# Φίννοι της Βαλτικής

Φίννοι της Βαλτικής
Οι **Φιννικοί λαοί της Βαλτικής**, που συχνά αναφέρονται απλώς ως **Φιννικοί λαοί** (ή Δυτικοί Φίννοι), είναι οι λαοί, που κατοικούν στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας στη Βόρεια και Ανατολική Ευρώπη και μιλούν φιννικές γλώσσες. Περιλαμβάνουν τους Φινλανδούς, τους Εσθονούς (συμπεριλαμβανομένων των Βόρο και Σέτο), τους Καρελίους (συμπεριλαμβανομένων Λουδών και Λίβων), τους Βέπους, Ιζόριους, Βότους και Λιβονιανούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι Κβένοι, οι Ίνγκριοι και οι Τορνεδάλιοι θεωρούνται ξεχωριστοί από τους Φίννους.

Το μεγαλύτερο μέρος των φιννικών λαών (πάνω από το 98%) είναι Φινλανδοί και Εσθονοί, οι οποίοι κατοικούν στα δύο ανεξάρτητα φιννικά εθνικά κράτη: τη Φινλανδία και την Εσθονία.

Οι φιννικοί λαοί είναι επίσης σημαντικές μειονοτικές ομάδες στις γειτονικές χώρες της Σουηδίας, της Νορβηγίας και της Ρωσίας, ιδιαίτερα στην Καρελία.

## Θεωρίες προέλευσης

Σύμφωνα με τη «Θεωρία της Μετανάστευσης» που βασίστηκε κυρίως στη συγκριτική γλωσσολογία, οι πρωτο-Φίννοι μετανάστευσαν από μια αρχαία πατρίδα κάπου στη βορειοδυτική Σιβηρία ή τη δυτική Ρωσία στις ακτές της Βαλτικής Θάλασσας γύρω στο 1000 π.Χ., οπότε χώρισαν Φινλανδοί και Εσθονοί. Η Θεωρία της Μετανάστευσης έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση από το 1980 με βάση τη γενεαλογία, την κρανιομετρία και την αρχαιολογία. Πρόσφατα, μια τροποποιημένη μορφή της Θεωρίας της Μετανάστευσης έχει κερδίσει νέα υποστήριξη μεταξύ της νεότερης γενιάς γλωσσολόγων, οι οποίοι θεωρούν ότι η αρχαιολογία, τα γονίδια και τα κρανιομετρικά δεδομένα δεν μπορούν να παρέχουν στοιχεία για προϊστορικές γλώσσες.

Τα τελευταία 30 χρόνια, η επιστημονική έρευνα στη φυσική ανθρωπολογία, οι κρανιομετρικές αναλύσεις και οι συχνότητες μιτοχονδριακού και χρωμοσωμικού DNA μείωσαν την πιθανότητα της Θεωρίας της Μετανάστευσης - μια σημαντική μετανάστευση προς τα δυτικά μόλις πριν από 3.000 χρόνια. Η Θεωρία Συνέχειας Εποικισμού υποστηρίζει ότι τουλάχιστον οι γενετικοί πρόγονοι των φιννοουγγρικών λαών ήταν από τους πρώτους αυτόχθονες πληθυσμούς της Ευρώπης.

Η προέλευση των ανθρώπων, που έζησαν γύρω από την περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας κατά τη Μεσολιθική Εποχή, συνεχίζει να συζητείται από τους επιστήμονες. Από τα μέσα της Νεολιθικής και μετά, υπάρχει κάποια συμφωνία μεταξύ των μελετητών: έχει προταθεί ότι οι φιννοουγγρικές φυλές έφτασαν στην περιοχή της Βαλτικής από τα ανατολικά ή τα νοτιοανατολικά περίπου την περίοδο 4.000–3.000 π.Χ. και συγχωνεύτηκαν με τους αρχικούς κατοίκους, οι οποίοι στη συνέχεια υιοθέτησαν την πρωτο-φιννοουγγρική κουλτούρα των νεοαφιχθέντων. Τα μέλη αυτής της νέας φιννοουγγρικής εθνότητας πιστεύεται ότι είναι οι πρόγονοι των σύγχρονων Εσθονών. Τα δεδομένα του χρωμοσώματος Υ αποκάλυψαν επίσης μια κοινή φιννοουγγρική καταγωγή για τα αρσενικά των γειτονικών Βαλτικών, που ομιλούν τις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες της Βαλτικής. Σύμφωνα με τις μελέτες, τα αρσενικά της Βαλτικής είναι πιο στενά συνδεδεμένα με τους Φίννους του Βόλγα, όπως οι Μάρι, παρά με τους Φίννους της Βαλτικής. Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι τα εδάφη της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας έχουν εποικιστεί από φιννουγγρικές φυλές από την πρώιμη Μεσολιθική περίοδο.

Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι γλωσσολόγοι δεν θεωρούν πιθανό ότι μια μορφή βαλτο-φιννικής γλώσσας θα μπορούσε να υπήρχε σε τόσο πρώιμη ημερομηνία. Σύμφωνα με αυτές τις απόψεις, οι φιννοουγγρικές γλώσσες εμφανίστηκαν στη Φινλανδία και στην περιοχή της Βαλτικής μόνο κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (περίπου 1800 π.Χ.), αν όχι αργότερα.

## Φιννική προφορική ποίηση

Οι φιννικοί λαοί μοιράζονται μια κοινή πολιτιστική κληρονομιά: την τέχνη του αρχαίου τραγουδιού «ρούνων» (ποίημα) στο μέτρο Kalevala, που υπολογίζεται ότι είναι 2.500–3.000 ετών. Τα εθνικά φινλανδικά και εσθονικά έπη *Καλέβαλα* και *Καλέβιποεγκ*, είναι και τα δύο γραμμένα σε αυτό το μέτρο. Οι Βέποι είναι ο μόνος βαλτικός φιννικός λαός χωρίς σημαντικό σώμα προφορικής ποίησης Καλέβαλα. Η ποιητική παράδοση έχει περιλάβει επικά ποιήματα (γνωστά κυρίως στην Καρελία και την Ίνγκρια, ίσως ως επιβιώσεις από μια παλαιότερη, ευρύτερη διανομή), λυρικά ποιήματα και μαγικές επικλήσεις.

Το αρχαίο ρουνικό τραγούδι έχει εμπνεύσει τη δημιουργία του εθνικού έπους της Φινλανδίας, *της Καλέβαλα,* που συνέταξε ο Έλιας Λένροτ, και τη μουσική του Άρβο Περτ, του πιο γνωστού Εσθονού συνθέτη στον κλασικό χώρο.

Ο Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν έχει τονίσει τη σημασία της Καλέβαλα ως πηγής για το έργο του, συμπεριλαμβανομένων των *Σιλμαρίλλιον* και του *Άρχοντα των Δαχτυλιδιών*.

## Ιστορία των φιννικών λαών

### Μεσολιθική Περίοδος

Η περιοχή κατοικείται από το τέλος της τελευταίας εποχής των παγετώνων, περίπου το 10.000 π.Χ. Τα πρώτα ίχνη ανθρώπινης εγκατάστασης συνδέονται με τον πολιτισμό Σουμουσιέρβι και τον πολιτισμό Κούντα. Ο οικισμός Πούλι της Πρώιμης Μεσολιθικής περιόδου βρίσκεται δίπλα στον ποταμό Πάρνου. Χρονολογήθηκε στις αρχές της 9ης χιλιετίας π.Χ. Ο Πολιτισμός Κούντα έλαβε το όνομά του από τον οικισμό Λαμμασμάε στη βόρεια Εσθονία, ο οποίος χρονολογείται πριν από το 8.500. Αντικείμενα από οστά και πέτρες παρόμοια με αυτά που βρέθηκαν στην Κούντα έχουν ανακαλυφθεί αλλού στην Εσθονία, καθώς και στη Λετονία, τη βόρεια Λιθουανία και τη νότια Φινλανδία.

