# Χαλί

Χαλί
Το **χαλί** ή **τάπητας** είναι ένα κλωστοϋφαντουργικό δάπεδο που αποτελείται συνήθως από ένα ανώτερο στρώμα σωρού συνδεδεμένο σε ένα υπόστρωμα. Το σωρό ήταν παραδοσιακά κατασκευασμένο από μαλλί, αλλά από τον 20ό αιώνα συχνά κατασκευάζεται από συνθετικές ίνες όπως πολυπροπυλένιο, νάιλον ή πολυεστέρα, καθώς αυτές οι ίνες είναι λιγότερο δαπανηρές από το μαλλί. Ο σωρός αποτελείται συνήθως από στριμμένα τούφες τα οποία τυπικά υφίστανται θερμική επεξεργασία για να διατηρήσουν τη δομή τους. Ο όρος "χαλί" συχνά χρησιμοποιείται εναλλακτικά με τον όρο "μοκέτα", αν και ο όρος "μοκέτα" μπορεί να εφαρμοστεί σαν μια επένδυση δαπέδου που καλύπτει ολόκληρο το δωμάτιο, ενώ ένα "χαλί" δεν είναι γενικά τόσο μεγάλο.

Τα χαλιά χρησιμοποιούνται για διάφορους σκοπούς, μεταξύ των οποίων η προστασία των ποδιών ενός ατόμου από ένα κρύο πλακάκι ή ένα δάπεδο από σκυρόδεμα, καθιστώντας ένα δωμάτιο πιο άνετο ως μέρος για να καθίσει στο πάτωμα, (π.χ. όταν παίζουν τα παιδιά ή ως χαλί προσευχής) ο ήχος από το περπάτημα (ιδιαίτερα σε πολυκατοικίες) και προσθέτοντας διακόσμηση ή χρώμα σε ένα δωμάτιο. Τα χαλιά μπορούν να γίνουν σε οποιοδήποτε χρώμα, χρησιμοποιώντας διαφορετικά βαμμένες ίνες. Τα χαλιά μπορούν να έχουν πολλούς διαφορετικούς τύπους, μοτίβα και σχέδια που χρησιμοποιούνται για τη διακόσμηση της επιφάνειας. Στη δεκαετία του 2000, τα χαλιά χρησιμοποιούνται σε βιομηχανικά και εμπορικά καταστήματα, όπως καταστήματα λιανικής πώλησης και ξενοδοχεία και σε ιδιωτικές κατοικίες. Στη δεκαετία του 2020 διατίθεται μεγάλη ποικιλία από χαλιά και μοκέτες σε πολλά επίπεδα τιμών και ποιότητας, που κυμαίνονται από φθηνά, συνθετικά χαλιά που παράγονται μαζικά στα εργοστάσια και χρησιμοποιούνται σε εμπορικά κτίρια σε δαπανηρά χαλιά από μαλλί ή χειροποίητα, τα οποία χρησιμοποιούνται σε σπίτια των πλούσιων οικογενειών.

Η παιδική εργασία είναι συχνό φαινόμενο στην Ασία για χαλιά με κόμπους χειρός. Το σύστημα σήμανσης GoodWeave που χρησιμοποιείται σε ολόκληρη την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, διαβεβαιώνει ότι δεν έχει χρησιμοποιηθεί η παιδική εργασία: οι εισαγωγείς πληρώνουν για τις ετικέτες και τα έσοδα που συλλέγονται χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση των κέντρων παραγωγής και την εκπαίδευση των παιδιών που έχουν προηγουμένως εκμεταλλευτεί.

## Ιστορία

Το χαλί Pazyryk, είναι το παλαιότερο χαλί που επιβιώνει στον κόσμο και βρίσκεται στην Αρμενία και χρονολογείται στον 5ος αιώνα π.Χ.

Το χαλί με κόμπους πιθανότατα προήλθε από την 3η ή 2η χιλιετία π.Χ. στη Δυτική Ασία, ίσως στην περιοχή της Κασπίας Θάλασσας (Βόρειο Ιράν) ή από την Αρμενία, αν και υπάρχουν ενδείξεις ότι τα κατσίκια και τα πρόβατα έχουν σφαχθεί για μαλλί και υφαντά από την 7η χιλιετία π.Χ. Το παλαιότερο σωζόμενο χαλί σωρού είναι το "χαλί Pazyryk", το οποίο χρονολογείται από τον 5ο-4ο αιώνα π.Χ. Ανασκάφηκε από τον Σεργκέι Ιβάνοβιτς Ρούντενκο το 1949 από ένα ταφικό οχυρό Pazyryk στα Αλταϊκά όρη στη Σιβηρία.

