# Πλατεία Νακσ-ε Τζαχάν

| Πλατεία Νακσ-ε Τζαχάν |
| --- |
| πλατεία, πολιτισμική κληρονομιά και ορόσημο |
| Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς (από 1979) και μνημείο εθνικής κληρονομιάς του Ιράν (από 1932) |
|  |
|  |
| Αρχιτεκτονική | Σαφαβιδική αρχιτεκτονική |
| Γεωγραφικές συντεταγμένες | 32°39′30″N 51°40′38″E |
| Διοικητική υπαγωγή | District 3 |
| Χώρα | Ιράν |
| Έναρξη κατασκευής | 1598 |
|  Πολυμέσα |
| Δεδομένα () |

Η **Πλατεία Νακσ-ε Τζαχάν** (περσικά: میدان نقش جهان, μτφ. πλατεία Εικόνα του Κόσμου), επίσης γνωστή ως **Πλατεία Σάχη** ( میدان شاه ) πριν από το 1979, και μερικές φορές γνωστή ως **Πλατεία Ιμάμη**,είναι πλατεία που βρίσκεται στο κέντρο του Ισφαχάν, στο Ιράν. Κατασκευασμένη μεταξύ 1598 και 1629, αποτελεί πλέον σημαντικό ιστορικό χώρο και Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Έχει πλάτος 160 μέτρα και μήκος 560 μέτρα, με έκταση 89,6 στρέμματα. Η πλατεία περιβάλλεται από κτίρια της εποχής των Σαφαβιδών. Το Τζαμί του Σάχη βρίσκεται στη νότια πλευρά αυτής της πλατείας. Στη δυτική πλευρά βρίσκεται το Παλάτι Αλί Καπού. Το Τζαμί του Σεΐχη Λοτφολάχ βρίσκεται στην ανατολική πλευρά αυτής της πλατείας και στη βόρεια πλευρά η Πύλη Κεϊσαρίε οδηγεί στο Μεγάλο Παζάρι του Ισφαχάν. Σήμερα, η Ναμάζ-ε Τζομέ (η μουσουλμανική προσευχή της Παρασκευής) τελείται στο Τζαμί του Σάχη.

Το τετράγωνο απεικονίζεται στο πίσω μέρος του ιρανικού χαρτονομίσματος των 20.000 ριάλ.

## Ιστορία

Άμαξες στην πλατεία, 2016
Σχέδιο του 19ου αιώνα της πλατείας από τον Γάλλο αρχιτέκτονα Σαβιέ Πασκάλ Κοστ, ο οποίος ταξίδεψε στο Ιράν το 1839
Το 1598, όταν ο Αμπάς ο Μέγας αποφάσισε να μεταφέρει την πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας του από την βορειοδυτική πόλη Καζβίν στην κεντρική πόλη Ισφαχάν, ξεκίνησε αυτό που έμελλε να γίνει ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα στην ιρανική ιστορία: την πλήρη ανακατασκευή της πόλης. Επιλέγοντας την κεντρική πόλη Ισφαχάν, με τον ποταμό Ζαγιάντε (" *Ο ζωογόνος ποταμός* "), που βρισκόταν ως όαση έντονης καλλιέργειας στη μέση ενός αχανούς άνυδρου τοπίου, απομάκρυνε την πρωτεύουσά του από τυχόν μελλοντικές επιθέσεις των Οθωμανών, του βασικού αντιπάλου των Σαφαβιδών, και των Ουζμπέκων, και ταυτόχρονα απέκτησε μεγαλύτερο έλεγχο στον Περσικό Κόλπο, ο οποίος είχε πρόσφατα γίνει μια σημαντική εμπορική οδός για τις Ολλανδικές και Βρετανικές Εταιρείες Ανατολικών Ινδιών.

Ο κύριος αρχιτέκτονας αυτού του κολοσσιαίου έργου πολεοδομικού σχεδιασμού ήταν ο Σεΐχης Μπαχάι (Μπαχά' αντ-Ντιν αλ-'Αμιλί), ο οποίος επικέντρωσε το πρόγραμμα σε δύο βασικά χαρακτηριστικά του γενικού σχεδίου του Σάχη Αμπάς: τη λεωφόρο Τσαχαρμπάγκ, πλαισιωμένη εκατέρωθεν από όλα τα εξέχοντα ιδρύματα της πόλης, όπως οι κατοικίες όλων των ξένων αξιωματούχων, και την πλατεία Νακς-ε Τζαχάν («*Πρότυπο του Κόσμου*»). Πριν από την άνοδο του σάχη στην εξουσία, το Ιράν είχε αποκεντρωμένη δομή εξουσίας, στην οποία διαφορετικοί θεσμοί μάχονταν για την εξουσία, συμπεριλαμβανομένων τόσο του στρατού (των Κιζιλμπασήδων) όσο και των κυβερνητών των διαφόρων επαρχιών που αποτελούσαν την αυτοκρατορία. Ο Αμπάς ήθελε να υπονομεύσει αυτήν την πολιτική δομή, και η αναδημιουργία του Ισφαχάν, ως Μεγάλης πρωτεύουσας του Ιράν, ήταν ένα σημαντικό βήμα για τη συγκέντρωση της εξουσίας.