### Νεολιθική Περίοδος

Γύρω στο 5.300 π.Χ. η κεραμική και η γεωργία εισήλθαν στη Φινλανδία. Αυτό σηματοδοτεί την αρχή της Νεολιθικής.

 Νεολιθική περίοδος
Ορισμένοι ερευνητές υποστήριξαν ότι μια μορφή ουραλικών γλωσσών μπορεί να ομιλούνταν στην Εσθονία και τη Φινλανδία από το τέλος του τελευταίου παγετώνα. Μέσω της αρχαιογενετικής ο πληθυσμός έχει αποδειχθεί ότι αντλεί το μεγαλύτερο μέρος της καταγωγής του από Ανατολικούς κυνηγούς-συλλέκτες της Ρωσίας.

### Εποχή του Χαλκού

Η αρχή της Εποχής του Χαλκού στην Εσθονία χρονολογείται περίπου στο 1800 π.Χ., στη σημερινή Φινλανδία λίγο μετά το 1.500 π.Χ. Οι παράκτιες περιοχές της Φινλανδίας αποτελούσαν μέρος του Σκανδιναβικού Χάλκινου Πολιτισμού, ενώ στις εσωτερικές περιοχές οι επιρροές προήλθαν από τους πολιτισμούς που χρησιμοποιούσαν τον χαλκό της Βόρειας Ρωσίας. Οι πρώτοι οχυρωμένοι οικισμοί, οι Άσβα και Ρίνταλα στο νησί Σάαρεμαα και Ίρου στη Βόρεια Εσθονία, άρχισαν να χτίζονται. Η ανάπτυξη της ναυπηγικής διευκόλυνε τη διάδοση του χαλκού. Έγιναν αλλαγές στα ταφικά έθιμα, ένας νέος τύπος ταφικού χώρου εξαπλώθηκε από τις γερμανικές στις εσθονικές περιοχές, οι πέτρινοι κιβωτιόσχημοι τάφοι και οι ταφές αποτέφρωσης γίνονταν όλο και πιο συνηθισμένοι δίπλα σε μικρούς αριθμούς πέτρινων τάφων σε σχήμα βάρκας. Όσον αφορά τη γενετική, ο πληθυσμός της Ανατολικής Βαλτικής στην Εποχή του Χαλκού έλκει το μεγαλύτερο μέρος της καταγωγής του από τον πολιτισμό της σχοινοειδούς κεραμεικής με αυξημένη καταγωγή από τους Μεσολιθικούς Κυνηγούς-Συλλέκτες, αλλά δεν δείχνει επικράτηση της καταγωγής που σχετίζεται με τη Σιβηρία.

### Εποχή του Σιδήρου

 Βόρεια Ευρώπη το 814.
Η Προ-Ρωμαϊκή Εποχή του Σιδήρου ξεκίνησε περίπου το 500 π.Χ. και διήρκεσε μέχρι τα μέσα του 1ου αιώνα. Τα παλαιότερα είδη σιδήρου εισήχθησαν, αν και από τον 1ο αιώνα ο σίδηρος τήκονταν από τοπικά ελώδη και λιμναία μετάλλευμα. Οι οικισμοί βρίσκονταν κυρίως σε μέρη που πρόσφεραν φυσική προστασία. Κατασκευάστηκαν φρούρια, αν και χρησιμοποιήθηκαν προσωρινά. Η εμφάνιση τετραγωνικών κελτικών πεδίων που περιβάλλονται από περιβόλους στην Εσθονία χρονολογούνται από την Προ-Ρωμαϊκή Εποχή του Σιδήρου. Η πλειονότητα των λίθων με τεχνητές εσοχές, οι οποίες πιθανώς συνδέονταν με μαγεία που είχαν σχεδιαστεί για να αυξήσουν τη γονιμότητα των καλλιεργειών, χρονολογούνται από αυτήν την περίοδο. Ένας νέος τύπος τάφου, τετράγωνοι ταφικοί τύμβοι, άρχισε να αναπτύσσεται. Οι ταφικές παραδόσεις δείχνουν την ξεκάθαρη αρχή της κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Τα πρώτα αναφερόμενα άτομα με τον απλότυπο y-DNA N-M231 στη Βαλτική είναι από την Εποχή του Σιδήρου, παράλληλα με τη Σιβηρική καταγωγή.