Αν και διεκδικείται από πολλούς πολιτισμούς, αυτό το τετράγωνο φουντωτό χαλί, σχεδόν τέλεια άθικτο, θεωρείται από πολλούς ειδικούς ως καυκάσιο, και συγκεκριμένα από αρμενική προέλευση. Το χαλί είναι υφαντό χρησιμοποιώντας τον αρμενικό διπλό κόμπο και το χρώμα των κόκκινων ινών έγινε από αρμενικό κοχενίλε. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι στα ερείπια της Περσέπολης στο Ιράν όπου απεικονίζονται διάφορα έθνη ως αφιερωμένα στο φόρο τιμής, το σχέδιο άλογο από το χαλί Pazyryk είναι το ίδιο με το ανάγλυφο που απεικονίζει τμήμα της αρμενικής αντιπροσωπείας. Ο ιστορικός Ηρόδοτος που γράφει τον 5ο αιώνα π.Χ. μας πληροφορεί επίσης ότι οι κάτοικοι του Καυκάσου φορούν όμορφα χαλιά με λαμπερά χρώματα που δεν θα εξασθενίσουν ποτέ.

## Στυλ

### Κινέζικο στυλ

Σε αντίθεση με τις περισσότερες πρακτικές χειροτεχνίας, τα κινέζικα χαλιά υφαίνονται σχεδόν αποκλειστικά για εσωτερική κατανάλωση. Η Κίνα έχει μακρά ιστορία εξαγωγής παραδοσιακών αγαθών. Ωστόσο, μέχρι το πρώτο μισό του 19ου αιώνα, οι Κινέζοι άρχισαν να εξάγουν τα χαλιά τους. Μόλις ήρθαν σε επαφή με τις δυτικές επιρροές, σημειώθηκε μεγάλη αλλαγή στην παραγωγή: οι κινεζικές βιοτεχνίες άρχισαν να παράγουν χαλιά art-deco με εμπορική εμφάνιση και σημείο τιμών. Η κινεζική κλωστοϋφαντουργία αιώνων είναι πλούσια σε ιστορία. Ενώ τα περισσότερα χαλιά αντίκες ταξινομούνται σύμφωνα με μια συγκεκριμένη περιοχή ή εργοστάσιο, οι επιστήμονες αποδίδουν την ηλικία κάθε συγκεκριμένου κινεζικού χαλιού στον κυβερνήτη αυτοκράτορα της εποχής. Τα πρώτα επιζώντα παραδείγματα του σκάφους παρήχθησαν κατά την εποχή του Ch'ung Chen, του τελευταίου αυτοκράτορα της Δυναστείας Τσεν.

### Ινδικό στυλ

Η ύφανση χαλιών μπορεί να έχει εισήχθη στην περιοχή ήδη από τον 11ο αιώνα, με την έλευση των πρώτων μουσουλμάνων κατακτητών, των Ghaznavids και Ghauris, από τη Δύση. Μπορεί με περισσότερη βεβαιότητα να εντοπιστεί στην αρχή της δυναστείας των Μουγκάλ στις αρχές του 16ου αιώνα, όταν ο τελευταίος διάδοχος του Τιμπούρ Μπαμπάρ επέκτεινε τον κανόνα του από την Καμπούλ στην Ινδία για να ιδρύσει την Αυτοκρατορία των Μουγκάλ. Υπό την αιγίδα των Μουγκάλ, οι Ινδοί τεχνίτες υιοθέτησαν τις περσικές τεχνικές και σχέδια. Τα χαλιά που υφαίνονται στο Punjab χρησιμοποίησαν μοτίβα και διακοσμητικά στυλ που βρέθηκαν στην αρχιτεκτονική Αυτοκρατορία των Μουγκάλ.

