# Αθρησκεία

Άθεοι, αγνωστικιστές και άθρησκοι, σύμφωνα με το Dentsu Institute (2006) και την έρευνα του Zuckerman (2005)
**Αθρησκεία** (επίθετο: *μη θρησκευόμενος* ή *άθρησκος*), είναι η απουσία, αδιαφορία ή απόρριψη απέναντι στη θρησκεία. Περιλαμβάνει την απόρριψη προς την οργανωμένη θρησκεία, τις θρησκευτικές πρακτικές ή τα θρησκευτικά ιδρύματα.

Όταν χαρακτηρίζεται ως απόρριψη των θρησκευτικών πεποιθήσεων, περιλαμβάνει τον αθεϊσμό, τον αγνωστικισμό, τον ντεϊσμό, τη θρησκευτική διαφωνία, τον υλισμό και τον κοσμικό ανθρωπισμό.

Όταν χαρακτηρίζεται ως απουσία θρησκευτικών πεποιθήσεων, μπορεί να περιλαμβάνει τον πανθεϊσμό ή και τον σκεπτικισμό. Όταν χαρακτηρίζεται ως αδιαφορία για τη θρησκεία, είναι γνωστός ως απαθεϊσμός. Όταν χαρακτηρίζεται ως εχθρότητα απέναντι στη θρησκεία, συμπεριλαμβάνει τον αντιθεϊσμό, την αντιθρησκεία και τον μισοθεϊσμό.

Η αθρησκεία μπορεί να περιλαμβάνει ορισμένες μορφές θεϊσμού, ανάλογα με το θρησκευτικό πλαίσιο στο οποίο ορίζεται. Για παράδειγμα, στην Ευρώπη του 18ου αιώνα, η επιτομή της αθρησκείας ήταν ο ντεϊσμός.

## Ιστορία

Μια πρώιμη μορφή μαζικής αθρησκείας εκφράστηκε κατά την Εποχή του Διαφωτισμού, ήδη από τον 17ο αιώνα. Το βιβλίο του Baron d'Holbach «*Christianity Unveiled»* του 1761, επιτέθηκε όχι μόνο στον Χριστιανισμό αλλά γενικά στη θρησκεία, ως εμπόδιο στην ηθική πρόοδο της ανθρωπότητας.

## Κρατική αθρησκεία

«...Η θρησκεία είναι ο στεναγμός του καταπιεζόμενου πλάσματος, η θαλπωρή ενός άκαρδου κόσμου, είναι το πνεύμα ενός κόσμου απ' όπου το πνεύμα έχει λείψει. Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού....».. Η περίφημη φράση του Μαρξ που συνοψίζει την αντίληψη του ρόλου της Θρησκείας σύμφωνα με τον Μαρξισμό - Λενινισμό.
Η Σοβιετική Ένωση υιοθέτησε την πολιτική ιδεολογία του μαρξισμού -λενινισμού και κατ' επέκταση την πολιτική του κρατικού αθεϊσμού. Κατεύθυνε διάφορους βαθμούς αντιθρησκευτικών προσπαθειών σε διαφορετικές θρησκείες, ανάλογα με την απειλή που αποτελούσαν για το σοβιετικό κράτος και την προθυμία τους να υποταχθούν στην πολιτική εξουσία. Αυτές οι αντιθρησκευτικές εκστρατείες απευθύνονταν σε όλες τις θρησκείες, συμπεριλαμβανομένων των χριστιανικών, ισλαμικών, βουδιστικών, εβραϊκών και σαμανιστικών θρησκειών. Στη δεκαετία του 1930, κατά τη διάρκεια της σταλινικής περιόδου, η κυβέρνηση κατέστρεψε κτίρια εκκλησιών ή τα έθεσε σε κοσμική χρήση (ως μουσεία θρησκείας και αθεΐας, κλαμπ ή αποθηκευτικούς χώρους), εκτέλεσε κληρικούς, απαγόρευσε τη δημοσίευση του περισσότερου θρησκευτικού υλικού και καταδίωξε ορισμένα μέλη θρησκευτικών ομάδων. Λιγότερο βίαιες προσπάθειες για μείωση ή εξάλειψη της επίδρασης της θρησκείας στην κοινωνία πραγματοποιήθηκαν επίσης σε άλλες περιόδους της σοβιετικής ιστορίας. Για παράδειγμα, ήταν συνήθως απαραίτητο να είσαι άθεος για να αποκτήσεις οποιαδήποτε σημαντική πολιτική θέση ή οποιαδήποτε επιστημονική εργασία με κύρος. Έτσι πολλοί άνθρωποι έγιναν άθεοι για να προχωρήσουν την καριέρα τους. Κατά τα έτη 1921-1950, ορισμένοι εκτιμούν ότι 15 εκατομμύρια Χριστιανοί σκοτώθηκαν στη Σοβιετική Ένωση. Έως 500.000 Ρώσοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί διώχθηκαν από τη σοβιετική κυβέρνηση, χωρίς να περιλαμβάνονται άλλες θρησκευτικές ομάδες. Η Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μολδαβίας στόχευσε πολυάριθμους κληρικούς για σύλληψη και ανάκριση, ως εχθρούς του κράτους και πολλές εκκλησίες, τζαμιά και συναγωγές μετατράπηκαν σε κοσμικές χρήσεις.

