# Κλωντ Ντεμπυσί

| Κλοντ Ντεμπισί |
| --- |
|  |
| Γενικές πληροφορίες |
| Όνομα στη μητρική γλώσσα | Claude Debussy (Γαλλικά)  |
| Γέννηση | 22  Αυγούστου 1862 Σαιν-Ζερμαίν-αν-Λαι |
| Θάνατος | 25  Μαρτίου 1918 16ο δημοτικό διαμέρισμα του Παρισιού |
| Αιτία θανάτου | καρκίνος εντέρου |
| Συνθήκες θανάτου | φυσικά αίτια |
| Τόπος ταφής | Κοιμητήριο του Πασί |
| Χώρα πολιτογράφησης | Γαλλία |
| Εκπαίδευση και γλώσσες |
| Ομιλούμενες γλώσσες | Γαλλικά |
| Σπουδές | Κονσερβατόριο του Παρισιού |
| Πληροφορίες ασχολίας |
| Ιδιότητα | συνθέτης πιανίστας κριτικός μουσικής |
| Αξιοσημείωτο έργο | Πελλέας και Μελισσάνθη, Préludes, Children's Corner, La Damoiselle élue, Σουίτα από το Μπέργκαμο, Πρελούδιο στο απομεσήμερο ενός Φαύνου, Petite Suite, Deux arabesques, String Quartet, La mer, Images, PrincessesJeux de princess Syrinx |
| Περίοδος ακμής | 1884 - 1918 |
| Οικογένεια |
| Σύζυγος | Έμα Μπαρντάκ (1908–1918) Marie-Rosalie Texier (1899–1905) |
| Τέκνα | Κλοντ-Έμα Ντεμπισί |
| Γονείς | Manuel Debussy |
| Αδέλφια | Alfred Debussy |
| Αξιώματα και βραβεύσεις |
| Βραβεύσεις | Ιππότης της Λεγεώνας της Τιμής (13  Ιανουαρίου 1903) βραβείο της Ρώμης (1884) |
| Υπογραφή |
|  |
|  Σχετικά πολυμέσα |
|

Ο **Κλοντ Ασίλ Ντεμπισί** (γαλλικά: Claude-Achille Debussy, 22 Αυγούστου 1862, Σεν Ζερμέν αν Λε – 25 Μαρτίου 1918, Παρίσι) ήταν Γάλλος συνθέτης. Θεωρείται ο κύριος εκπρόσωπος του κινήματος του μουσικού ιμπρεσιονισμού, αν και ο ίδιος δεν αποδεχόταν τον χαρακτηρισμό αυτό. Ο Ντεμπισί δεν είναι μόνο ένας από τους γνωστότερους Γάλλους συνθέτες, αλλά και μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της δυτικής μουσικής, σηματοδοτώντας το πέρασμα από την ρομαντική εποχή στη μοντέρνα μουσική του 20ού αιώνα.

## Παιδική ηλικία

Ο Κλοντ Ντεμπισί ήταν ο πρωτότοκος γιος του Μανιέλ-Ασίλ Ντεμπισί και της Βικτορίν Μανουρί. Γεννήθηκε το 1862 στο Σεν Ζερμέν αν Λε, κοντά στο Παρίσι, όπου ο πατέρας του διατηρούσε μικρό κατάστημα με κεραμικά και πορσελάνινα είδη.

Βαφτίστηκε σε ηλικία δύο ετών – ασυνήθιστα αργά για την εποχή – με νονούς την θεία του Κλεμεντίν ντε Μπισί και τον φιλότεχνο τραπεζίτη Αχιλλέα Αρόζα. Η θεία του, γνωστή και με το ψευδώνυμο «Οκταβί ντε λα Φερονιέρ», είχε εκείνη την εποχή σχέση με τον Αρόζα, ενώ αργότερα χώρισε και παντρεύτηκε τον Αλφρέντ Ρουστάν (συχνά αναφέρεται στη βιβλιογραφία και ως «μαντάμ Ρουστάν»). Επειδή είχε αναλάβει εν πολλοίς την ανατροφή του μικρού Κλοντ, έχουν διατυπωθεί υπόνοιες ότι ήταν η πραγματική του μητέρα και ότι πραγματικός του πατέρας ήταν ο Αρόζα, αν και οι περισσότεροι βιογράφοι του Ντεμπισί αναφέρουν τέτοιες πληροφορίες ως αβάσιμες.

To 1865 η οικογένεια αναγκάστηκε να μετακομίσει στο Παρίσι, λόγω οικονομικών δυσχερειών. Εκεί, ο Μανιέλ Ντεμπισί εργαζόταν σε διάφορες δουλειές, από πλανόδιος πωλητής μέχρι λογιστής, ενώ το 1871 συμμετείχε στην εθνοφρουρά της Παρισινής Κομμούνας, με αποτέλεσμα να φυλακιστεί για ένα χρόνο στο Σατορί μετά την βίαιη καταστολή της.

Η μουσική φαίνεται ότι δεν είχε κάποια ιδιαίτερη θέση στο σπίτι της οικογένειας Ντεμπισί, αν και ο πατέρας του μικρού Κλοντ αγαπούσε την οπερέτα και τον είχε πάει σε κάποιες παραστάσεις. Ο Ντεμπισί δεν πήγε στο σχολείο, αλλά εκπαιδεύτηκε κατ’ οίκον στην ανάγνωση, τη γραφή και την αριθμητική από τη μητέρα του, η οποία ήταν αρκετά αυστηρή και αυταρχική. Πιθανώς λόγω των οικονομικών δυσκολιών της οικογένειας και της φυλάκισης του πατέρα, ο Ντεμπισί περνούσε αρκετούς μήνες το χρόνο με τη θεία του ή το νονό του στις Κάννες, συχνά μαζί με την μικρότερη αδελφή του Αντέλ. Εκεί ήρθε σε επαφή για πρώτη φορά με το πιάνο και έκανε τα πρώτα του μαθήματα με τον βιολονίστα Ζαν Σερουτί και λίγο αργότερα με την «Μαντάμ Μοτέ ντε Φλερβίλ» (ψευδώνυμο), η οποία ήταν πεθερά του Πολ Βερλέν και ισχυριζόταν ότι ήταν μαθήτρια του Φρεντερίκ Σοπέν. Αυτή είδε το ταλέντο του και ανέλαβε την προετοιμασία του για την εισαγωγή του στο Κονσερβατόριο του Παρισιού, με τη σύμφωνη γνώμη των γονιών του.

