# Αλβανική διασπορά

Η **αλβανική διασπορά** (αλβανικά: *Mërgata Shqiptare* ή *Diaspora Shqiptare*‎‎) είναι οι εθνοτικά Αλβανοί και οι απόγονοί τους που ζουν εκτός Αλβανίας, Κοσσυφοπεδίου, νοτιοανατολικού Μαυροβούνιου, δυτικής Βόρειας Μακεδονίας, νοτιαανατολικής Σερβία, βορειοδυτικής Ελλάδας και Νότιας Ιταλίας.

Οι μεγαλύτερες κοινότητες της αλβανικής διασποράς βρίσκονται ιδιαίτερα στην Ιταλία, την Αργεντινή, την Ελλάδα, τη Ρουμανία, την Κροατία, την Τουρκία, τη Σκανδιναβία, τη Γερμανία, την Ελβετία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Άλλες σημαντικές και αυξανόμενες κοινότητες βρίσκονται στην Αυστραλία, τη Βραζιλία, τον Καναδά, τη Γαλλία, το Βέλγιο, τη Νέα Ζηλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η αλβανική διασπορά είναι μεγάλη και συνεχίζει να αναπτύσσεται, με τους Αλβανούς να βρίσκονται πλέον σε σημαντικό αριθμό σε πολλές χώρες.

Το φαινόμενο της μετανάστευσης από την Αλβανία καταγράφεται από τα πρώιμο Μεσαίωνα, όταν πολλοί Αλβανοί μετανάστευσαν στη νότια Ιταλία και την Ελλάδα για να αποφύγουν διάφορες κοινωνικοπολιτικές δυσκολίες και την οθωμανική κατάκτηση. Η σύγχρονη αλβανική διασπορά έχει σχηματιστεί σε μεγάλο βαθμό από το 1991, μετά το τέλος του κομμουνισμού στην Αλβανία. Περισσότεροι από 800.000 Αλβανοί έχουν εγκαταλείψει τη χώρα, κυρίως εγκατεστημένοι στην Ελλάδα και την Ιταλία, είτε μόνιμα είτε ως προσωρινό εργατικό δυναμικό.

Όσον αφορά την κοσοβο-αλβανική διασπορά, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Αλβανοί έχουν εγκαταλείψει το Κοσσυφοπέδιο από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, εξαιρουμένων εκείνων που έφυγαν από τον Πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου, οι οποίοι αργότερα επέστρεψαν. Επιπλέον, σημαντικοί προορισμοί για τους Αλβανούς που μετανάστευσαν από το Κοσσυφοπέδιο ήταν κυρίως η Ελβετία, η Αυστρία, η Γερμανία και οι Βόρειες Χώρες.

Η αλβανική διασπορά αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες σύγχρονες διασπορές της Ευρώπης, με την μετανάστευση να αυξάνεται συνεχώς. Τα πρόσωπα που είναι αλβανικής καταγωγής μπορούν να επιλέξουν να αυτοπροσδιοριστούν ως Αλβανοί, να υιοθετήσουν υβριδικές ταυτότητες ή να επιλέγουν να μην ταυτίζονται με την αλβανική καταγωγή τους. Πολλοί σύγχρονοι Αλβανοί που ανήκουν στην διασπορά επιλέγουν να δηλώσουν την εθνικότητά τους ως εθνότητα τους, όπως φαίνεται από την καταγραφή που έγινε για τους εθνικούς Αλβανούς κυρίως στη Βόρεια Αμερική, τη Νότια Αμερική και την Ωκεανία. Λόγω της μεγάλης, παλιάς και σύνθετης αλβανικής διασποράς, πολλοί Αλβανοί στο εξωτερικό έχουν παντρευτεί πρόσωπα άλλης εθνικότητας, αφομοιώσει ή σχηματίσει διακρατικές ταυτότητες και κοινότητες. Οι λόγοι αυτοί, μεταξύ άλλων, αποτελούν εμπόδια για την αναγνώριση της πραγματικής έκτασης της αλβανικής διασποράς και του συνολικού πληθυσμού.

## Ιστορία

Κατανομή των εθνοτικά Αλβανών στον κόσμο.