Ο Akbar, ένας αυτοκράτορας των Μουγκάλ, είναι διαπιστευμένος στην εισαγωγή της τέχνης της ύφανσης χαλιών στην Ινδία κατά τη διάρκεια της βασιλείας του. Οι αυτοκράτορες των Μουγκάλ ανέλαβαν περσικά χαλιά για τα βασιλικά τους δικαστήρια και τα παλάτια τους. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, έφερε τους Πέρσες τεχνίτες από την πατρίδα τους και τους εγκατέστησε στην Ινδία. Αρχικά, τα υφαντά χαλιά έδειξαν το κλασικό περσικό ύφος λεπτών κόμπων. Σταδιακά αναμειγνύεται με την ινδική τέχνη. Έτσι, τα χαλιά που παράγονταν έγιναν τυπικά της ινδικής προέλευσης και σταδιακά η βιομηχανία άρχισε να διαφοροποιείται και να εξαπλώνεται σε όλη την υποκείμενη περιοχή. Κατά τη διάρκεια της περιόδου των Μουγκάλ, τα χαλιά που έγιναν στην ινδική υποήπειρο έγιναν τόσο διάσημα ώστε η ζήτηση για αυτά να εξαπλωθεί στο εξωτερικό. Αυτά τα χαλιά είχαν διακριτικά σχέδια και κατείχαν υψηλή πυκνότητα κόμβων. Τα χαλιά που κατασκευάστηκαν για τους αυτοκράτορες των Μουγκάλ, συμπεριλαμβανομένων των Jahangir και Shah Jahan, ήταν εξαιρετικής ποιότητας. Κάτω από τη βασιλεία του Shah Jahan, η ύφανση της Mughal χαλιών πήρε μια νέα αισθητική και εισήλθε στην κλασσική της φάση.Τα ινδικά χαλιά είναι γνωστά για τα σχέδια τους με προσοχή στη λεπτομέρεια και παρουσίαση ρεαλιστικών χαρακτηριστικών. Η βιομηχανία χαλιών στην Ινδία άνθισε περισσότερο στο βόρειο τμήμα της με σημαντικά κέντρα που βρέθηκαν στο Κασμίρ, το Τζαϊπούρ, το Άγκρα και το Μπαχόχι.

Τα ινδικά χαλιά είναι γνωστά λόγω της υψηλής πυκνότητας τους κόλλησης. Τα χειροποίητα χαλιά είναι μια ειδικότητα και μεγάλη ζήτηση στη Δύση. Η βιομηχανία χαλιών στην Ινδία έχει επιτύχει στην καθιέρωση κοινωνικών επιχειρηματικών μοντέλων που βοηθούν τα μειονεκτούντα τμήματα της κοινωνίας. Αξιοσημείωτα παραδείγματα των επιχειρήσεων κοινωνικής επιχειρηματικότητας είναι τα Τζαϊπούρ χαλιά.

Μια άλλη κατηγορία ινδικών χαλιών που, αν και αρκετά δημοφιλής στις περισσότερες από τις δυτικές χώρες, δεν είναι και πολύ διαδεδομένα, είναι χειροποίητα χαλιά Citapore.

### Περσικό στυλ

Το περσικό χαλί είναι μέρος της περσικής (ιρανικής) τέχνης και του πολιτισμού. Η ύφανση χαλιών στην Περσία χρονολογείται από την Εποχή του Χαλκού. Το παλαιότερο σωζόμενο περσικό χαλί προέρχεται από τη δυναστεία Safavid (1501-1736) τον 16ο αιώνα. Ωστόσο, οι ζωγραφισμένες απεικονίσεις αποδεικνύουν μεγαλύτερο ιστορικό παραγωγής. Υπάρχει μεγάλη ποικιλία ανάμεσα στα κλασικά περσικά χαλιά του 16ου και 17ου αιώνα. Τα κοινά μοτίβα περιλαμβάνουν τα κυλιόμενα δίκτυα αμπέλου, τα αραβουργήματα, τα παλμέτα, τις ζώνες σύννεφων, τα μενταγιόν και τα επικαλυπτόμενα γεωμετρικά διαμερίσματα και όχι τα ζώα και τους ανθρώπους. Tο Ισλάμ, η κυρίαρχη θρησκεία σε αυτό το μέρος του κόσμου, απαγορεύει την απεικόνισή τους. Ωστόσο, ορισμένοι αριθμοί δείχνουν ότι ασχολούνται είτε με το κυνήγι είτε με το γλέντι. Η πλειοψηφία αυτών των χαλιών είναι από μαλλί, αλλά πολλά από τα μεταξωτά παραδείγματα που παράγονται στο Kashan επιβιώνουν.

Το Ιράν είναι επίσης ο μεγαλύτερος παραγωγός και εξαγωγέας χειροποίητων χαλιών στον κόσμο, που παράγει τα τρία τέταρτα της παγκόσμιας παραγωγής και κατέχει το 30% των παγκόσμιων εξαγωγικών αγορών στη ταπητουργία. Το Ιράν είναι επίσης ο κατασκευαστής του μεγαλύτερου χειροποίητου χαλιού στην ιστορία.

