# Διαδικτυακή τέχνη

"Simple Net Art Diagram", έργο του 1997 των Μάικλ Σαρφ και Τιμ Γουίντεν
Η **διαδικτυακή τέχνη** (αγγλικά: internet art‎‎, επίσης γνωστή ως net art) είναι μορφή τέχνης νέων μέσων που διανέμεται μέσω του Διαδικτύου. Αυτή η μορφή τέχνης παρακάμπτει την παραδοσιακή κυριαρχία του συστήματος των φυσικών γκαλερί και μουσείων. Σε πολλές περιπτώσεις, ο θεατής παρασύρεται σε κάποιου είδους αλληλεπίδραση με το έργο τέχνης.

Οι καλλιτέχνες μπορούν να χρησιμοποιούν συγκεκριμένες κοινωνικές ή πολιτιστικές παραδόσεις του Διαδικτύου για να παράγουν την τέχνη τους εκτός της τεχνικής δομής του διαδικτύου. Η διαδικτυακή τέχνη είναι συχνά - αλλά όχι πάντα - διαδραστική, συμμετοχική και βασισμένη στα πολυμέσα. Η διαδικτυακή τέχνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διάδοση ενός μηνύματος, είτε πολιτικού είτε κοινωνικού, χρησιμοποιώντας ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις.

Ο όρος *διαδικτυακή τέχνη* συνήθως δεν αναφέρεται στην τέχνη που έχει απλώς ψηφιοποιηθεί και μεταφορτωθεί για να μπορεί να προβληθεί μέσω του Διαδικτύου, όπως σε μια διαδικτυακή γκαλερί. Αντίθετα, αυτό το είδος βασίζεται εγγενώς στο Διαδίκτυο για να υπάρξει ως σύνολο, εκμεταλλευόμενο πτυχές όπως η διαδραστική διεπαφή και η συνδεσιμότητα με πολλαπλές κοινωνικές και οικονομικές κουλτούρες και μικροκουλτούρες, και όχι μόνο έργα που βασίζονται στο διαδίκτυο.

Ο θεωρητικός των νέων μέσων και επιμελητής Τζον Ιπόλιτο όρισε το 2002 τους «Δέκα μύθους της διαδικτυακής τέχνης του». Αναφέρει τις παραπάνω προϋποθέσεις, καθώς και τον ορισμό της ως διακριτής από τον εμπορικό σχεδιασμό ιστοσελίδων, και θίγει θέματα μονιμότητας, αρχειοθέτησης και συλλογής σε ένα ρευστό μέσο.

## Ιστορία και πλαίσιο

Η διαδικτυακή τέχνη έχει τις ρίζες της σε ετερόκλητες καλλιτεχνικές παραδόσεις και κινήματα, από το Νταντά μέχρι τον Καταστασιακό, την εννοιολογική τέχνη, το Fluxus, τη βίντεο αρτ, την κινητική τέχνη, την τέχνη της περφόρμανς, την τηλεματική τέχνη και τα happenings.

Το 1974, η Καναδή καλλιτέχνης Βέρα Φρένκελ συνεργάστηκε με τα στούντιο τηλεδιάσκεψης της Bell Canada για την παραγωγή του έργου *String Games: Improvisations for Inter-City Video*, το πρώτο έργο τέχνης στον Καναδά που χρησιμοποίησε τεχνολογίες τηλεπικοινωνιών.

Ένα πρώιμο τηλεματικό έργο τέχνης ήταν το έργο του Ρόι Άσκοτ, *La Plissure du Texte*, που εκτελέστηκε σε συνεργασία και δημιουργήθηκε για μια έκθεση στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Παρισιού το 1983.

Το 1985, ο Εντουάρντο Κατς δημιούργησε το ποίημα *Reabracadabra* σε μορφή κινούμενου βιντεοτέξ για το σύστημα Minitel.