Η Λαϊκή Δημοκρατία της Αλβανίας είχε στόχο την τελική εξάλειψη κάθε θρησκείας στην Αλβανία με στόχο τη δημιουργία ενός άθεου έθνους, το οποίο δήλωσε ότι είχε επιτύχει το 1967. Το 1976, η Αλβανία εφάρμοσε τη συνταγματική απαγόρευση της θρησκευτικής δραστηριότητας και προπαγάνδας. Η κυβέρνηση εθνικοποίησε τις περισσότερες περιουσίες των θρησκευτικών ιδρυμάτων και τις χρησιμοποίησε για μη θρησκευτικούς σκοπούς, όπως πολιτιστικά κέντρα για νέους. Η θρησκευτική λογοτεχνία απαγορεύτηκε. Πολλοί κληρικοί και θεϊστές δικάστηκαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν. Όλοι οι ξένοι Ρωμαιοκαθολικοί κληρικοί εκδιώχθηκαν το 1946. Η Αλβανία ήταν η μόνη χώρα που απαγόρευσε επίσημα τη θρησκεία.

Οι αρχές στη Λαϊκή Δημοκρατία της Ρουμανίας είχαν ως στόχο να κινηθούν προς μια αθεϊστική κοινωνία, στην οποία η θρησκεία θα θεωρούνταν ως η ιδεολογία της αστικής τάξης. Το καθεστώς ξεκίνησε επίσης να προπαγανδίζει ανάμεσα στις εργατικές μάζες στην επιστήμη, στην πολιτική και στην κουλτούρα για να τις βοηθήσει να καταπολεμήσουν τη δεισιδαιμονία και τον μυστικισμό και ξεκίνησε μια αντιθρησκευτική εκστρατεία με στόχο τη μείωση της επιρροής της θρησκείας στην κοινωνία. Μετά την κομμουνιστική ανάληψη το 1948, κάποιο προσωπικό της εκκλησίας φυλακίστηκε για πολιτικά εγκλήματα.

Οι Ερυθροί Χμερ προσπάθησαν να εξαλείψουν την πολιτιστική κληρονομιά της Καμπότζης, συμπεριλαμβανομένων των θρησκειών της, ιδιαίτερα του Βουδισμού Theravada. Στα τέσσερα χρόνια της κυριαρχίας των Ερυθρών Χμερ, τουλάχιστον 1,5 εκατομμύρια Καμπότζοι χάθηκαν. Από τους εξήντα χιλιάδες βουδιστές μοναχούς που υπήρχαν προηγουμένως, μόνο τρεις χιλιάδες επέζησαν της γενοκτονίας της Καμπότζης.