Τα τούρκικα χαλιά (γνωστά και ως Ανατολικά), είτε είναι δεμένα με το χέρι είτε είναι επίπεδη υφασμένα, είναι από τα πιο γνωστά και καθιερωμένα χειροποίητα έργα τέχνης στον κόσμο. Ιστορικά: οι θρησκευτικές, πολιτισμικές, περιβαλλοντικές, κοινωνικοπολιτικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες δημιούργησαν γενικευμένες χρηστικές ανάγκες και έδωσαν καλλιτεχνική έμπνευση στους πολλούς φυλετικούς λαούς και τις εθνοτικές ομάδες στην Κεντρική Ασία και την Τουρκία. Τούρκοι, Νομαδικοί ή ποιμενικοί, αγροτικοί ή αστικοί κάτοικοι, είτε πλούσιοι είτε φτωχοί έχουν προστατευθεί από τα άκρα του κρύου καιρού καλύπτοντας τα πατώματα και μερικές φορές τοίχους και πόρτες με χαλιά και μοκέτες. Τα χαλιά είναι πάντα χειροποίητα από μαλλί ή μερικές φορές από βαμβάκι, με περιστασιακές προσθήκες από μετάξι. Αυτά τα χαλιά είναι φυσικά εμπόδια στο κρύο. Τα τουρκικά χαλιά χρησιμοποιούνται συχνά ως διακοσμήσεις σκηνών, τσάντες για σιτηρά, τσάντες για καμήλες και γαϊδούρια, μαξιλάρια εδάφους, καλύμματα για φούρνους, καλύμματα καναπέδων, καλύμματα κρεβατιών και μαξιλαριών, κουβέρτες, κουρτίνες, τραπεζομάντιλα, Εορταστικές εκδηλώσεις.

Τα παλαιότερα ευρήματα επίπεδων υφασμένων κιλιμών προέρχονται από τη Νεολιθική περιοχή Çatalhöyük, περίπου 7000 π.Χ. Ένας από τους παλαιότερους οικισμούς που έχουν ανακαλυφθεί ποτέ, το Çatalhöyük βρίσκεται νοτιοανατολικά στην Κόνια στη μέση της περιοχής της Ανατολία. Οι μέχρι σήμερα ανασκαφές (μόνο το 3% της πόλης) όχι μόνο βρήκαν ανθρακούχο ύφασμα, αλλά και θραύσματα κιλιμών ζωγραφισμένα στους τοίχους κάποιων από τις κατοικίες. Η πλειοψηφία τους αντιπροσωπεύει γεωμετρικές και στυλιζαρισμένες μορφές παρόμοιες ή ταυτόσημες με άλλα ιστορικά και σύγχρονα σχέδια.

Οι γυναίκες μαθαίνουν τις δεξιότητές τους σε νεαρή ηλικία, παίρνοντας μήνες ή και χρόνια για να ολοκληρώσουν τα όμορφα χαλιά πασσάλων και τα επίπεδα υφαντά κιλίμια που δημιουργήθηκαν για τη χρήση τους σε κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής. Όπως συμβαίνει στις περισσότερες κλωστοϋφαντουργικές καλλιέργειες, παραδοσιακά και σχεδόν αποκλειστικά, είναι γυναίκες και κορίτσια που είναι τόσο δεξιοτέχνες.

### Τουρκμένικο στυλ

Το τουρκμένικο στυλ (επίσης αποκαλούμενο "Bukhara Ουζμπεκιστάν") είναι ένας τύπος χειροποίητης κλωστοϋφαντουργίας που καλύπτει το δάπεδο και κατά παράδοση προέρχεται από την Κεντρική Ασία. Είναι ανάγκη να γίνει διάκριση μεταξύ των αρχικών φυλετικών κουβερτών τουρκμενικού στυλ και των χαλιών που παράγονται σε μεγάλους αριθμούς για εξαγωγή στη δεκαετία του 2000, κυρίως στο Πακιστάν και το Ιράν. Τα αρχικά τουρκμενικά χαλιά παράγονταν από τις τουρκμενικές φυλές οι οποίες είναι η κύρια εθνική ομάδα στο Τουρκμενιστάν και βρίσκονται επίσης στο Αφγανιστάν και το Ιράν.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Πολυμέσα σχετικά με το θέμα  Χαλί στο Wikimedia Commons
* Λεξιλογικός ορισμός του χαλί  στο Βικιλεξικό