  Αλβανία και Κοσσυφοπέδιο
  + 1,000,000
  + 100,000
  + 10,000
  + 1,000
Στην Αλβανία, η μετανάστευση χρονολογείται από τον 15ο αιώνα, όταν πολλοί Αλβανοί μετανάστευσαν στην Καλαβρία της Νότιας Ιταλίας και στην Ελλάδα μετά την ήττα της χώρας από τις οθωμανικές δυνάμεις. Άλλοι δημοφιλείς προορισμοί ήταν η Τουρκία, η Βουλγαρία και αργότερα οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Νότια Αμερική. Μετά την κομμουνιστική κατάληψη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η μετανάστευση απαγορεύτηκε και οι παραβάτες τιμωρήθηκαν σφοδρά. Ταυτόχρονα, ο αριθμός γεννήσεων Αλβανών τόσο στην Αλβανία όσο και στο Κοσσυφοπέδιο ήταν μεταξύ των υψηλότερων στην Ευρώπη (βλ. Δημογραφία της Αλβανίας και του Κοσσυφοπεδίου), ενώ οι οικονομίες ήταν μεταξύ των πιο αδύναμων (ειδικά υπό το καθεστώς Ενβέρ Χότζα), γεγονός που οδήγησε σε τεράστιο πληθυσμό νέων και στις δύο περιοχές και συνεπώς σε τεράστια ζήτηση για μετανάστευση μόλις άνοιξαν τα σύνορα τη δεκαετία του 1990. Δύο μεγάλα κύματα μετανάστευσης στη δεκαετία του 1990 ήταν:

* Ο αλβανικός πληθυσμός στην Τουρκία δημιουργήθηκε σε τρία μεγάλα κύματα μετανάστευσης σε διαφορετικές περιόδους. Η πρώτη ήταν η απέλαση των Αλβανοί από το Κοσσυφοπέδιο το 1910, όταν 120.000 Αλβανοί απελάθηκαν στην Τουρκία από την Σερβική αρχή. Η δεύτερη ήταν το 1926-1938, όταν περίπου 400.000 μετανάστευσαν στην Τουρκία. Η τελευταία ήταν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1953-1966, όταν σχεδόν 400.000 αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν στην Τουρκία από το Κοσσυφοπέδιο.
* Μετά το 1990 έλαβε χώρα ένα μεγάλο κύμα μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού στην Αλβανία, με τη μορφή μπουραρίσματος σε ξένες πρεσβείες και αποχωρήσεις με πλοία, κυρίως προς την Ιταλία.
* Μετά το 1997 έλαβε χώρα ένα κύμα μετά τις αναταραχές στην Αλβανία και τον Πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου (1998-99).

Η προτίμηση για την Ιταλία, την Ελλάδα και τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης κατά τη διάρκεια των πρώτων κυμάτων μετανάστευσης έχει κινηθεί προς τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω των αυστηρότερων ευρωπαϊκών νόμων μετανάστευσης.

Ο ρυθμός της μετανάστευσης μειώθηκε σταδιακά κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2000, με μια ξαφνική αύξηση το 2014-15.

## Αντίκτυπος

Η προθυμία των Αλβανών να μεταναστεύσουν έχει πολιτισμικό αντίκτυπο που δεν επηρέασε την αίσθηση της εθνικής τους ταυτότητας. Στους Αλβανούς στο Κοσσυφοπέδιο, το Μαυροβούνιο, τη Βόρεια Μακεδονία και την Ελλάδα, τα αλβανικά και τα παλαιά τουρκικά ονόματα είναι ακόμα αρκετά κοινά. Στην Αλβανία, τα θρησκευτικά ονόματα δεν επιτρέπονταν κατά τη διάρκεια του κομμουνισμού και σπάνια δίνονταν μέχρι την πτώση της κομμουνιστικής δικτατορίας και το άνοιγμα των συνόρων. Αντ΄ αυτού, ιταλικά και αγγλικά ή χριστιανικά ονόματα, έγιναν αρκετά κοινά. Πολλοί Αλβανοί μετανάστες μεταστράφηκαν επίσης από το Ισλάμ στον Χριστιανισμό.