## Αξιοσημείωτοι αντιθρησκευόμενοι άνθρωποι

### Φιλόσοφοι

* Τόμας Πέιν (1737–1809), Αγγλοαμερικανός συγγραφέας και ντειστής που έγραψε μια καυστική κριτική για τη θρησκεία στην «*Εποχή του Λόγου»* (1793–4): «Όλα τα εθνικά ιδρύματα των εκκλησιών, είτε εβραϊκές, χριστιανικές ή τουρκικές [δηλ. Μουσουλμανικές], δεν μου φαίνονται παρά ανθρώπινες εφευρέσεις που δημιουργήθηκαν για να τρομοκρατήσουν και να υποδουλώσουν την ανθρωπότητα και να μονοπωλήσουν την εξουσία και το κέρδος».
* Καρλ Μαρξ (1818-1883), Γερμανός φιλόσοφος, κοινωνικός επιστήμονας, σοσιαλιστής. Είναι γνωστός για τις αντιθρησκευτικές του απόψεις. Είπε ότι «η θρησκεία είναι ο αναστεναγμός του καταπιεσμένου πλάσματος, η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου και η ψυχή των ψυχών χωρίς ψυχή. Είναι το όπιο του λαού. Η κατάργηση της θρησκείας ως απατηλής ευτυχίας των ανθρώπων είναι το αίτημα για την πραγματική τους ευτυχία. Το να τους καλέσετε να εγκαταλείψουν τις ψευδαισθήσεις τους σχετικά με την κατάστασή τους είναι να τους καλέσετε να εγκαταλείψουν μια κατάσταση που απαιτεί ψευδαισθήσεις. Η κριτική της θρησκείας είναι, επομένως, στο έμβρυο, η κριτική σε εκείνο το κοίλωμα δακρύων του οποίου η θρησκεία είναι το φωτοστέφανο. Η κατάργηση της θρησκείας ως απατηλή ευτυχία των ανθρώπων είναι το αίτημα για την πραγματική τους ευτυχία ».
* Φρίντριχ Βίλχελμ Νίτσε (1844-1900), Γερμανός φιλόσοφος, πολιτικός κριτικός, και ποιητής. Έγραψε αρκετά κριτικά κείμενα για τη θρησκεία, την ηθική, τον σύγχρονο πολιτισμό, τη φιλοσοφία και την επιστήμη.
* Τζον Ντιούι (1859–1952), Αμερικανός πραγματιστής φιλόσοφος, ο οποίος πίστευε ότι ούτε η θρησκεία ούτε η μεταφυσική μπορούσαν να προσφέρουν νόμιμες ηθικές ή κοινωνικές αξίες, αν και ο επιστημονικός εμπειρισμός θα μπορούσε (βλ. Επιστήμη της ηθικής ).
* Μπέρτραντ Ράσελ (1872–1970), Άγγλος λογικός και φιλόσοφος που πίστευε ότι η αυθεντική φιλοσοφία μπορεί να επιδιωχθεί μόνο αν δοθεί μια αθεϊστική βάση «ανυποχώρητης απελπισίας». Το 1948, συζήτησε περίφημα με τον Ιησουίτη ιερέα και τον φιλοσοφικό ιστορικό πατέρα Frederick Copleston για την ύπαρξη του Θεού.
* Άυν Ραντ (1905–1982), Ρωσοαμερικανίδα μυθιστοριογράφος και φιλόσοφος, ιδρύτρια του αντικειμενικισμού.
* Μάνταλιν Μάρεϊ Ο'Χερ (1919–1995), Αμερικανίδα άθεη ακτιβίστρια, ιδρύτρια της Αμερικανικής οργάνωσης Αθεϊστών.
* Ρίτσαρντ Ντόκινς (γεν. 1941), Άγγλος βιολόγος, ένας από τους «τέσσερις ιππείς» του Νέου Αθεϊσμού. Έγραψε το *Η περί Θεού Αυταπάτη*, επικρίνοντας την πίστη στο θείο, το 2006.
* Christopher Hitchens (1949–2011), Αγγλοαμερικανός συγγραφέας και δημοσιογράφος, ένας από τους «τέσσερις ιππείς» του Νέου Αθεϊσμού. Έγραψε το *Ο Θεός δεν είναι μεγάλος* το 2007.
* Steven Pinker (γεννημένος το 1954), Καναδο-Αμερικανός γνωστικός επιστήμονας που πιστεύει ότι η θρησκεία υποκινεί τη βία.
* Σαμ Χάρρις (γεννημένος το 1967), συγγραφέας του The End of Faith. Είπε "Αν μπορούσα να κουνήσω ένα μαγικό ραβδί και να απαλλαγώ από τον βιασμό ή τη θρησκεία, δεν θα δίσταζα να ξεφορτωθώ τη θρησκεία".