## Μουσικές σπουδές και πρώτα έργα

### Στο Κονσερβατόριο

Ο Ντεμπισί εισήχθη πράγματι στο Κονσερβατόριο το 1872, όπου και σπούδασε μέχρι το 1884. Ανάμεσα στους καθηγητές του ήταν οι: Αλμπέρ Λαβινιάκ (σολφέζ), Αντουάν Μαρμοντέλ (πιάνο), Εμίλ Ντιράν (αρμονία), ενώ διδάχθηκε ανώτερα θεωρητικά και σύνθεση με τον Ερνέστ Γκιρό και άλλους. Το ιδιαίτερο ταλέντο του και η επαναστατικότητά του ενάντια στους ωδειακούς κανόνες αντιμετωπίστηκε ποικιλοτρόπως από τους καθηγητές. Από κάποιους ενθαρρύνθηκε, ενώ από άλλους θεωρήθηκε ως ένδειξη αδυναμίας ή και αυθάδειας, με αποτέλεσμα να του στερηθούν αρκετές διακρίσεις σε κάποια μαθήματα. Παρ' όλ’ αυτά, κατάφερε να αποσπάσει το δεύτερο και το πρώτο βραβείο σε δύο διαγωνισμούς πιάνου του Κονσερβατορίου που έγιναν το 1874 και το 1875 αντίστοιχα. Όμως, οι επιτυχίες του αυτές δεν συνεχίστηκαν, ούτε θεωρούνταν ικανοποιητικές για το ανταγωνιστικό κλίμα του Κονσερβατορίου. Αυτό λειτούργησε τελικά προς όφελος του Ντεμπισί, που συνειδητοποίησε ότι δεν ενδιαφερόταν να γίνει δεξιοτέχνης πιανίστας, αλλά συνθέτης.

Για τη συνέχεια των σπουδών του στη σύνθεση, έπρεπε να έχει τουλάχιστον μία διάκριση με 1ο βραβείο σε ένα από τα προαπαιτούμενα μαθήματα. Ο Ντιράν, καθηγητής του στην αρμονία, τον θεωρούσε αδύναμο και απροσάρμοστο και του στέρησε το σχετικό βραβείο. Τη διάκριση όμως την απέσπασε ο Ντεμπισί από τα μαθήματα της συνοδείας με πιάνο, και της «πρακτικής αρμονίας» (prima vista), όπου είχε την δυνατότητα να επιδείξει το ταλέντο του στον αυτοσχεδιασμό. Συνεχίζοντας τις σπουδές του στη σύνθεση, απέφυγε συστηματικά τον Ζυλ Μασνέ, καθηγητή-«σταρ» του Κονσερβατορίου και γνωστό συνθέτη της γαλλικής όπερας, προτιμώντας την τάξη του Ερνέστ Γκιρό, που ήταν αρκετά ανεκτικός και έβλεπε με συμπάθεια το ιδιαίτερο ταλέντο και τις πρωτοποριακές ιδέες του Ντεμπισί.

### Στη Βίλα των Μεδίκων

Ο Ντεμπισί στη Βίλα των Μεδίκων στη Ρώμη, το 1885 (κέντρο και πάνω, φορώντας ένα άσπρο σακάκι)
Το 1883, ο Ντεμπισί έλαβε μέρος στον διαγωνισμό για το Βραβείο της Ρώμης (“Prix de Rome”) της γαλλικής Ακαδημίας Καλών Τεχνών, που για τον τομέα της σύνθεσης είχε ως έπαθλο υποτροφία τριετούς φοίτησης στη Βίλα των Μεδίκων στη Ρώμη, ύψιστη διάκριση για έναν φιλόδοξο συνθέτη εκείνη την εποχή. Η κριτική επιτροπή απένειμε εκείνη τη χρονιά το πρώτο βραβείο στον Πολ Βιντάλ, μαθητή του Μασνέ, ενώ ο Ντεμπισί πήρε το δεύτερο βραβείο. Παρ' όλ’ αυτά, έλαβε πάλι μέρος την επόμενη χρονιά (1884), καταθέτοντας την καντάτα *L’enfant prodigue* (*Ο άσωτος υιός*) και πήρε την υποτροφία.

Η διαμονή στη Βίλα των Μεδίκων ήταν ένα βασανιστήριο για τον Ντεμπισί. Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν άθλιες και οι υπερβολικές απαιτήσεις τον έκαναν να νιώθει καταπιεσμένος, αποκομμένος από την πραγματική ζωή, ενώ δεν μπορούσε να βρει σημεία επαφής με τους υπόλοιπους συμφοιτητές του, ούτε είχε διάθεση να συνθέσει. Έπρεπε όμως να στείλει κάποια έργα στο Κονσερβατόριο, έτσι ώστε να διαπιστωθεί η πρόοδός του. Ανάμεσα σε αυτά ήταν η συμφωνική ωδή *Zuleima* (σε κείμενο του Χάινριχ Χάινε), το ορχηστρικό κομμάτι *Printemps* και η καντάτα *La Damoiselle élue*. Χαρακτηριστικό είναι ότι η επιτροπή του Κονσερβατόριο έκρινε το πρώτο από αυτά ως παράξενο, ακατανόητο και ακατάλληλο για εκτέλεση.

