TI. Η επίμονη εργασία των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών μπορεί επίσης να προχωρήσει πέρα από την απλή εδραίωση της γνώσης σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις της διαφθοράς και να χρησιμεύσει ως τρόπος για την οικοδόμηση πολιτικής βούλησης για τη δίωξη της διαφθοράς και τη λήψη μέτρων κατά της διαφθοράς.

## Παραπομπές