Στην Αλβανία, εκτιμάται επίσης ότι τα εμβάσματα μεταναστών αντιπροσωπεύουν το 18% του ΑΕΠ ή 530 εκατομμύρια $ ετησίως, αν και μειώθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 2000. Εκείνοι που επέστρεψαν έχουν ανοίξει μικροεπιχειρήσεις, ενώ η εγγύτητα της Ελλάδας και της Ιταλίας από την Αλβανία, όπου βρίσκονται περισσότεροι από τους μισούς μετανάστες, έχει συμβάλει στη συνεχή κινητικότητα εργασίας. Κατά τη διάρκεια της ελληνικής οικονομικής κρίσης, πολλοί Αλβανοί μετανάστες επέστρεψαν είτε προσωρινά είτε μόνιμα στην Αλβανία. Η μαζική μετανάστευση της δεκαετίας του 1990 έως τις αρχές του 2000 οδήγησε σε τεράστια μαζική μετανάστευση εξειδικευμένων επαγγελματιών από την Αλβανία. Κατά την περίοδο 1990-2003, περίπου το 45% των ακαδημαϊκών της Αλβανίας μετανάστευσε, όπως και περισσότερο από το 65% των μελετητών που έλαβαν διδακτορικά στη Δύση κατά την περίοδο 1980-1990. Το 2006, το πρόγραμμα «επαναπατρισμός μυαλών» που συντάχθηκε από τις αλβανικές αρχές και το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη τέθηκε σε εφαρμογή για να ενθαρρύνει την ειδικευμένη διασπορά να συμβάλει στην ανάπτυξη της χώρας, αν και η επιτυχία της αναμένεται να φανεί.

Στις 26 Νοεμβρίου 2019, ένας σεισμός έπληξε την Αλβανία. Σε όλο τον κόσμο, η αλβανική διασπορά (από την Αλβανία και άλλα μέρη των Βαλκανίων) εξέφρασε την αλληλεγγύη της και πραγματοποίησε πολλαπλές συγκεντρώσεις χρημάτων για να στείλει χρήματα στην Αλβανία και να βοηθήσει τους ανθρώπους που επηρεάστηκαν από τον σεισμό, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια. Παγκόσμιοι ποπ αστέρες με αλβανικό υπόβαθρο κάλεσαν επίσης τους φαν τους για υποστήριξη και δωρεές στην προσπάθεια ανθρωπιστικής βοήθειας.

Μέλη της αλβανικής διασποράς δημιούργησαν την πρώτη πλατφόρμα IPTV στις ΗΠΑ και αργότερα στην Ευρώπη, σχεδιασμένη για να παρέχει το εθνικό τους περιεχόμενο σε Αλβανούς που ζουν στις ΗΠΑ.