Ο Ντεμπισί, βλέποντάς τη διαμονή του στη Βίλα των Μεδίκων ως εξορία, διέκοψε προσωρινά την φοίτησή του το 1886, επιστρέφοντας στο Παρίσι, ενώ ενδεικτικό είναι ότι αρνήθηκε να παραβρεθεί στην τελετή αποφοίτησης το 1889, αποκόπτοντας οριστικά τους δεσμούς του με την Ακαδημία το 1890.

### Γνωριμίες και επιρροές

Ο Ντεμπισί στο πιάνο, 1893
Σημαντικότερες για την μουσική εξέλιξη του Ντεμπισί φαίνεται ότι δεν ήταν τόσο οι εγκύκλιες σπουδές του στο Κονσερβατόριο και στη Βίλα των Μεδίκων, όσο οι γνωριμίες του με σημαντικά πρόσωπα των Τεχνών, με τα έργα σημαντικών συνθετών της εποχής αλλά και με την μουσική της Αναγέννησης, καθώς και με εξωευρωπαϊκούς μουσικούς πολιτισμούς.

Όταν ο Ντεμπισί ήταν ακόμα μαθητής στο Κονσερβατόριο, την περίοδο 1880-2, με σύσταση του Γκιρό είχε προσληφθεί από την βαρόνη Ναντιέζντα φον Μεκ – ηγερία του Πιοτρ Ιλίτς Τσαϊκόφσκι – ως πιανίστας και καθηγητής μουσικής για τα παιδιά της και την ίδια. Μαζί της ταξίδεψε σε διάφορες ευρωπαϊκές μεγάλες πόλεις, αλλά και στη Ρωσία, όπου ήρθε σε επαφή με τον Τσαϊκόφσκι, καθώς και με μέλη της Ομάδας των Πέντε. Η γνωριμία του με τη ρωσική μουσική, ειδικά με το έργο του Μοντέστ Μουσόργκσκι έμελλε να παίξει σημαντικό ρόλο στην μετέπειτα συνθετική του εξέλιξή, συμβάλλοντας ανάμεσα στα άλλα και στον περιορισμό της επίδρασης του Ρίχαρντ Βάγκνερ, η οποία ήταν εμφανής ιδιαίτερα στα πρώτα του έργα. Το 1886 γνωρίζει μεταξύ άλλων τον Φραντς Λιστ, τον Τζουζέπε Βέρντι και τον Ρουτζέρο Λεονκαβάλο.

Μετά την επιστροφή του από τη Ρώμη, αποφασίζει να ζήσει ως μποέμ, κερδίζοντας τα προς το ζην ως συνοδός πιανίστας, ενορχηστρωτής και μουσικοκριτικός, ενώ παράλληλα συνέθετε για πρώτη φορά απελευθερωμένος από τους ακαδημαϊκούς κανόνες. Την εποχή αυτή εντάχθηκε στον κύκλο του συμβολιστή ποιητή Στεφάν Μαλαρμέ, από το ποίημα του οποίου *L'après-midi d'un faune*εμπνεύστηκε ένα από τα σημαντικότερα ορχηστρικά του έργα, το *Πρελούδιο στο απομεσήμερο ενός φαύνου*. Τα χρόνια αυτά γνωρίζει επίσης προσωπικότητες όπως οι ζωγράφοι Εντουάρ Μανέ, Εντγκάρ Ντεγκά, Τζέιμς Μακνίλ Γουίσλερ, οι ποιητές και λογοτέχνες Πωλ Βερλαίν, Πολ Βαλερί, Όσκαρ Ουάιλντ και οι συνθέτες Ερίκ Σατί, Ερνέστ Σοσόν, Πολ Ντικά και Μορίς Ραβέλ. Παρά το γεγονός ότι ο Ντεμπισί και ο κατά δέκα χρόνια νεότερός του Ραβέλ μοιράζονται τον χαρακτηρισμό του «ιμπρεσιονιστή» και τα ονόματά τους αναφέρονται συχνά μαζί, οι δύο άντρες δεν είχαν ποτέ ιδιαίτερες φιλικές σχέσεις, αλλά κυρίως επαγγελματικές. Το 1901 περίπου, ο Ντεμπισί γνώρισε επίσης το νέο τότε συνθέτη Ιγκόρ Στραβίνσκι, με τον οποίο συναντιόταν έκτοτε συχνά και συζητούσαν θέματα σχετικά με τη σύνθεση και τις τεχνικές.

Είναι επίσης γνωστό ότι ο Ντεμπισί είχε επηρεαστεί ιδιαίτερα από την τέχνη ανατολικών πολιτισμών και ήταν μανιώδης συλλέκτης έργων τέχνης από την Άπω Ανατολή. Στην διεθνή έκθεση του Παρισιού του 1899 άκουσε για πρώτη φορά μουσική από την Ινδονησία και εντυπωσιάστηκε από τις ορχήστρες γκαμελάν της Ιάβας. Πολλοί μελετητές του έργου του ισχυρίζονται ότι η μουσική αυτή επηρέασε σημαντικά το έργο του, όχι όμως με άμεσες αναφορές.