Η Ρωμαϊκή Εποχή του Σιδήρου χρονολογείται κατά προσέγγιση μεταξύ του 50 και 450 μ.Χ., την εποχή που επηρεάστηκε από την επιρροή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στον υλικό πολιτισμό, αυτό αντικατοπτρίζεται από μερικά ρωμαϊκά νομίσματα, μερικά κοσμήματα και τεχνουργήματα. Η αφθονία των αντικειμένων σιδήρου στη Νότια Εσθονία κάνει λόγο για στενότερους δεσμούς της ηπειρωτικής χώρας με τις νότιες περιοχές, ενώ η παράκτια Φινλανδία και τα νησιά της δυτικής και βόρειας Εσθονίας επικοινωνούσαν με τους γείτονές τους κυρίως δια θαλάσσης.

Μεταξύ του 200 και του 400 μ.Χ., μια ομάδα Φινλανδών της Βαλτικής Θάλασσας στη νοτιοδυτική Φινλανδία, που είχε ταξιδέψει εκεί από τις περιοχές της σημερινής Εσθονίας, άρχισε να κινείται προς την ενδοχώρα προς την Ταβάστια.

Μεταξύ 200 και 400 μ.Χ., οι ίδιοι οι Φίννοι χωρίστηκαν γεωγραφικά σε τρία μέρη:

1. Ταβαστιανοί: Οι φυλές που πήγαν στην ενδοχώρα.
2. Νοτιοδυτικοί Φίννοι: Οι φυλές που έμειναν στη νότια πλευρά του δέλτα του ποταμού Κοκεμαενιόκι.
3. Νότιοι Οστροβόθνιοι: Οι φυλές που έμειναν στη βόρεια πλευρά του δέλτα του ποταμού.

Κατά την περίοδο της μετανάστευσης το 400–600 μ.Χ., η εσθονική επιρροή σταδιακά αποδυναμώθηκε. Μέχρι το τέλος της περιόδου, εμφανίστηκαν σαφώς καθορισμένες φυλετικές διαλεκτικές περιοχές - Φινλανδοί, Ταβαστιανοί, Καρελιανοί, Βόρειοι Εσθονοί, Νότιοι Εσθονοί και Δυτικοί Εσθονοί συμπεριλαμβανομένων των νησιωτών, με τον πληθυσμό του καθενός να έχει διαμορφώσει τη δική του κατανόηση της ταυτότητας.

### Πρώιμος Μεσαίωνας

#### Φιννικοί λαοί στα χρονικά

Η λέξη *Φίννος* αναφέρεται για πρώτη φορά με τη μορφή *Fenni* τον 1ο αιώνα μ.Χ. από τον Ρωμαίο ιστορικό Τάκιτο. Ωστόσο, είναι πιθανό να αναφερόταν στους κατοίκους της βόρειας Ευρώπης γενικά, ιδιαίτερα στους Λάπωνες ή Σαάμι. Μετά από αυτό, το όνομα *Finni* χρησιμοποιείται από τον Κλαύδιο Πτολεμαίο (γύρω στο 150) και τον ανατολικό Ρωμαίο συγγραφέα Ιορδάνη στο *Getica* του (551). Οι αναφορές σε φιννικές φυλές γίνονται πολύ πιο πολλές από την Εποχή των Βίκινγκς (800–1050). Μόλις το 1171 χρησιμοποιήθηκε η λέξη *Φίννοι* για να σημαίνει τους Φινλανδούς.

Ο όρος *Aestii*, το όνομα των Εσθονών, εμφανίζεται για πρώτη φορά στον Τάκιτο. Ωστόσο, θα μπορούσε να υποδείξει Βαλτικούς. Στις βόρειες σάγκες (13ος αιώνας), ο όρος άρχισε να χρησιμοποιείται για να δηλώσει τους Εσθονούς.