Ιδρύματα τέχνης των μέσων, όπως το φεστιβάλ Ars Electronica στο Λιντς ή το IRCAM (ερευνητικό κέντρο ηλεκτρονικής μουσικής με έδρα το Παρίσι), θα υποστήριζαν ή θα παρουσίαζαν επίσης την πρώιμη δικτυωμένη τέχνη. Το 1997 το Κέντρο Εικαστικών Τεχνών List του MIT φιλοξένησε το "PORT: Navigating Digital Culture", το οποίο περιλάμβανε διαδικτυακή τέχνη σε χώρο γκαλερί και «έργα διαδικτύου με βάση τον χρόνο». Στην έκθεση συμμετείχαν καλλιτέχνες όπως οι Κάρι Πέπερμαϊντ, Πρέμα Μέρθι, Ρικάρντο Ντομίνγκεζ και Αντριάν Βόρτζελ. Το 2000 το Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης Γουίτνεϊ συμπεριέλαβε τη διαδικτυακή τέχνη στην έκθεση της Μπιενάλε του. Ήταν η πρώτη φορά που η διαδικτυακή τέχνη συμπεριλήφθηκε ως ειδική κατηγορία στην Μπιενάλε και αποτέλεσε ένα από τα πρώτα παραδείγματα ένταξης της διαδικτυακής τέχνης σε μουσειακό περιβάλλον. Στους καλλιτέχνες του διαδικτύου περιλαμβάνονταν οι Μαρκ Αμέρικα, Fakeshop, Κεν Γκόλντμπεργκ, etoy και ®™ark.

Με την άνοδο των μηχανών αναζήτησης ως πύλης πρόσβασης στον ιστό στα τέλη της δεκαετίας του 1990, πολλοί καλλιτέχνες του δικτύου έστρεψαν την προσοχή τους σε συναφή θέματα. Στην έκθεση "Data Dynamics" του 2001 στο Μουσείο Γουίτνεϊ παρουσιάστηκαν τα έργα "Netomat" (Ματσιέι Βισνιέφσκι) και "Apartment" (Μάρεκ Βάλτσακ και Μάρτιν Βάτενμπεργκ), τα οποία χρησιμοποίησαν ερωτήματα αναζήτησης ως πρώτη ύλη. Το έργο "The Perpetual Bed" της Μέρι Φλάναγκαν τράβηξε την προσοχή για τη χρήση του τρισδιάστατου μη γραμμικού αφηγηματικού χώρου, ή αυτό που η ίδια ονόμασε «πλοηγήσιμες αφηγήσεις». Το έργο της με τίτλο "Collection" που παρουσιάστηκε το 2001 στην Μπιενάλε του Γουίτνεϊ εμφάνισε αντικείμενα που συγκεντρώθηκαν από σκληρούς δίσκους σε όλο τον κόσμο σε ένα υπολογιστικό συλλογικό ασυνείδητο. Το έργο "The Secret Lives of Numbers" (2000) του Γκόλαν Λέβιν οπτικοποίησε τη «δημοτικότητα» των αριθμών 1 έως 1.000.000, όπως μετρήθηκε από τα αποτελέσματα αναζήτησης της Alta Vista. Τέτοια έργα έδειχναν εναλλακτικές διεπαφές και αμφισβητούσαν τον κυρίαρχο ρόλο των μηχανών αναζήτησης στον έλεγχο της πρόσβασης στο δίκτυο.

Ωστόσο, το Διαδίκτυο δεν μπορεί να περιοριστεί στον Ιστό, ούτε στις μηχανές αναζήτησης. Εκτός από αυτές τις εφαρμογές unicast (από σημείο σε σημείο), που υποδηλώνουν την ύπαρξη σημείων αναφοράς, υπάρχει επίσης ένα multicast (πολλαπλών σημείων και χωρίς κέντρο) διαδίκτυο, το οποίο έχει εξερευνηθεί από πολύ λίγες καλλιτεχνικές εμπειρίες, όπως η Poietic Generator. Η διαδικτυακή τέχνη, σύμφωνα µε τους Τζούλιφ και Κοξ, έχει υποφέρει από την προνοµιακή θέση της διεπαφής χρήστη που είναι εγγενής στην τέχνη των υπολογιστών. Υποστηρίζουν ότι το Διαδίκτυο δεν είναι συνώνυμο ενός συγκεκριμένου χρήστη και μιας συγκεκριμένης διεπαφής, αλλά μάλλον μια δυναμική δομή που περιλαμβάνει την κωδικοποίηση και την πρόθεση του καλλιτέχνη.