## Ώριμο έργο και τελευταία χρόνια

Η δεκαετία του 1890 εγκαινιάζει μια νέα περίοδο για τον Ντεμπισί αλλά και για την ιστορία της μουσικής. Με το Κουαρτέτο εγχόρδων του σε Σολ ελάσσονα (1893) και κυρίως το *Πρελούδιο στο απομεσήμερο ενός φαύνου* (1894) εισέρχεται σε μία καινούρια δημιουργική φάση, εισάγοντας ταυτόχρονα καινοτομίες όσον αφορά την αρμονία, τις κλίμακες, τις μορφές και την ενορχήστρωση, ενώ με επόμενες συνθέσεις του όπως τα *Νυχτερινά* (*Nocturnes*, 1999), *Η θάλασσα* (*La Mer*, 1905) οι *Εικόνες* (*Images*, 1909) και οι δύο τόμοι με τα 24 Πρελούδια για πιάνο (1910-13), που αποτελούν μια επιτομή των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων της συνθετικής του προσέγγισης, συνέχισε να αμφισβητεί τις αρχές του παραδεδομένου τονικού μουσικού συστήματος, στο οποίο βασιζόταν η δυτική μουσική από το 1600 περίπου και εξής. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει τους περισσότερους ιστορικούς της μουσικής του 20ού αιώνα να αναφέρουν τον Ντεμπισί και την ημερομηνία της πρώτης εκτέλεσης του *Πρελουδίου στο απομεσήμερο ενός φαύνου* (1894) ως εναλλακτική πρόταση για την χρονολόγηση της αρχής της μουσικής του 20ού αιώνα, μαζί με τα πρώτα ατονικά έργα του Άρνολντ Σένμπεργκ (1909) και την πρεμιέρα της *Ιεροτελεστίας της Άνοιξης* του Ιγκόρ Στραβίνσκι (1913).

### Καινοτομίες

Χαρακτηριστικό παράδειγμα χρήσης της κλίμακας με ολόκληρους τόνους από τον Ντεμπισί (Πρελούδιο αρ. 2 του 1ου βιβλίου με τον υπότιτλο *Voiles*) Ακούστε (midi)

#### Κλίμακες

Χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι ότι δεν χρησιμοποιεί τις μείζονες και ελάσσονες κλίμακες του τονικού συστήματος, αλλά προτιμά:

* Τροπικές κλίμακες, που συνδέονται με τις επιρροές του από τη μουσική της Αναγέννησης (εκκλησιαστικοί τρόποι) ή αποτελούν δική του επινόηση
* Χρωματικές κλίμακες (κλίμακες που αποτελούνται μόνο από ημιτόνια)
* Ανημιτονικά πεντάφθογγα («πεντατονικές»), που συνδέονται συχνά με την επίδραση της παραδοσιακής μουσικής της Άπω Ανατολής στο έργο του
* Την κλίμακα με ολόκληρους τόνους, η οποία είναι και το «σήμα κατατεθέν» του, μιας και είναι ο πρώτος που την χρησιμοποίησε συστηματικά.

Το αποτέλεσμα της χρήσης των παραπάνω κλιμάκων είναι ότι, είτε περιορίζεται αισθητά το άκουσμα των ημιτονίων του συγκερασμένου δυτικού μουσικού συστήματος, αποδυναμώνοντας τις σχέσεις προσαγωγέα-τονικής, είτε ακούγονται μόνο ημιτόνια (στην περίπτωση της χρωματικής κλίμακας). Και στις δύο περιπτώσεις το αποτέλεσμα είναι μια τονική ασάφεια ή και μια πλήρης εξουδετέρωση της τονικότητας.

Η χρήση της χρωματικής κλίμακας στην αρχή του έργου *Σύριγξ* (*Syrinx*, 1913) για σόλο φλάουτο Ακούστε (midi)
#### Αρμονία

Διατονικό «κλαστερ» που προκύπτει από πεντατονική στα πρώτα δύο μέτρα από το Πρελούδιο αρ. 5 του 1ου βιβλίου, Ακούστε (midi)
Στο επίπεδο της αρμονίας, χαρακτηριστική είναι η χρήση συγχορδιών σε παράλληλη κίνηση, κάτι που «απαγορεύουν» οι κανόνες της παραδοσιακής αρμονίας. Αλλά και η δομή των συγχορδιών ποικίλλει. Μερικές χαρακτηριστικές παρεμβάσεις του Ντεμπισί στους παραδοσιακούς τύπους συγχορδιών ήταν οι αλλοιώσεις και οι προσθήκες που «θολώνουν» το άκουσμα. Καινοτομία ήταν επίσης η χρήση συγχορδιών που προέκυπταν από κλίμακες όπως οι πεντατονικές και οι κλίμακες με ολόκληρους τόνους που αναφέρθηκαν παραπάνω ή οι συνηχήσεις τέταρτης, οι συγχορδίες δηλαδή που δεν χτίζονται με τον παραδοσιακό τρόπο υπέρθεσης διαστημάτων τρίτης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα το άκουσμα να μην είναι αυτό μιας μείζονας, ελάσσονας, ελαττωμένης ή αυξημένης συγχορδίας, αλλά μία ουδέτερη τονικά συνήχηση, που απαρτίζεται από ένα σύμπλεγμα φθόγγων («κλάστερ»).

Τροπική αρμονία (φρύγιος τρόπος από Σολ) στην αρχή του Κουαρτέτου εγχόρδων, Ακούστε (midi)
Παρότι στα έργα του Ντεμπισί υπάρχουν επίσης εκτεταμένα διαφωνίες που δε λύνονται σε συμφωνίες αλλά συνεχίζουν σε παράλληλη κίνηση, οι ιεραρχικές σχέσεις μεταξύ των συνηχήσεων δεν καταργούνται. Από την άλλη πλευρά όμως δεν υπακούν και στους κανόνες της παραδοσιακής τονικής αρμονίας, ούτε μπορούν να ενταχθούν στο πλαίσιο των εκτεταμένων μετατροπιών του ύστερου Ρομαντισμού, αλλά συνδέονται περισσότερο με μια τροπική πολυφωνία ή σχετίζονται με το αναπάντεχο άκουσμα που προκύπτει από την παράθεση συγχορδιών σε συνεχόμενη παράλληλη κίνηση.