## Αξιοσημείωτα πρόσωπα

Τζον Μπελούσι
Μητέρα Τερέζα
* Τζόρτζο Μπάστα, Ιταλός στρατηγός ιταλοαλβανικής καταγωγής, που προσλήφθηκε από τον Ροδόλφο Β΄ της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας για να διοικήσει τις δυνάμεις των Αψβούργων στον Μεγάλο Πόλεμο του 1591-1606 και αργότερα για να διοικήσει τη Τρανσυλβανία ως αυτοκρατορικό προτεκτοράτο και να αποκαταστήσει τον Καθολικισμό ως κυρίαρχη θρησκεία στη Τρανσυλβανία.
* Τζέιμς Μπελούσι, Αλβανός-Αμερικανός ηθοποιός του Χόλιγουντ.
* Μητέρα Τερέζα (γεννημένη Ανιέζα Γκόντζε Μπογιατζίου), Καθολική καλόγρια αλβανικής εθνικότητας και Ινδικής υπηκοότητας, που ίδρυσε τους Ιεραπόστολους της Φιλανθρωπίας στην Καλκούτα.
* Λορίκ Τσάνα, ποδοσφαιριστής.
* Adem K, Αυστραλός μουσικός αλβανικής καταγωγής.
* Γκρανίτ Τζάκα, ποδοσφαιριστής
* Φραντσέσκο Κρίσπι, Ιταλός πολιτικός ιταλοαλβανικής καταγωγής. Ήταν καθοριστικός στη ενοποίηση της Ιταλίας και ήταν ο 17ος και ο 20ος πρωθυπουργός της από το 1887 έως το 1891 και ξανά από το 1893 έως το 1896.
* Ελίζα Ντούσκου, Αλβανίδα-Αμερικανίδα ηθοποιός γνωστή για τους τηλεοπτικούς ρόλους της.
* Φαρούκ της Αιγύπτου (11 Φεβρουαρίου 1920 - 18 Μαρτίου 1965), 10ος κυβερνήτης (Δυναστεία Μουχάμαντ Αλί) και προτελευταίος βασιλιάς της Αιγύπτου και του Σουδάν, 1936. Ήταν αλβανικής, αιγυπτιακής και τουρκικής καταγωγής.
* Μιδάτ Φράσερι, διπλωμάτης, συγγραφέας και πολιτικός. Γιος του Αμπντίλ Φράσερι, ενός από τους σημαντικότερους ακτιβιστές της Αλβανικής Εθνικής Αφύπνισης.
* Αντόνιο Γκράμσι, συγγραφέας, πολιτικός, πολιτικός θεωρητικός, γλωσσικός και φιλόσοφος.
* Γουίλιαμ Τζ. Γκρέγκορι, ο πρώτος Αλβανοαμερικανός στο διάστημα.
* Μιρέλα Μανιάνι, παλαίμαχος Αλβανή αθλήτρια του ακοντισμού, που εκπροσωπούσε την Ελλάδα.
* Έιβα Μαξ, Αλβανή-Αμερικανίδα τραγουδίστρια.
* Φερίντ Μουράντ, Αλβανός-Αμερικανός ιατρός και φαρμακολόγος, συνικητής του Βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής του 1998.
* Μεχμέτ Αλή Πασάς, θεωρείται ως ο ιδρυτής της σύγχρονης Αιγύπτου. Ήταν διοικητής του στρατού του Οθωμανού Σουλτάνου Μαχμούτ Β΄, που στάλθηκε για να διώξει τις δυνάμεις του Ναπολέοντα από την Αίγυπτο: μετά την αποχώρηση της Γαλλίας, έγινε κυβερνήτης της Αιγύπτου (1805) και του Σουδάν. Ίδρυσε μια δυναστεία.
* Άννα Όξα, Αλβανή-Ιταλίδα τραγουδίστρια.
* Ορούτς Ρέις, επίσης γνωστός ως Μπαρμπαρόσα ή Κοκκινογένης, Τούρκος ιππότης και Οθωμανός Μπέης του Αλγερίου και Μπέιλερμπεϊ.
* Γιερονίμ ντε Ράντα (1814-1903), Ιταλός συγγραφέας ιταλοαλβανικής λογοτεχνίας. Ήταν η κορυφαία φιγούρα της Αλβανικής Εθνικής Αφύπνισης στην Ιταλία του 19ου αιώνα.
* Ερνέστο Σάμπατο, ποιητής, φυσικός και συγγραφέας.
* Ρίτα Όρα, Αλβανίδα τραγουδίστρια που γεννήθηκε στην Πρίστινα του Κοσσυφοπεδίου (τότε Γιουγκοσλαβία). Η οικογένεια της Όρα μετανάστευσε στο Λονδίνο το 1991, όταν ήταν ενός έτους.
* Ντούα Λίπα, Αλβανίδα-Κοσοβάρα τραγουδίστρια.
* Μπίμπι Ρέξα, Αλβανή-Αμερικανίδα τραγουδίστρια.
* Ελένη Φουρέιρα, τραγουδίστρια που εκπροσωπούσε την Κύπρο στον Διαγωνισμό Τραγουδιού Eurovision 2018.
* Gjon's Tears, τραγουδιστής που εκπροσωπούσε την Ελβετία στο Διαγωνισμό Τραγουδιού Eurovision 2021.
* Ντάνι Ντε Βίτο, Αμερικανός ηθοποιός και σκηνοθέτης

## Παραπομπές

## Περαιτέρω ανάγνωση

* Dalakoglou, Dimitri 2010 Migrating-Remitting-Building-Dwelling: House-Making as Proxy Presence in Postsocialist Albania, JRAI
* Dalakoglou, Dimitri 2010 The Road: an Ethnography of Albanian Greek-Crossborder Motorway. American Ethnologist
* Vullnetari, Julie. "Albanian Migration and Development: State of the Art Review", Working Paper No. 18, Universiteit van Amsterdam: Amsterdam, 2007
* Danopoulos, Andrew C. and Constantine P. Danopoulos, "Albanian Migration into Greece: The Economic, Sociological, and Security Implications", *Mediterranean Quarterly* 15, no.4, (2004): 100–114
* Germenji, Etleva and Ilir Gedeshi. "Highly Skilled Migration from Albania: An Assessment of Current Trends and the Ways Ahead", University of Sussex: 2008
* Labrianidis, Lois; Brikena Kazazi. “Albanian Return-Migrants from Greece and Italy: Their Impact upon Spatial Disparities within Albania.” *European Urban and Regional Studies* 13, no. 1 (2006): 59–74
* King, Russell and Julie Vullnetari. "Migration and Development in Albania", Sussex Centre for Migration Research, University of Sussex, 2003
* Nicholson, Beryl. "The Tractor, the Shop, and the Filling Station: Work Migration as Self-Help Development in Albania", *Europe-Asia Studies* 56, no. 6 (2004): 877–890
* Piperno, Flavia. "From Albania to Italy: Formation and Basic Features of a Binational Migration System", CeSPI, 2002
* Piracha, Matloob; Florin Vadean. “Return Migration and Occupational Choice: Evidence from Albania.” *World Development* 38, no. 8 (2010): 1141–1155