Η εμφάνιση των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης στα μέσα της δεκαετίας του 2000 διευκόλυνε μια μετασχηματιστική αλλαγή στη διανομή της διαδικτυακής τέχνης. Οι πρώτες διαδικτυακές κοινότητες ήταν οργανωμένες γύρω από συγκεκριμένες «θεματικές ιεραρχίες», ενώ οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης αποτελούνται από εγωκεντρικά δίκτυα, με το «άτομο στο κέντρο της δικής του κοινότητας». Οι καλλιτεχνικές κοινότητες στο Διαδίκτυο υπέστησαν μια παρόμοια μετάβαση στα μέσα της δεκαετίας του 2000, μεταβαίνοντας από τα Surf Clubs, «ομάδες 15 έως 30 ατόμων των οποίων τα μέλη συνέβαλαν σε μια συνεχή οπτικο-εννοιολογική συζήτηση μέσω της χρήσης ψηφιακών μέσων» και των οποίων η συμμετοχή περιοριζόταν σε μια επιλεγμένη ομάδα ατόμων, σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης με βάση την εικόνα, όπως το Flickr, οι οποίες επιτρέπουν την πρόσβαση σε οποιοδήποτε άτομο με διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Οι καλλιτέχνες κάνουν εκτεταμένη χρήση των δικτυακών δυνατοτήτων των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης και είναι ριζοοσπαστικοί στην οργάνωσή τους, δεδομένου ότι «η παραγωγή νοήματος εξαρτάται εξωτερικά από ένα δίκτυο περιεχομένου άλλων καλλιτεχνών».

### Μετα-Διαδίκτυο

Τα μετα-διαδικτυακά κινήματα είναι υπεύθυνα για διαδικτυακά μικροείδη και υποκουλτούρες όπως το vaporwave
Το μετα-διαδίκτυο είναι ένας χαλαρός χαρακτηρισμός για έργα που προέρχονται από το διαδίκτυο ή τις επιπτώσεις του στην αισθητική, τον πολιτισμό και την κοινωνία. Είναι ένας αμφιλεγόμενος και έντονα επικριτικός όρος στην καλλιτεχνική κοινότητα. Προέκυψε από τις συζητήσεις των Μαρίζα Όλσον, Τζιν Μακχιού και Άρτι Βίερκαντ στα μέσα της δεκαετίας του 2000 σχετικά με τη διαδικτυακή τέχνη. Μεταξύ των δεκαετιών του 2000 και του 2010, οι καλλιτέχνες του μετα-διαδικτύου ήταν σε μεγάλο βαθμό ο χώρος των millennials που δραστηριοποιούνταν σε διαδικτυακές πλατφόρμες όπως το Tumblr και το MySpace. Το κίνημα είναι επίσης υπεύθυνο για την αιχμή του δόρατος σε πλήθος μικροείδη και υποκουλτούρες όπως το seapunk και το vaporwave.

Ο όρος «μετα-διαδίκτυο» επινοήθηκε από την καλλιτέχνιδα του Διαδικτύου Μαρίζα Όλσον το 2008. Σύμφωνα με ένα άρθρο του 2015 στο *The New Yorker*, ο όρος περιγράφει «τις πρακτικές των καλλιτεχνών που … σε αντίθεση με εκείνους των προηγούμενων γενεών, [χρησιμοποιούν] το διαδίκτυο [ως] ένα ακόμη μέσο, όπως η ζωγραφική ή η γλυπτική. Τα έργα τους κινούνται ρευστά μεταξύ των χώρων, εμφανιζόμενα άλλοτε σε μια οθόνη και άλλοτε σε μια γκαλερί». Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, ο όρος «μετα-διαδίκτυο» συνδέθηκε ευρέως με τη μουσικό Grimes, η οποία χρησιμοποίησε τον όρο για να περιγράψει το έργο της σε μια εποχή που οι έννοιες του μετα-διαδικτύου δεν συζητούνταν συνήθως στους χώρους της mainstream μουσικής.

## Εργαλεία

Η ιστορικός τέχνης Ρέιτσελ Γκριν προσδιόρισε έξι μορφές διαδικτυακής τέχνης που υπήρχαν από το 1993 έως το 1996: ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, ήχος, βίντεο, γραφικά, κινούμενα σχέδια και ιστότοποι.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, πολλοί καλλιτέχνες χρησιμοποιούν τη μηχανή αναζήτησης της Google και άλλες υπηρεσίες για έμπνευση και υλικά. Οι νέες υπηρεσίες της Google γεννούν νέες καλλιτεχνικές δυνατότητες. Από το 2008, ο Τζον Ράφμαν συνέλεξε εικόνες από το Google Street View για το έργο του με τίτλο *The Nine Eyes of Google Street View*. Ένα άλλο συνεχιζόμενο έργο διαδικτυακής τέχνης είναι το *I'm Google* της Ντίνα Κέλμπερμαν, το οποίο οργανώνει εικόνες και βίντεο από το Google και το YouTube γύρω από ένα θέμα σε μορφή πλέγματος που επεκτείνεται κατά την κύλιση.

## Παραπομπές