Γενικό χαρακτηριστικό του αρμονικού ύφους του Ντεμπισί είναι επίσης η χρησιμοποίηση μιας συνήχησης με στατικό τρόπο. Συχνά συμβαίνει μία και μοναδική συνήχηση να αναδιατάσσεται προς τα πάνω ή προς τα κάτω, πετυχαίνοντας με αυτόν τον τρόπο ένα ατμοσφαιρικό αρμονικό ύφος, που δίνει την αίσθηση στον ακροατή ότι δεν υπάρχουν αρμονικές διαδοχές ούτε μουσική εξέλιξη, αλλά μία μουσική στιγμή απλώνεται στο χρόνο προκαλώντας διάφορες «αποχρώσεις» καθώς περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό της. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα βρίσκεται στα μέτρα 24-26 από το πολύ γνωστό Πρελούδιο αρ. 8 του 1ου βιβλίου με τον υπότιτλο *La fille aux cheveux de lin*:

Συγχορδία αλλάζει θέσεις στα μαύρα πλήκτρα του πιάνου, σχηματίζοντας παράλληλα μια πεντατονική μελωδία, Ακούστε (midi)
#### Μορφές

Πρωτοπόρος ήταν ο Ντεμπισί και στον τομέα αυτό, προτείνοντας λύσεις στο αδιέξοδο που είχε οδηγήσει η εκτεταμένη διεύρυνση της φόρμας σονάτας στο πλαίσιο του Ρομαντισμού. Από ορισμένα ορχηστρικά και πιανιστικά του έργα μετά το 1890 προκύπτουν μορφολογικοί τύποι που δεν ακολουθούν την φόρμα σονάτας, ούτε μπορούν να ενταχθούν σε κάποια άλλη παραδεδομένη μορφολογική κατηγορία και γι’ αυτό έχουν περιγραφεί από τους μελετητές ως «αναπτυσσόμενες παραλλαγές» (“developing variations”) ή «στροφικές παραλλαγές» (“strophic variations”). Το *Πρελούδιο στο απομεσήμερο ενός φαύνου* μπορεί να αναφερθεί ως παράδειγμα «στροφικών παραλλαγών», σε αντιστοιχία με τις στροφές ενός ποιήματος, χωρίς να αποκλείονται και άλλες αναλυτικές προσεγγίσεις, που συνδέουν τη μορφή του με τις πρακτικές που ακολουθεί ο Ρίχαρντ Βάγκνερ στις εισαγωγές του. Γεγονός είναι πάντως ότι η εν λόγω φόρμα δεν αποτελεί «θέμα και παραλλαγές», αλλά μάλλον μια προσθετική παραλλαγή συναφών μουσικών ιδεών που «χτίζουν» σταδιακά ένα ατμοσφαιρικό υπόβαθρο και μετασχηματίζονται χωρίς να χάνουν τον χαρακτήρα τους σε νοητά τμήματα-«στροφές». Αντιστοίχως, οι «αναπτυσσόμενες παραλλαγές» μπορεί να είναι η παρουσίαση μια μουσικής ιδέας και η παραλλαγή της, χωρίς να επαναλαμβάνονται τμήματά της, αλλά με την ταυτόχρονη ανάπτυξή της εν είδει συνεχόμενων μετασχηματισμών.

Κάποιοι αναλυτές έχουν επίσης ασχοληθεί και με τη χρυσή τομή ως ενδεχόμενο μορφολογικό παράγοντα στα σημαντικότερα έργα του Ντεμπισί, συγκεκριμένα ως προς τη χρήση της χρυσής τομής και των αριθμών Φιμπονάτσι για τον καθορισμό των σημείων στα οποία συμβαίνουν σημαντικά μουσικά γεγονότα ή κορυφώσεις σε σχέση με τη συνολική διάρκεια του έργου. Παρ' όλ’ αυτά, δεν μπορεί να αποδειχθεί αν η χρήση της χρυσής τομής ήταν υπολογισμένη από τον Ντεμπισί ή αν ήταν απλώς ενστικτώδης εκδήλωση της συνθετικής του ικανότητας.

#### Ενορχήστρωση

Οι καινοτομίες στην ενορχήστρωση ήταν αυτές που συνέβαλλαν αποφασιστικά στο να συνδεθεί το όνομα του Ντεμπισί, αλλά και του γνωστού για τις ενορχηστρωτικές του ικανότητες Μορίς Ραβέλ, με το κίνημα του ιμπρεσιονισμού. Μερικές από αυτές ήταν η ανάδειξη νέων οργάνων και ηχοχρωμάτων στην ορχήστρα, η προτίμηση σε όργανα που μπορούν να αποδώσουν «αέρινα» ηχοχρώματα, όπως η άρπα και το φλάουτο, καθώς και η χρήση ειδικών «κολοριστικών εφέ», όπως ήταν η συχνή χρήση σουρντίνας (σιγαστήρα) στα έγχορδα. Επίσης, η υποδιαίρεση των σωμάτων των οργάνων της ορχήστρας σε μικρότερες, ανεξάρτητες μελωδικά ομάδες, σε συνδυασμό και με το ιδιαίτερο αρμονικό ύφος, προσδίδει έναν ατμοσφαιρικό χαρακτήρα στον συνολικό ήχο της ορχήστρας. Χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι ακόμα ότι δεν υπάρχουν έντονες και απότομες αυξομειώσεις στην δυναμική, κάτι που εξυπηρετεί το νέο ύφος της στατικής αρμονίας που περιγράψαμε παραπάνω.

### Ο Ντεμπισί, ο ιμπρεσιονισμός και ο συμβολισμός

Οι ιμπρεσιονιστικοί πίνακες του Κλοντ Μονέ με θέμα τον Καθεδρικό Ναό της Ρουέν έχουν παραλληλιστεί με την το Πρελούδιο αρ. 10 του 1ου βιβλίου *La Cathédrale Engloutie*
Η μουσική του Ντεμπισί περιγράφηκε ως «ιμπρεσιονιστική» από τους συγχρόνους του, χαρακτηρισμό που ο ίδιος είχε αρνηθεί επίμονα. Ο χαρακτηρισμός αυτός έχει λίγο ως πολύ επικρατήσει σήμερα, υπάρχει όμως ακόμα η συζήτηση για το αν θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως περιγραφή μουσικού κινήματος ή απλώς ως χαρακτηρισμός μόνο για κάποια έργα του Ντεμπισί. Γενικά, ως εκφάνσεις του ιμπρεσιονισμού στην μουσική του Ντεμπισί θεωρούνται οι τονικές ασάφειες και η «θόλωση» της αρμονίας με τη χρήση των κλιμάκων και των συνηχήσεων που περιγράφηκαν παραπάνω, αλλά και οι ηχητικές «σκιάσεις» που προκαλούνται από τις ενορχηστρωτικούς και εκφραστικούς χειρισμούς.