Σε ένα νορβηγικό κείμενο (11ος–12ος αιώνας), το όνομα *Kiriali*, που αναφέρεται στους Καρελίους, και ο όρος *cornuti Finni*, που ερμηνεύεται ότι αναφέρεται στους Λάπωνες ή τους Σάμι, εμφανίζονται για πρώτη φορά.

Το αρχικό κεφάλαιο του Παλαιοανατολικού Σλαβικού Πρώτου Χρονικού (αρχές 12ου αιώνα) απαριθμεί τους ακόλουθους λαούς που ζουν «στην μερίδα του Ιάφεθ» μεταξύ άλλων: Τσούδοι, Μέρυα, Μουρόμα, Βέποι, Χερέμοι, Μορδβίνοι, Τσούδοι Ζαβολόχσκαγια, Πέρμιοι, Πετσέρα, Σουόμι (μάλλον αναφέρεται στους Φίννους), Γιαμ (*Häme*, αναφέρεται στους Ταβαστιανούς), Γιούγκρα και Λιβ.

Οι Τσούδοι, όπως αναφέρεται στα πρώτα ανατολικοσλαβικά χρονικά, βρίσκονται σε ένα πλαίσιο του 12ου αιώνα που συνήθως θεωρείται ότι είναι Εσθονοί, αν και το όνομα μερικές φορές αναφέρεται σε όλους τους Φιννικούς λαούς στη βορειοδυτική Ρωσία. Σύμφωνα με το Πρώτο Χρονικό, τα εδάφη τους οριοθετούνταν από τη Βαράγγια Θάλασσα (Βαλτική Θάλασσα). Το 1030 ο Γιαροσλάβ Α' ο Σοφός εισέβαλε στη χώρα των Τσούδων και έθεσε τα θεμέλια του Γιούριεφ (το ιστορικό ρωσικό όνομα του Τάρτου στην Εσθονία). Παρέμειναν μέχρι το 1061 όταν, σύμφωνα με τα χρονικά, το Γιούριεφ κάηκε από τους Τσούδους. Σύμφωνα με τα παλαιοανατολικά σλαβικά χρονικά,  οι Τσούδοι ήταν ένας από τους ιδρυτές του κράτους της Ρωσίας.

Οι βόρειοι (ή ανατολικοί) Τσούδοι ήταν επίσης ένας μυθικός λαός στη λαογραφία μεταξύ των Βορείων Ρώσων και των γειτόνων τους. Στη μυθολογία των Κόμι, οι Βόρειοι Τσούδοι αντιπροσωπεύουν τους μυθικούς προγόνους του λαού Κόμι.

### Μεσαίωνας και Σύγχρονη περίοδος

Τον 13ο αιώνα ο κόσμος της ανατολικής Βαλτικής μεταμορφώθηκε με στρατιωτική κατάκτηση: πρώτα οι Λιβονιανοί και οι Εσθονοί, στη συνέχεια οι Φινλανδοί υπέστησαν ήττα, βάπτιση, στρατιωτική κατοχή και μερικές φορές εξόντωση από ομάδες Γερμανών, Δανών και Σουηδών. Η Φινλανδία διοικούνταν ως μέρος της Σουηδίας, ενώ η Εσθονία ήταν υπό μια βαλτική γερμανική ιπποτική αδελφότητα πριν γίνει τμήμα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Η Φινλανδία και η Εσθονία έγιναν ανεξάρτητες το 1917-1918 (βλ. ιστορία της Φινλανδίας και ιστορία της Εσθονίας ). Οι Καρελιανοί παρέμειναν υπό ρωσική και στη συνέχεια σοβιετική κυριαρχία και ο απόλυτος και ο σχετικός αριθμός τους μειώθηκαν. Όταν η αστικοποίηση κορυφώθηκε, λιγότεροι άνθρωποι έχασαν γρήγορα την ικανότητα να διατηρήσουν τους πολιτισμούς που βασίζονταν στα χωριά και έτσι συχνά αφομοιώθηκαν με την κυρίαρχη κοινωνία.

## Δείτε επίσης

* Απλοομάδα N-M231
* Φίννοι του Βόλγα

## Παραπομπές