# Βασική τροφή

Όλυρα, ποικιλία σίτου που αποτελούσε βασική τροφή των λαών της Ευρώπης και της μέσης ανατολής μέχρι τον 20ο αιώνα
Ποικιλίες πατάτας
Ως **βασική** χαρακτηρίζεται η τροφή η οποία καταναλώνεται συστηματικά και σε τέτοιες ποσότητες ώστε να αποτελεί το κυρίαρχο τμήμα της διατροφής μίας ανθρώπινης κοινωνίας, καλύπτει μεγάλο μέρος των ενεργειακών της αναγκών και συμβάλει σημαντικά στην πρόσληψη θρεπτικών στοιχείων από τα μέλη της. Η βασική τροφή μίας κοινωνίας καταναλώνεται καθημερινά και αποτελεί συστατικό των περισσότερων καθημερινών γευμάτων.

Οι βασικές τροφές διαφέρουν από τόπο σε τόπο, αλλά κατά κύριο λόγο είναι φτηνά και εύκολα διαθέσιμα τρόφιμα τα οποία περιέχουν ένα ή περισσότερα από τα τρία Μακροθρεπτικά συστατικά τα οποία είναι απαραίτητα για την ομαλή λειτουργία του οργανισμού, υδατάνθρακες, πρωτεΐνες και λίπη. Παραδείγματα βασικών τροφών είναι τα δημητριακά, τα όσπρια, κόνδυλοι και ρίζες όπως η πατάτα. Η διατροφή των πρώιμων αγροτικών πολιτισμών βασίστηκε σε τροφές οι οποίες όχι μόνο παρείχαν τις απαραίτητες θρεπτικές ουσίες αλλά είχαν και την δυνατότητα να διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να αλλοιώνονται, ώστε να είχαν απόθεμα τον χειμώνα ή σε περιόδους ξηρασίας όπου η καλλιέργεια ήταν αδύνατη.

Οι περισσότερες βασικές τροφές είναι φυτικής και ζωικής προέλευσης, και περιλαμβάνουν δημητριακά (όπως το ρύζι, το σιτάρι, το καλαμπόκι, το κεχρί και το σόργο), ριζωματώδη λαχανικά (όπως η πατάτα, η μανιόκα, το γιαμ και η κολοκασία), διάφορα όσπρια, το κρέας, το γάλα, τα αυγά, και το τυρί, καθώς και φρούτα όπως η μπανάνα και ο αρτόκαρπος.. Στις βασικές τροφές ανήκουν επίσης και έλαια, όπως το ελαιόλαδο και η ζάχαρη. Βασικά τρόφιμα που καταναλώνονται τοπικά από μεμονωμένους πολιτισμούς είναι η σίκαλη, η σόγια, το κριθάρι και η βρώμη. Ορισμένες βασικές τροφές, όπως ο σπόρος του ρυζιού, μαγειρεύονται και καταναλώνονται ολόκληρες, όμως τα περισσότερα δημητριακά αλέθονται σε αλεύρι, το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ψωμιού και ζυμαρικών.

## Δημογραφικά στοιχεία

Μέση καθημερινή λήψη ενέργειας ανά άτομο, σε χιλιοθερμίδες, 1979-1981Μέση καθημερινή λήψη ενέργειας ανά άτομο, σε χιλιοθερμίδες, 2001-2003

  no data
  <1600
  1600-1800
  1800-2000
  2000-2200
  2200-2400
  2400-2600
  2600-2800
  2800-3000
  3000-3200
  3200-3400
  3400-3600
  >3600
Κατανάλωση ενέργειας ανά άτομα. Εκτός από τις εμπόλεμες ζώνες η κατά κεφαλήν κατανάλωση βασικών τροφίμων αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια, παρά την ταυτόχρονη αύξηση του πληθυσμού.
Από τα 50.000 εδώδιμα φυτά του πλανήτη, μόλις μερικές εκατοντάδες συνεισφέρουν σημαντικά στην κάλυψη των ανθρωπίνων διατροφικών αναγκών. Παρόλο που υπάρχουν 10.000 είδη δημητριακών μόνο ελάχιστα καλλιεργούνται συστηματικά τα τελευταία 2000 χρόνια.