Όσοι υποστηρίζουν τον χαρακτηρισμό του «ιμπρεσιονιστή» για τον Ντεμπισί, προβάλλουν επιπλέον το επιχείρημα ότι στόχος της μουσικής του είναι να προκαλέσει συνειρμικές «εντυπώσεις και ειδικούς φωτισμούς», σύμφωνα με τα λεγόμενα του ίδιου του Ντεμπισί, αποδίδοντας περισσότερο μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα, παρά συγκεκριμένα συναισθήματα, ιδέες ή κάποια άλλο εξωμουσικό περιεχόμενο. Αυτό είναι που διαφοροποιεί επίσης τη μουσική του από την προγραμματική μουσική ρομαντικών συνθετών όπως ο Εκτόρ Μπερλιόζ και ο Φραντς Λιστ, αλλά και από τα εξπρεσιονιστικά έργα συνθετών όπως ο Ρίχαρντ Στράους και ο Άρνολντ Σένμπεργκ. Η χρήση τίτλων στα έργα του Ντεμπισί, αν και είχε οδηγήσει πολλούς μουσικοκριτικούς να ονομάσουν τα ορχηστρικά του έργα «συμφωνικά ποιήματα», δεν είχε ως κύριο στόχο να εκφράσει κάποιο πρόγραμμα ή κάποια εξωμουσική ιδέα. Ενδεικτική είναι η τοποθέτηση τίτλων τέλους με αποσιωπητικά στα Πρελούδια, αντί αρχικών τίτλων, κάτι που υποδεικνύει έμμεσα ότι στόχος του δεν ήταν να εκφράσει μια κατάσταση που αντιστοιχεί στον τίτλο, αλλά μία απροσδιόριστη εντύπωση που υπονοείται από αυτόν.

Άλλοι προτιμούν τη σύνδεση της μουσικής του Ντεμπισί με το κίνημα του γαλλικού συμβολισμού, θεωρώντας έναν τέτοιο παραλληλισμό περισσότερο βάσιμο, δεδομένου ότι και ο ίδιος ο Ντεμπισί ανήκε στον κύκλο του Στεφάν Μαλαρμέ, εμπνεύστηκε από τον γαλλικό συμβολισμό και μελοποίησε πολλά ποιήματα συμβολιστών ποιητών, από τον Σαρλ Μποντλέρ μέχρι τον Πολ Βερλέν. Η έμπνευση του Ντεμπισί από το ποίημα *Το απομεσήμερο ενός φαύνου* του Μαλαρμέ και η προσθήκη της λέξης «Πρελούδιο» στον τίτλο του αντίστοιχου ορχηστρικού του έργο, φανερώνει αυτήν ακριβώς την έμφαση στο φαντασιακό και ονειρικό στοιχείο του συμβολισμού, καθώς και τη διαφοροποίηση από την προγραμματική μουσική που αναφέρθηκε παραπάνω. Χαρακτηρισικό δείγμα συμμετοχής του Ντεμπισί στο κίνημα του συμβολισμού θεωρείται επίσης η μοναδική ολοκληρωμένη του όπερα («λυρικό δράμα») *Πελλέας και Μελισσάνθη*, βασισμένη στο το ομώνυμο θεατρικό έργο του Μορίς Μέτερλινκ.

### Προσωπική ζωή και τελευταία χρόνια

Η ενήλικη προσωπική ζωή του Ντεμπισί ήταν ταραχώδης και η διαλεύκανση κάποιων συγχύσεων δεν είναι καθόλου εύκολη δουλειά για τους βιογράφους του. Έχοντας προηγηθεί μία θυελλώδης σχέση με την Γκαμπριέλ Ντιπόν, το 1899 παντρεύεται την Ροζαλί Τεξιέ. Τέσσερα χρόνια αργότερα γνωρίζει την Έμα Μπαρνάκ, ερωμένη του συνθέτη Γκαμπριέλ Φορέ, και συνάπτει μαζί της σχέσεις, οδηγούμενος σε ρήξη με την σύζυγό του. Αποτέλεσμα της ρήξης αυτής ήταν μια απόπειρα αυτοκτονίας της τελευταίας. Ο Ντεμπισί είχε ήδη αποκτήσει αρκετή φήμη και το γεγονός αυτό προκάλεσε σκάνδαλο, ενώ ακόμα και οι στενοί του φίλοι τον κατέκριναν για την συμπεριφορά του. Παρ' όλ’ αυτά, πήρε διαζύγιο και το 1908 παντρεύτηκε την Έμα Μπαρντάκ, με την οποία είχε ήδη αποκτήσει μία κόρη (το 1905), την Κλοντ-Έμα Ντεμπισί. Στην κόρη του είναι αφιερωμένη και η γνωστή σουίτα για πιάνο *Children’s Corner*.