## Μαϊντάν – Η Βασιλική Πλατεία

Το Μαϊντάν ήταν το σημείο συνάντησης του σάχη και του λαού. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, μεγάλο μέρος της πλατείας ήταν κατειλημμένο από τις σκηνές και τους πάγκους των εμπόρων, οι οποίοι πλήρωναν εβδομαδιαίο ενοίκιο στην κυβέρνηση. Υπήρχαν επίσης διασκεδαστές και ηθοποιοί. Για τους πεινασμένους, υπήρχαν άμεσα διαθέσιμα μαγειρεμένα φαγητά ή φέτες πεπονιού, ενώ ποτήρια νερό μοιράζονταν δωρεάν από νεροκουβαλητές που πλήρωναν οι καταστηματάρχες. Στην είσοδο του Αυτοκρατορικού Παζαριού, υπήρχαν καφενεία, όπου οι άνθρωποι μπορούσαν να χαλαρώσουν πίνοντας ένα φλιτζάνι φρέσκο καφέ και ναργιλέ. Αυτά τα καταστήματα εξακολουθούν να υπάρχουν σήμερα, αν και το ποτό που ήταν στη μόδα τον περασμένο αιώνα ήταν το τσάι, αντί για τον καφέ. Το σούρουπο, οι καταστηματάρχες μάζευαν τα πράγματά τους και η βουή των εμπόρων και των πρόθυμων αγοραστών που διαπραγματεύονταν τις τιμές των αγαθών αντικαθιστόταν με δερβίσηδες, ζογκλέρ, μαριονετίστες, ακροβάτες και πόρνες.

Όταν ο Ιταλός περιηγητής Πιέτρο Ντέλα Βάλε επισκέφθηκε το Ισφαχάν το 1617, περιέγραψε την πλατεία ως «αναμφίβολα ανώτερη από οτιδήποτε στην Κωνσταντινούπολη ή οπουδήποτε στον Χριστιανικό κόσμο», καταγράφοντας την εμφάνισή της προς το τέλος της κατασκευής της στο ταξιδιωτικό του ημερολόγιο.

 Πανοραμική άποψη της Νακσ-ε Τζαχάν: το τζαμί Σεΐχη Λότφολα (αριστερά), τζαμί του Σάχη (κέντρο) και παλάτι Αλί Καπού (δεξιά), 2020
Κατά καιρούς η πλατεία άδειαζε για δημόσιες τελετές και εορτασμούς. Μια τέτοια περίσταση ήταν η ετήσια εκδήλωση του Νεβρόζ, της Περσικής Πρωτοχρονιάς. Επίσης, το εθνικό περσικό άθλημα του πόλο μπορούσε να παιχτεί στην πλατεία, παρέχοντας στον Σάχη, που διέμενε στο παλάτι Αλί Καπού, και στους πολυάσχολους αγοραστές κάποια ψυχαγωγία.

Υπό τον Αμπάς, το Ισφαχάν έγινε μια πολύ κοσμοπολίτικη πόλη, με μόνιμο πληθυσμό Τούρκων, Γεωργιανών, Αρμενίων, Ινδών, Κινέζων και έναν αυξανόμενο αριθμό Ευρωπαίων. Ο Αμπάς έφερε περίπου 300 Κινέζους τεχνίτες για να εργαστούν στα βασιλικά εργαστήρια και να διδάξουν την τέχνη της πορσελάνης. Οι Ινδοί ήταν παρόντες σε πολύ μεγάλους αριθμούς, στεγασμένοι στα πολλά καραβανσεράι που ήταν αφιερωμένα σε αυτούς, και εργάζονταν κυρίως ως έμποροι και αργυραμοιβοί. Οι Ευρωπαίοι ήταν εκεί ως έμποροι, Ρωμαιοκαθολικοί ιεραπόστολοι, καλλιτέχνες και τεχνίτες. Ακόμα και στρατιώτες, συνήθως με εμπειρία στο πυροβολικό, έκαναν το ταξίδι από την Ευρώπη στο Ιράν για να βγάλουν τα προς το ζην.