Η κατανάλωση των βασικών τροφίμων τροποποιείται στον χώρο και τον χρόνο και εξαρτάται από παράγοντες όπως το κλίμα, το γεωγραφικό ανάγλυφο, οι γεωργικοί περιορισμοί και τα οικοσυστήματα ενός τόπου. Για παράδειγμα η διατροφή του μέσου αφρικανού αποτελείται κατά 46% από σιτηρά, 20% από ρίζες και κονδύλους και 7% από ζωικά προϊόντα. Αντίθετα η διατροφή των κατοίκων της δυτικής Ευρώπης συνιστάται κατά 33% από ζωικά προϊόντα, 26% από σιτηρά και 4% από ρίζες και κονδύλους.

Μόλις 15 καλλιεργήσιμα φυτά παρέχουν το 90% της παγκόσμιας ενεργειακής πρόσληψης (μη συμπεριλαμβανομένου του κρέατος). Από αυτά το ρύζι, το καλαμπόκι και το σιτάρι αποτελούν τα δύο-τρίτα της τροφής που καταναλώνεται παγκοσμίως, όντας βασικά τρόφιμα για το 80% του ανθρώπινου πληθυσμού, με το ρύζι να παρέχει τροφή στην μισή ανθρωπότητα.

Οι ρίζες και οι κόνδυλοι ταΐζουν πάνω από ένα δισεκατομμύριο άτομα στον αναπτυσσόμενο κόσμο, αποτελώντας το 40% της διατροφής των κατοίκων της Υποσαχάριας Αφρικής. Αυτές οι τροφές είναι πλούσιες σε υδατάνθρακες, ασβέστιο και βιταμίνη C, αλλά φτωχές σε πρωτεΐνη. Η μανιόκα, ιδιαίτερα, αποτελεί στοιχείο της καθημερινής διατροφής 500 εκατομμυρίων ατόμων.

Με την οικονομική ανάπτυξη και το ελεύθερο εμπόριο πολλές χώρες έχουν στραφεί σε τροφές υψηλότερης θερμιδικής αξίας και έχουν αυξήσει την κατανάλωση κρέατος. Παρά την τάση αυτή, η σημασία των παραδοσιακών βασικών καλλιεργειών για την διατροφή μας αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο.

## Παραγωγή

Οι περισσότερες βασικές τροφές παράγονται με τις παραδοσιακές και σύγχρονες μεθόδους καλλιέργειας. Ωστόσο, η παραγωγή βασικών τροφίμων με την μέθοδο της Βιολογικής καλλιέργειας αυξάνει συνεχώς σε όλες τις χώρες του δυτικού κόσμου.

Δέκα τροφές που ταΐζουν τον κόσμο (Με βάση την ετήσια παραγωγή)|  |  | Παγκόσμια παραγωγή 2012 | Μέση παγκόσμια απόδοση 2010 | Τα περισσότερο αποδοτικά κράτη 2012 | Τα περισσότερο παραγωγικά κράτη (2013) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Κατάταξη | Καλλιέργεια | (Τόνοι) | (Τόνοι ανά εκτάριο) | (Τόνοι ανά εκτάριο) | Χώρα παραγωγής | (Τόνοι) | Χώρα παραγωγής |
| 1 | Καλαμπόκι | 873 εκατομμύρια | 5.1 | 25.9 | Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής | 354 εκατομμύρια | Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής |
| 2 | Ρύζι | 738 εκατομμύρια | 4.3 | 9.5 | Αίγυπτος | 204 εκατομμύρια | Κίνα |
| 3 | Σιτάρι | 671 εκατομμύρια | 3.1 | 8.9 | Νέα Ζηλανδία | 122 εκατομμύρια | Κίνα |
| 4 | Πατάτα | 365 εκατομμύρια | 17.2 | 45.4 | Ολλανδία | 96 εκατομμύρια | Κίνα |
| 5 | Μανιόκα | 269 εκατομμύρια | 12.5 | 34.8 | Ινδία | 47 εκατομμύρια | Νιγηρία |
| 6 | Σόγια | 241 εκατομμύρια | 2.4 | 4.4 | Αίγυπτος | 91 εκατομμύρια | Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής |
| 7 | Γλυκοπατάτα | 108 εκατομμύρια | 13.5 | 33.3 | Σενεγάλη | 71 εκατομμύρια | Κίνα |
| 8 | Γιαμ | 59.5 εκατομμύρια | 10.5 | 28.3 | Κολομβία | 36 εκατομμύρια | Νιγηρία |
| 9 | Σόργο | 57.0 εκατομμύρια | 1.5 | 86.7 | Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής | 10 εκατομμύρια | Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής |
| 10 | Μπανάνα Αντιλλών | 37.2 εκατομμύρια | 6.3 | 31.1 | Ελ Σαλβαδόρ | 9 εκατομμύρια | Ουγκάντα |