Το 1909 μαθαίνει ότι έχει καρκίνο και ακολουθεί διάφορες θεραπείες που δεν έχουν αποτελέσματα, ενώ του χορηγείται συστηματικά μορφίνη για να υπομένει τον πόνο. Στα χρόνια που ακολουθούν συνεργάζεται με τα ρώσικα μπαλέτα του μαικήνα Ντιαγκίλεφ και ο Βάσλαβ Νιζίνσκι αναλαμβάνει να χορογραφήσει κάποια έργα του, ανάμεσα στα οποία και το *Πρελούδιο στο απομεσήμερο ενός φαύνου*. Για τον Ντιαγκίλεφ γράφει το 1915 και το μπαλέτο *Jeux* (*Παιχνίδια*), ένα από τα σημαντικότερα και πιο πρωτοποριακά έργα των τελευταίων του χρόνων.

Την ίδια χρονιά χειρουργείται αλλά δεν υπάρχει κάποιο θετικό αποτέλεσμα. Το 1917 εμφανίζεται για τελευταία φορά σε συναυλία και την επόμενη χρονιά, στις 25 Μαρτίου, υποκύπτει στην αρρώστια του, σε ηλικία 55 χρόνων. Η κηδεία του έγινε σε ζοφερό κλίμα λόγω του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου που μαινόταν ακόμα στην Ευρώπη και εν μέσω βομβαρδισμών του Παρισιού από τους Γερμανούς. Ένα χρόνο αργότερα, πέθανε και η κόρη του από διφθερίτιδα, σε ηλικία 14 ετών. Ο τάφος του βρίσκεται στο νεκροταφείο του Πασί στο Παρίσι ().

## Σημαντικά έργα

| Περίοδος | Τίτλος | Ενορχήστρωση | Μέρη / Ενδείξεις |
| --- | --- | --- | --- |
| **ΕΡΓΑ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ** |
| 1888 - 89 | *Petite suite* | 2 πιάνα για 4 χέρια | I. En bateau - II. Cortège - III. Menuet - IV. Ballet |
| 1888 - 91 | *Arabesques* | Πιάνο | I. Andantino con moto - II. Allegretto scherzando |
| 1890 | *Tarentelle styrienne* | Πιάνο | Allegretto |
| 1890 - 1905 | *Suite bergamasque* |  Πιάνο | I. Prélude - II. Menuet - III. Clair de lune - IV. Passepied |
| 1891 | *Marche écossaise* |  Πιάνο για 4 χέρια | Sur un thème populaire |
| 1901 | *Lindaraja* | 2 πιάνα για 4 χέρια | Modéré mais sans lenteur et dans un rythme très souple |
| 1901 - 02 | *Pour le piano* | Πιάνο | I. Prélude - II. Sarabande - III. Toccata |
| 1903 | *Estampes* | Πιάνο | I. Pagodes - II. La soirée dans Grenade - III. Jardins sous la pluie |
| 1903 | *D'un cahier d'esquisses* |  Πιάνο | Très lent, sans rigueur |
| 1904 | *Masques* |  Πιάνο | Très vif et fantasque |
| 1904 | *L'Isle joyeuse* |  Πιάνο | Quasi una cadenza |
| 1904 | *Images - Livre I* |  Πιάνο | I. Reflets dans l'eau - II. Hommage à Rameau - III. Mouvement |
| 1906 - 08 | *Children's corner* |  Πιάνο | I. Doctor gradus ad parnassum - II. Jimbo's lullaby - III. Serenade for the doll IV. The snow is dancing - V. The little shepherd - VI. Golliwogg's cake-walk |
| 1907 | *Images - Livre II* |  Πιάνο | I. Cloches à travers les feuilles - II. Et la lune descend sur le temple qui fut - III. Poissons d'or |
| 1909 - 10 | *Préludes - Livre I (Πρελούδια – 1ο βιβλίο)* |  Πιάνο | I. Danseuses de Delphes - II. Voiles - III. Le vent dans la plaine - IV. Les sons et les parfums tournent dans l'air du soir - V. Les collines d'Anacapri - VI. Des pas sur la neige - VII. Ce qu'a vu le vent d'ouest - VIII. La fille aux cheveux de lin - IX. La sérénade interrompue - X. La cathédrale engloutie - XI. La danse de Puck - XII. Minstrels |
| 1910 - 12 | *Préludes - Livre II (Πρελούδια – 2ο βιβλίο)* |  Πιάνο | I. Brouillards - II. Feuilles mortes - III. La Puerta del vino - IV. Les fées sont d'exquises danseuses V. Bruyères - VI. General Lavine. Eccentric - VII. La terrasse des audiences du clair de lune - VIII. Ondine - IX. Hommage à S. Pickwick Esq. P.P.M.P.C. - X. Canope - XI. Les tierces alternées - XII. Feux d'artifice |
| 1914 - 15 | *Six Épigraphes antiques* | 2 πιάνα για 4 χέρια | I. Pour invoquer Pan, dieu du vent d'été - II. Pour un tombeau sans nom - III. Pour que la nuit soit propice - IV. Pour la danseuse aux crotales - V. Pour l'Égyptienne - VI. Pour remercier la pluie au matin |
| 1915 | *En blanc et noir* | 2 πιάνα για 4 χέρια | I. Avec emportement - II. Lent. Sombre - III. Scherzando |
| 1915 | *Études - Livre I* | Πιάνο | I. Pour les cinq doigts - II. Pour les tierces - III. Pour les quartes - IV. Pour les sixtes

V. Pour les octaves - VI. Pour les huit doigts |
| 1915 | *Études - Livre II* |  Πιάνο | I. Pour les degrés chromatiques - II. Pour les agréments - III. Pour les notes répétées -