### Πολιτικοί

* Johann Most (1846-1906), Γερμανός αναρχικός, ο οποίος έγραψε το *Die Gottespest* ενάντια σε οποιαδήποτε θρησκεία.
* Βλαντιμίρ Λένιν (1870-1924), Σοβιετικός ηγέτης από το 1917 έως το 1924, ο οποίος, όπως και οι περισσότεροι Μπολσεβίκοι, πίστευαν ότι όλες οι θρησκείες είναι "τα όργανα της αστικής αντίδρασης, που χρησιμοποιούνται για την προστασία της εκμετάλλευσης και του αποσβολώματος της εργατικής τάξης".
* Ιωσήφ Στάλιν (1878–1953), ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης από το 1922 έως το 1953, ο οποίος διώκε ενεργά τις θρησκείες.
* Νικίτα Χρουστσόφ (1894–1971), σοβιετικός ηγέτης το 1953–64, ο οποίος ξεκίνησε, μεταξύ άλλων μέτρων, τη σοβιετική αντιθρησκευτική εκστρατεία 1958-1964.
* Plutarco Elías Calles (1877-1945), πρόεδρος του Μεξικού μεταξύ 1924 και 1928. Κατά τη διάρκεια της κυβέρνησής του άρχισε ο πόλεμος του Κριστέρο.
* Periyar EV Ramasamy (1879–1973), πολιτικός των Ταμίλ, μεταξύ 1938 και 1973, ο οποίος προπαγάνδιζε τις αρχές του ορθολογισμού, του αυτοσεβασμού, των δικαιωμάτων των γυναικών και της εξάλειψης της κάστας στη Νότια Ινδία
* Μάο Τσε Τουνγκ (1893–1976), Κινέζος κομμουνιστής ηγέτης.
* Ενβέρ Χότζα (1908–1985), Αλβανός κομμουνιστής ηγέτης μεταξύ 1944 και 1985 που απαγόρευσε τη θρησκεία στην Αλβανία.
* Ο Πολ Ποτ (1925–1998), ήταν Καμποτζιανός πολιτικός και επαναστάτης που ηγήθηκε των Ερυθρών Χμερ, που απαγόρευαν τη θρησκεία στην Καμπότζη.

### Άλλοι

* Χαρούκι Μουρακάμι, Ιάπωνας πεζογράφος που έγραψε: «Ο Θεός υπάρχει μόνο στο μυαλό των ανθρώπων. Ειδικά στην Ιαπωνία, ο Θεός ήταν πάντα ένα είδος ευέλικτης έννοιας. Δείτε τι συνέβη στον πόλεμο. Ο Ντάγκλας Μακ Άρθουρ διέταξε τον θεϊκό αυτοκράτορα να σταματήσει να είναι Θεός, και το έκανε, κάνοντας μια ομιλία λέγοντας ότι ήταν απλώς ένας συνηθισμένος άνθρωπος.»
* Ricky Gervais, Βρετανός κωμικός και ηθοποιός που ασκούσε κριτική στη θρησκεία σε σκίτσα και άλλες κωμικές παραστάσεις
* Bill Maher, Αμερικανός κωμικός, ο οποίος έγραψε και πρωταγωνίστησε στο *Religulous*, ένα ντοκιμαντέρ του 2008 που επικρίνει και χλευάζει τη θρησκεία.
* Φίλιπ Ροθ, σύγχρονος Εβραίος-Αμερικανός μυθιστοριογράφος.