## Ως μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής

Καλαμπόκι, η τροφή που καλλιεργείται σε μεγαλύτερη ποσότητα
Οι φυτικές βασικές τροφές δεν προσφέρουν το πλήρες εύρος θρεπτικών συστατικών που απαιτούνται για μια ισορροπημένη διατροφή, έτσι για την αποφυγή της δυσθρεψίας είναι απαραίτητη και η προσθήκη άλλων τροφών στο διαιτολόγιο μας. Η διατροφή που αποτελείται κατά κύριο λόγο από καλαμπόκι οδηγεί σε έλλειψη νιασίνης (βιταμίνη B3), ενώ η αποκλειστική κατανάλωση λευκού ρυζιού οδηγεί στην έλλειψη θειαμίνης (Βιταμίνη Β1), μια ασθένεια γνωστή στις χώρες της Ασίας ως *μπέριμπερι*.

Μια έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature υποδεικνύει ότι η περιεκτικότητα ορισμένων βασικών τροφών σε θρεπτικά συστατικά έχει επηρεαστεί αρνητικά από τα αυξημένα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα.

### Περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά

Θρεπτικά συστατικά των κυρίων βασικών τροφών| ΤΡΟΦΙΜΑ | Καλαμπόκι | Λευκό ρύζι | Καστανό ρύζι | Σιτάρι | Πατάτα | Κασάβα | Σόγια | Γλυκοπατάτα | Σόργο | Γιάμ | Μπανανοειδή |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Συστατικό (ανά 100 γραμμάρια) | Ποσότητα | Ποσότητα | Ποσότητα | Ποσότητα | Ποσότητα | Ποσότητα | Ποσότητα | Ποσότητα | Ποσότητα | Ποσότητα | Ποσότητα |
| Νερό (g) | 10 | 12 | 10 | 13 | **79** | 60 | 68 | 77 | 9 | 70 | 65 |
| Ενέργεια (kJ) | 1528 | 1528 | **1549** | 1369 | 322 | 670 | 615 | 360 | 1419 | 494 | 511 |
| Πρωτεΐνες (g) | 9,4 | 7,1 | 7,9 | 12,6 | 2,0 | 1,4 | **13,0** | 1,6 | 11,3 | 1,5 | 1,3 |
| Λίπος (g) | 4,74 | 0,66 | 2,92 | 1,54 | 0,09 | 0,28 | **6,8** | 0,05 | 3,3 | 0,17 | 0,37 |
| Υδατάνθρακες (g) | 74 | **80** | 77 | 71 | 17 | 38 | 11 | 20 | 75 | 28 | 32 |
| Ίνες (g) | 7,3 | 1,3 | 3,5 | **12,2** | 2,2 | 1,8 | 4,2 | 3 | 6,3 | 4,1 | 2,3 |
| Ζάχαρη (g) | 0,64 | 0,12 | 0,85 | 0,41 | 0,78 | 1,7 | 0 | 4,18 | 0 | 0,5 | **15** |
| Ασβέστιο (mg) | 7 | 28 | 23 | 29 | 12 | 16 | **197** | 30 | 28 | 17 | 3 |
| Σίδηρος (mg) | 2,71 | 0,8 | 1,47 | 3,19 | 0,78 | 0,27 | 3,55 | 0,61 | **4,4** | 0,54 | 0,6 |
| Μαγνήσιο (mg) | 127 | 25 | **143** | 126 | 23 | 21 | 65 | 25 | 0 | 21 | 37 |
| Φώσφορος (mg) | 210 | 115 | **333** | 288 | 57 | 27 | 194 | 47 | 287 | 55 | 34 |
| Κάλιο (mg) | 287 | 115 | 223 | 363 | 421 | 271 | 620 | 337 | 350 | **816** | 499 |
| Νάτριο (mg) | 35 | 5 | 7 | 2 | 6 | 14 | 15 | **55** | 6 | 9 | 4 |
| Ψευδάργυρος (mg) | 2,21 | 1,09 | 2,02 | **2,65** | 0,29 | 0,34 | 0,99 | 0,3 | 0 | 0,24 | 0,14 |
| Χαλκός (mg) | 0,31 | 0,22 |  | **0,43** | 0,11 | 0,10 | 0,13 | 0,15 | - | 0,18 | 0,08 |