IV. Pour les sonorités opposées - V. Pour les arpèges composés - VI. Pour les accords |
| **ΟΡΧΗΣΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ** |
| 1887 | *Printemps* | Ορχήστρα | I. Très modéré - II. Modéré |
| 1889 - 90 | *Fantaisie pour piano et orchestre* | Πιάνο και ορχήστρα | I. Andante. Allegro - II. Lento e molto espressivo - III. Allegro molto |
| 1892 - 94 | *Prélude à l'après-midi d'un faune (Πρελούδιο στο απομεσήμερο ενός φαύνου) Ακούστε το από την ορχήστρα του Πανεπιστημίου της Κολούμπια* | Ορχήστρα | Très modéré |
| 1897 - 99 | *Nocturnes (Νυχτερινά)* | Ορχήστρα και γυναικεία χορωδία | I. Nuages - II. Fêtes - III. Sirènes |
| 1901 - 11 | *Rhapsodie* | Σαξόφωνο και ορχήστρα | Très modéré |
| 1903 - 05 | *La Mer (Η Θάλασσα)* | Ορχήστρα | I. De l'aube à midi sur la mer - II. Jeux de vagues - III. Dialogue du vent et de la mer |
| 1904 | *Danses* | Άρπα και ορχήστρα εγχόρδων | I. Danse sacrée - II. Danse profane |
| 1905 - 12 | *Images pour orchestre (Εικόνες)* | Ορχήστρα | I. Gigues : modéré II. Ibéria : 1. Par les rues et par les chemins 2. Les parfums de la nuit 3. Le matin d'un jour de fête III. Rondes de printemps : Modérément animé |
| 1909 - 10 | *Première Rhapsodie* | Κλαρινέτο και ορχήστρα | Rêveusement lent |
| **ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΩΜΑΤΙΟΥ** |
| 1882 | *Nocturne et scherzo* | Πιάνο και βιολοντσέλο | I. Nocturne - II. Scherzo |
| 1893 | *Κουαρτέτο εγχόρδων σε Σολ ελάσσονα* | 2 βιολιά, βιόλα, βιολοντσέλο | I. Animé et très décidé - II. Assez vif et bien rythmé - III. Andantino modérément expressif IV. Très modéré - très animé |
| 1909 - 10 | *Première Rhapsodie* | Πιάνο, κλαρινέτο | Rêveusement lent |
| 1910 | *Petite pièce* | Πιάνο, κλαρινέτο | I. Allegro - II. Très vif - III. Lent - IV. Vif, avec entrain |
| 1913 | *Syrinx (Σύριγξ)* | Φλάουτο σόλο | Très modéré |
| 1915 | *Σονάτα για βιολοντσέλο και πιάνο* | Βιολοντσέλο, πιάνο | I. Prologue. Lent - II. Sérénade. Modérément animé - vivace - III. Finale. Animé - lento - vivace |
| 1915 | *Σονάτα για φλάουτο, βιόλα και άρπα* | Φλάουτο, βίολα, άρπα | I. Pastorale - II. Interlude - III. Finale |
| 1916 - 17 | *Σονάτα για βιολί και πιάνο* | Βιολί, πιάνο | I. Allegro vivo - II. Intermède. Fantasque et léger - III. Finale. Très animé |
| **ΣΚΗΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ** |
| 1911 - 12 | *Khamma* | Ορχήστρα | Légende dansée en trois scènes |
| 1912 | *Jeux (Παιχνίδια)* | Ορχήστρα | Poème dansé en un acte |
| 1913 | *La Boîte à joujoux* | Ορχήστρα | Ballet pour enfants |
| **ΜΕΛΟΔΡΑΜΑ** |
| 1890 - 92 | *Rodrigue et Chimène* | Ημιτελής όπερα σε τρεις σκηνές σε λιμπρέτο του Catulle Mendès |
| 1893 - 1902 | *Pelléas et Mélisande (Πελλέας και Μελισσάνθη)* | Λυρικό δράμα σε πέντε σκηνές με ορχήστρα, σε λιμπρέτο του Μωρίς Μαίτερλινκ |

## Σημειώσεις

## Επιλεγμένη βιβλιογραφία

* Dietschy, Marcel, *A Portrait of Claude Debussy*, μτφρ. από την γαλλ. εκδ. του 1962 Ashbrook, William, Νέα Υόρκη: Oxford University Press, 1994, ISBN 0-19-816419-X
* Fulcher, Jane (εκδ.), *Debussy and His World*, Princeton University Press, 2001, ISBN 0-691-09042-4
* Howat, Roy, *Debussy in Proportion: A musical analysis*, Cambridge University Press, 1983. ISBN 0-521-31145-4
* Hendrik Lücke: *Mallarmé - Debussy. Eine vergleichende Studie zur Kunstanschauung am Beispiel von „L'Après-midi d'un Faune“.* (= Studien zur Musikwissenschaft, Bd. 4). Dr. Kovac, Hamburg 2005, ISBN 3-8300-1685-9.
* Nichols, Roger, *The Life of Debussy*, Καίμπριτζ: Cambridge University Press 1998, ISBN 0-521-57887-6, μτφρ. Δασκαλόπουλος Π., *Η ζωή του Ντεμπυσσύ*, Αθήνα: Λέσχη 2004.
* Trezise, Simon (εκδ.), *The Cambridge Companion to Debussy*, Cambridge University Press, 2003, ISBN 0-521-65478-5
* Vallas, Leon, *Claude Debussy: His Life and Works*, αγγλ. μτφρ. από τα γαλλικά (1932), Marie και Grace O'Brien, Νέα Υόρκη: Dover 1973, ISBN 0-486-22916-5
* de Voto, Mark, *Debussy and the Veil of Tonality*, Νέα Υόρκη: Pendragon Press 2004, ISBN 1-57647-090-3

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Charles K. Moss, “Claude Debussy and Impressionism”, βιογραφία, φωτογραφίες και ηχογραφημένα έργα (archive.org) (Αγγλικά)
* Χρονολόγιο της ζωής του Ντεμπυσσύ (Αγγλικά)
* Βιογραφία, βιβλιογραφία και εργογραφία στο www.musicologie.org (Γαλλικά)
* Βιογραφία και πλήρης χρονολογικός κατάλογος έργων του Ντεμπυσσύ από το Πανεπιστήμιο του Κεμπέκ Αρχειοθετήθηκε 2012-10-23 στο Wayback Machine. (Γαλλικά)