Επίσης, πολλοί ιστορικοί έχουν αναρωτηθεί για τον ιδιόμορφο προσανατολισμό της πλατείας. Σε αντίθεση με τα περισσότερα σημαντικά κτίρια, αυτή η πλατεία δεν βρισκόταν σε ευθυγράμμιση με τη Μέκκα, έτσι ώστε όταν μπαίνει κανείς στην πύλη εισόδου του Τζαμιού Σαχ, κάνει, σχεδόν χωρίς να το συνειδητοποιεί, τη μισή δεξιά στροφή που επιτρέπει στην κεντρική αυλή να βλέπει προς τη Μέκκα. Ο Ντόναλντ Γουίλμπερ δίνει την πιο πιθανή εξήγηση σε αυτό: το όραμα του Σεΐχη Μπαχάι ήταν το τζαμί να είναι ορατό οπουδήποτε στην πλατεία βρισκόταν κάποιος. Αν ο άξονας της πλατείας συνέπιπτε με τον άξονα της Μέκκας, ο τρούλος του τζαμιού θα κρυβόταν από την πανύψηλη πύλη εισόδου που οδηγεί σε αυτό. Δημιουργώντας γωνία μεταξύ τους, τα δύο μέρη του κτιρίου, η πύλη εισόδου και ο τρούλος, είναι αμφότερα ορατά από όλους μέσα στην πλατεία.

Το Τζαμί του Σάχη, 2009
Το Τζαμί Λοτφόλα είχε μια μυστική είσοδο που εκτεινόταν κάτω από το Μαϊντάν, από το Παλάτι στην απέναντι πλευρά της πλατείας, 2003
### Τζαμί του Σάχη – Η κορωνίδα της αρχιτεκτονικής των Σαφαβιδών

Το σημαντικότερο αξιοθέατο στην πλατεία Νασκ-ε Τζαχάν ήταν το Τζαμί του Σάχη, το οποίο θα αντικαθιστούσε το πολύ παλαιότερο Τζαμί της Παρασκευής στη διεξαγωγή των προσευχών της Παρασκευής. Για να επιτευχθεί αυτό, το Τζαμί του Σάχη κατασκευάστηκε όχι μόνο με μεγαλοπρέπεια, έχοντας τον μεγαλύτερο τρούλο στην πόλη, αλλά ο Σαΐχ Μπάχαϊ σχεδίασε επίσης την κατασκευή ενός θρησκευτικού σχολείου και ενός χειμερινού τζαμιού εκατέρωθεν αυτού.

### Το Τζαμί του Σεΐχη Λοτφολάχ

Από τα τέσσερα μνημεία που δέσποζαν στην περίμετρο της πλατείας , το Τζαμί Λοτφολάχ, απέναντι από το παλάτι, ήταν το πρώτο που χτίστηκε. Ο σκοπός αυτού του τζαμιού προοριζόταν να είναι το ιδιωτικό τζαμί της βασιλικής αυλής, σε αντίθεση με το Τζαμί του Σάχη, το οποίο προοριζόταν για το κοινό.

### Παλάτι Αλί Καπού

Το Άλι Καπού τη νύχτα, 2019
Το Αλί Καπού είναι ένα κιόσκι που σηματοδοτεί την είσοδο στην τεράστια βασιλική οικιστική συνοικία των Σαφαβιδών του Ισφαχάν, η οποία εκτεινόταν από την Μαϊντάν Νακς-ε Τζαχάν μέχρι τη Λεωφόρο Τσαχάρ Μπαγκ. Το όνομα αποτελείται από δύο στοιχεία: «Αλί», που στα αραβικά σημαίνει εξυψωμένο, και «Καπού», που στα τουρκικά σημαίνει πύλη ή βασιλικό κατώφλι, με αποτέλεσμα τη μετάφραση «Εξυψωμένη Πύλη».

Στον έκτο όροφο, λάμβαναν χώρα η βασιλική δεξίωση και τα συμπόσια. Οι μεγαλύτερες αίθουσες βρίσκονται σε αυτόν τον όροφο. Η διακόσμηση από γυψομάρμαρο της αίθουσας συμποσίων αφθονεί σε μοτίβα διαφόρων σκευών και κυπέλλων. Ο έκτος όροφος ονομαζόταν ευρέως αίθουσα μουσικής, καθώς εδώ διάφορα σύνολα έπαιζαν μουσική και τραγουδούσαν τραγούδια. Από τις επάνω στοές, οι Σαφαβίδες σάχηδες παρακολουθούσαν αγώνες πόλο, ελιγμούς και ιπποδρομίες κάτω στην πλατεία Νακσ-ε Τζαχάν.

### Το Αυτοκρατορικό Παζάρι

Είσοδος Παζαριού (πύλη Κεϊσαρίγιε), 2016
Το Μεγάλο Παζάρι του Ισφαχάν είναι ιστορική αγορά και ένα από τα παλαιότερα και μεγαλύτερα παζάρια στη Μέση Ανατολή. Αν και η σημερινή κατασκευή χρονολογείται από την εποχή των Σαφαβιδών, τμήματα του είναι άνω των χιλίων ετών, χρονολογούμενα από την εποχή των Σελτζούκων. Είναι ένας θολωτός δρόμος δύο χιλιομέτρων που συνδέει την παλιά πόλη με τη νέα.

## Παραπομπές