| Μαγγάνιο (mg) | 0,49 | 1,09 | 3,74 | **3,99** | 0,15 | 0,38 | 0,55 | 0,26 | - | 0,40 | - |
| Σελήνιο (μg) | 15,5 | 15,1 |  | **70,7** | 0,3 | 0,7 | 1,5 | 0,6 | 0 | 0,7 | 1,5 |
| Βιταμίνη C (mg) | 0 | 0 | 0 | 0 | 19,7 | 20,6 | **29** | 2,4 | 0 | 17,1 | 18,4 |
| Θειαμίνη (B1)(mg) | 0,39 | 0,07 | 0,40 | 0,30 | 0,08 | 0,09 | **0,44** | 0,08 | 0,24 | 0,11 | 0,05 |
| Ριβοφλαβίνη (B2)(mg) | **0,20** | 0,05 | 0,09 | 0,12 | 0,03 | 0,05 | 0,18 | 0,06 | 0,14 | 0,03 | 0,05 |
| Νικοτινικό οξύ (B3) (mg) | 3,63 | 1,6 | 5,09 | **5,46** | 1,05 | 0,85 | 1,65 | 0,56 | 2,93 | 0,55 | 0,69 |
| Παντοθενικό οξύ (B5) (mg) | 0,42 | 1,01 | **1,49** | 0,95 | 0,30 | 0,11 | 0,15 | 0,80 | - | 0,31 | 0,26 |
| Βιταμίνη Β6 (mg) | **0,62** | 0,16 | 0,51 | 0,3 | 0,30 | 0,09 | 0,07 | 0,21 | - | 0,29 | 0,30 |
| Φυλλικό οξύ (B9) (μg) | 19 | 8 | 20 | 38 | 16 | 27 | **165** | 11 | 0 | 23 | 22 |
| Βιταμίνη Α (IU) | 214 | 0 | 0 | 9 | 2 | 13 | 180 | **14187** | 0 | 138 | 1127 |
| Βιταμίνη E, άλφα τοκοφερόλη (mg) | 0,49 | 0,11 | 0,59 | **1,01** | 0,01 | 0,19 | 0 | 0,26 | 0 | 0,39 | 0,14 |
| Βιταμίνη Κ1 (μg) | 0,3 | 0,1 | 1,9 | 1,9 | 1,9 | 1,9 | 0 | 1,8 | 0 | **2,6** | 0,7 |
| Βήτα καροτίνη (μg) | 97 | 0 |  | 5 | 1 | 8 | 0 | **8509** | 0 | 83 | 457 |
| Λουτεΐνη και Ζεαξανθίνη (μg) | **1355** | 0 |  | 220 | 8 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 30 |
| Κορεσμένα λιπαρά οξέα (g) | 0,67 | 0,18 | 0,58 | 0,26 | 0,03 | 0,07 | **0,79** | 0,02 | 0,46 | 0,04 | 0,14 |
| Μονοακόρεστα λιπαρά οξέα (g) | 1,25 | 0,21 | 1,05 | 0,2 | 0,00 | 0,08 | **1,28** | 0,00 | 0,99 | 0,01 | 0,03 |
| Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (g) | 2,16 | 0,18 | 1,04 | 0,63 | 0,04 | 0,05 | **3,20** | 0,01 | 1,37 | 0,08 | 0,07 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| **Σ1** κίτρινο καλαμπόκι |  |  |  |  |  |  |  |  | **Σ2** ρύζι λευκό μακρύκοκκο χωρίς προσθήκες, ωμό |
| **Σ3** ρύζι καφέ μακρύκοκκο ωμό |  |  |  |  |  |  |  |  | **Σ4** σιτάρι σκληρό |
| **Σ5** πατάτα, φλούδα, ωμή |  |  |  |  |  |  |  |  | **Σ6** κασάβα ωμή |
| **Σ7** σόγια πράσινη ωμή |  |  |  |  |  |  |  |  | **Σ8** γλυκοπατάτα ωμή |
| **Σ9** σόργο ωμό |  |  |  |  |  |  |  |  | **Σ10** γιάμ ωμό |
| **Σ11** μπανάνα |

## Εικόνες

* Βρασμένο λευκό ρύζι
* Ψωμί από αλεύρι σίτου
* Φασόλια
* Σπόροι αμάραντου (αριστερά) και σιταριού (δεξιά)
* Μανιόκα
* Γλυκοπατάτα
* Πράσινη σόγια
* Ωμοί και σκασμένοι σπόροι σόργου
* Γιαμ
* Μπανάνες Αντιλλών
* Κολοκασία η εδώδιμος
* Κεχρί
* Κινόα
* Καλαμπόκι
* Πατάτες

## Παραπομπές