## Κατάλογος χωρών ανά ποσοστό αθρησκείας

Σύμφωνα με παγκόσμια μελέτη του Pew Research Center σε 230 χώρες και εδάφη το 2012, το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού δεν σχετίζεται με καμία θρησκεία. Ο πληθυσμός των άθρησκων αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται τα αποτελέσματα δύο ερευνών σχετικά με τα ποσοστά αθρησκείας σε κάθε χώρα.

| Χώρα | Ποσοστό άθρησκων | Πηγή |
| --- | --- | --- |
| Σουηδία ! Σουηδία | 76 |  |
| Τσεχία ! Τσεχία | 75 |  |
| Εσθονία ! Εσθονία | 70 |  |
| Ολλανδία ! Ολλανδία | 68 |  |
| Ιαπωνία ! Ιαπωνία | 64 |  |
| Βιετνάμ ! Βιετνάμ | 63 |  |
| Δανία ! Δανία | 61 |  |
| Γερμανία ! Γερμανία | 59 |  |
| Νότια Κορέα ! Νότια Κορέα | 56 |  |
| Σουηδία ! Σουηδία | 54 |  |
| Ηνωμένο Βασίλειο ! Ηνωμένο Βασίλειο | 53 |  |
| Αλβανία ! Αλβανία | 52 |  |
| Αζερμπαϊτζάν ! Αζερμπαϊτζάν | 51 |  |
| Κίνα ! Κίνα | 51 |  |
| Νέα Ζηλανδία ! Νέα Ζηλανδία | 48 |  |
| Ρωσία ! Ρωσία | 48 |  |
| Λευκορωσία ! Λευκορωσία | 48 |  |
| Ουρουγουάη ! Ουρουγουάη | 47 |  |
| Γαλλία ! Γαλλία | 44 |  |
| Κούβα ! Κούβα | 44 |  |
| Φινλανδία ! Φινλανδία | 43 |  |
| Ουγγαρία ! Ουγγαρία | 43 |  |
| Ισλανδία ! Ισλανδία | 42 |  |
| Λετονία ! Λετονία | 41 |  |
| Χιλή ! Χιλή | 38 |  |
| Βέλγιο ! Βέλγιο | 35 |  |
| Αυστραλία ! Αυστραλία | 30 |  |
| Βουλγαρία ! Βουλγαρία | 30 |  |
| Λουξεμβούργο ! Λουξεμβούργο | 30 |  |
| Σλοβενία ! Σλοβενία | 30 |  |
| Ισπανία ! Ισπανία | 29 |  |
| Ελβετία ! Ελβετία | 26 |  |
| Καναδάς ! Καναδάς | 24 |  |
| Σλοβακία ! Σλοβακία | 23 |  |
| Ηνωμένες Πολιτείες ! Ηνωμένες Πολιτείες | 26 |  |
| Αργεντινή ! Αργεντινή | 21 |  |
| Μποτσουάνα ! Μποτσουάνα | 21 |  |
| Τζαμάικα ! Τζαμάικα | 21 |  |
| Λιθουανία ! Λιθουανία | 19 |  |
| Ελ Σαλβαδόρ ! Ελ Σαλβαδόρ | 19 |  |
| Σιγκαπούρη ! Σιγκαπούρη | 19 |  |
| Ιταλία ! Ιταλία | 18 |  |
| Ουκρανία ! Ουκρανία | 16 |  |
| Νικαράγουα ! Νικαράγουα | 16 |  |
| Μπελίζ ! Μπελίζ | 16 |  |
| Νότια Αφρική ! Νότια Αφρική | 15 |  |
| Κροατία ! Κροατία | 13 |  |
| Γουατεμάλα ! Γουατεμάλα | 13 |  |
| Αυστρία ! Αυστρία | 12 |  |
| Πορτογαλία ! Πορτογαλία | 11 |  |
| Κόστα Ρίκα ! Κόστα Ρίκα | 11 |  |
| Φιλιππίνες ! Φιλιππίνες | 11 |  |
| Κολομβία ! Κολομβία | 11 |  |
| Σουρινάμ ! Σουρινάμ | 10 |  |
| Τουρκία ! Τουρκία | 9 |  |
| Ονδούρα ! Ονδούρα | 9 |  |
| Βραζιλία ! Βραζιλία | 8 |  |
| Ισημερινός ! Ισημερινός | 8 |  |
| Περού ! Περού | 8 |  |
| Ινδία ! Ινδία | 7 |  |
| Δημοκρατία της Ιρλανδίας ! Δημοκρατία της Ιρλανδίας | 7 |  |
| Βενεζουέλα ! Βενεζουέλα | 6 |  |
| Σερβία ! Σερβία | 6 |  |
| Πολωνία ! Πολωνία | 5 |  |
| Βολιβία ! Βολιβία | 5 |  |
| Ελλάδα ! Ελλάδα | 4 |  |
| Μαυροβούνιο ! Μαυροβούνιο | 3 |  |
| Παναμάς ! Παναμάς | 3 |  |
| Ρουμανία ! Ρουμανία | 2 |  |
| Τανζανία ! Τανζανία | 2 |  |
| Παραγουάη ! Παραγουάη | 2 |  |
| Μάλτα ! Μάλτα | 1 |  |
| Ιράν ! Ιράν | 1 |  |
| Ουγκάντα ! Ουγκάντα | 1 |  |
| Νιγηρία ! Νιγηρία | 1 |  |
| Ταϊλάνδη ! Ταϊλάνδη | 1 |  |
| Καμπότζη ! Καμπότζη | 1 |  |
| Μπανγκλαντές ! Μπανγκλαντές | 1 |  |

## Κριτική

Η αθρησκεία αποτελεί κατάσταση του στοχαστή. Το σύμπαν κάπως θεμελιώνεται και κάπως λειτουργεί· δηλαδή είτε είναι φυσικώς λογικό (λογικά διαδικαστικό) είτε υπερφυσικό (υπερφυσικά τελεολογικό). Οι άθρησκοι είτε δεν εκφέρουν ολοκληρωμένη γνώμη επί της μεταφυσικής τους κοσμοθεωρίας, είτε εκφέρουν διότι υπάγονται σε σαφέστερο υπώνυμο το οποίο συχνά δεν αναφέρεται στις στατιστικές πληθυσμιακές μελέτες. Δεν είναι δυνατόν να ισχύει μία ασάφεια που δεν ορίζεται συγκεκριμένα, διότι δεν αποσαφηνίζεται καθαρά τί πρεσβεύει επί του τρόπου θεμελίωσης και λειτουργίας του κόσμου. Η αθρησκεία έχει εγγενή περιορισμό ορισμού (είναι σαφέστερη στο τί απορρίπτει) και οι ιδεολογίες με εγγενή περιορισμό ορισμού θεωρούνται ασθενείς συγκρινόμενες με πιο ολοκληρωμένες κοσμοθεωρίες. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει υποχρέωση σαφήνειας του (οποιουδήποτε) στοχαστή δεν καθιστά την ασαφή θέση ισχυρή (αυτό αποτελεί δικαιωματισμό: παρανόηση της ισχύος και των ορίων των δικαιωμάτων· το γεγονός ότι όλοι οι στοχαστές έχουν ίσα δικαιώματα δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ποιοτικότερες και ενδελεχέστερες θέσεις / θεωρίες).

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Πολυμέσα σχετικά με το θέμα  Αθρησκεία στο Wikimedia Commons
* Λεξιλογικός ορισμός του αθρησκεία  στο Βικιλεξικό