# Πολιτισμός Χαλάφ

Πολιτισμός Χαλάφ|  Ο πολιτισμός Χαλάφ (με πράσινο), δίπλα στους πολιτισμούς Σαμάρα, Χασούνα και Ουμπάιντ. |
| Περιοχή | Μεσοποταμία |
| Ιστορία |
| Περίοδοι | Νεολιθική 3 Νεολιθική Κεραμική περίπου 6100–5100 π.Χ. |
| Πολιτισμοί | *Μεταβατική περίοδος Χαλάφ-Ουμπάιντ*, *Πολιτισμός Ουμπάιντ*, *Πολιτισμός Χασούνα*, *Πολιτισμός Σαμάρα* |
| Σημειώσεις |
| Προκεραμική Νεολιθική Β΄, Πολιτσμός Γιαρμουκιάν, *Τελ Χαλάφ*, *Τελ Μπρακ* |

Ο **πολιτισμός Χαλάφ** (Halaf culture) είναι αρχαιολογικός πολιτισμός και προϊστορική πολιτιστική περίοδος η οποία διήρκεσε περίπου μεταξύ του 6100 π.Χ. και του 5100 π.Χ.. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται ως μια συνεχής εξέλιξη της πρώιμης Νεολιθικής Κεραμικής και εντοπίζεται κυρίως στην εύφορη κοιλάδα του ποταμού Αβώρ (σημερινός Χαμπούρ ή Ναχρ αλ-Χαμπούρ, παραπόταμος του Ευφράτη), στη νοτιοανατολική Τουρκία, τη Συρία και το βόρειο Ιράκ, αλλά καλλιτεχνικά ευρήματα, επηρεασμένα από τον πολιτισμό Χαλάφ, έχουν ανευρεθεί σε όλη τη Μεγάλη Μεσοποταμία.

Αν και η πολιτιστική αυτή περίοδος πήρε το όνομά της από την αρχαιολογική τοποθεσία *Τελ Χαλάφ* (Tell Halaf) στη βόρεια Συρία, η οποία ανασκάφηκε από τον Γερμανό δικηγόρο, διπλωμάτη, ιστορικό και αρχαιολόγο, βαρόνο Μαξ φον Όπενχαϊμ (γερμανικά: Max Freiherr von Oppenheim, 1860-1946), μεταξύ του 1911 και του 1927, το πρώτο σχετικό αρχαιολογικό υλικό της περιόδου Χαλάφ ανασκάφηκε, λίγο νωρίτερα, από τον Βρετανό αρχαιολόγο Τζον Γκάρστανγκ (αγγλικά: John Garstang, 1876–1956) το 1908 στην αρχαιολογική τοποθεσία Sakce Gözü (Sakçagözü) της Τουρκίας. Μικρές ποσότητες υλικού της περιόδο Χαλαφ ανασκάφηκαν επίσης το 1913 από τον Λέοναρντ Ουώλεϋ (Sir Charles Leonard Woolley, 1880–1960) στο Carchemish, στα σύνορα Τουρκίας/Συρίας..
Ωστόσο, η πιο σημαντική αρχαιολογική τοποθεσία για τον πολιτισμό Χαλάφ θεωρείται κυρίως η τοποθεσία Τελ Αρπασιάχ (Tell Arpachiyah), η οποία βρίσκεται στα προάστια της Μοσούλης του Ιράκ.

Την περίοδο Χαλάφ διαδέχθηκε η *Μεταβατική περίοδος Χαλάφ-Ουμπάιντ*, η οποία περιελάβανε τα τέλη της περιόδου Χαλάφ (περίπου 5400–5000 π.Χ.) και στη συνέχεια η *Περίοδος Ουμπάιντ*.

## Προέλευση

Προηγουμένως, οι συριακές πεδιάδες δεν θεωρούνταν η πατρίδα του πολιτισμού Χαλάφ, και οι Χαλάφ θεωρούνταν είτε ως ορεσίβιοι που κατάγονταν από τα κοντινά βουνά της νοτιοανατολικής Ανατολίας, είτε ως κτηνοτρόφοι από το βόρειο Ιράκ.

Ωστόσο, αυτές οι απόψεις άλλαξαν με την πρόσφατη αρχαιολογική έρευνα που διεξήγαγε από το 1986 ο Ολλανδός αρχαιολόγος και καθηγητής Αρχαιολογίας της Εγγύς Ανατολής στο Πανεπιστήμιο του Λέιντεν Πίτερ Άκερμανς (Peter M. M. G. Akkermans, 1957-), η οποία έχει προσφέρει νέες γνώσεις και προοπτικές σχετικά με την άνοδο του πολιτισμού Χαλάφ. Ένας προηγουμένως άγνωστος μεταβατικός πολιτισμός μεταξύ της προ-Χαλάφ Νεολιθικής εποχής και της εποχής Χαλάφ αποκαλύφθηκε στην κοιλάδα του ποταμού Μπαλίχ, κοντά στο Τελ Αμπιάντ στην αρχαιολογική τοποθεσία *Τελ Σαμπί Αμπιαντ* (Tell Sabi Abyad, ονομασία που σημαίνει ο *Τύμβος του Λευκού Αγοριού*).

Αυτή τη στιγμή, έχουν ανακαλυφθεί έντεκα επίπεδα κατοίκησης στο *Σαμπί Αμπιάντ*. Τα επίπεδα από το 11ο έως το 7ο θεωρούνται ως προ-Χαλάφ εποχής, από το 6ο έως το 4ο μεταβατικά και από το 3ο έως και το 1ο ως πρώιμα επίπεδα της Χαλάφ Εποχής. Δεν παρατηρείται κενό στην κατοίκηση εκτός από τα επίπεδα 11 και 10. Η σύγχρονη αρχαιολογία απέδειξε ότι ο Πολιτισμός Χαλάφ δεν ήταν ξαφνικός και δεν ήταν αποτέλεσμα ξένων λαών, αλλά μάλλον μια συνεχής διαδικασία αυτόχθονων πολιτισμικών αλλαγών στη βόρεια Συρία που εξαπλώθηκαν στις άλλες περιοχές.

## Πολιτισμός

### Κεραμική εποχής Χαλάφ

Κεραμική του πολιτισμού Χαλάφ έχει βρεθεί σε διάφορα άλλα μέρη της βόρειας Μεσοποταμίας, όπως στη Νινευή και το *Τεπέ Γκάουρα*, στο *Τσαγκάρ Μπαζάρ*, στο *Τελ Αμάρνα* και σε πολλές τοποθεσίες στην Ανατολία, γεγονός που υποδηλώνει ότι χρησιμοποιούνταν ευρέως στην περιοχή.

* Θραύσμα μπολ, 5600–5000 π.Χ., κεραμικό, 8,2 εκ., Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, (Νέα Υόρκη).
* Χαλαφιανή κεραμική
* Ειδώλιο γονιμότητας (ίσως θεάς), 5000–4000 π.Χ., τερακότα με ίχνη χρωστικής, 8,1 × 5 × 5,4 εκ., από τον πολιτισμό Χαλάφ, Μουσείο Τέχνης Walters (Βαλτιμόρη)
* Ζωόμορφο βάζο με ακανθόχοιρο, περίπου το 5000 π.Χ., από το Τελ Αρπατσίγια, Μουσείο του Ιράκ, (Βαγδάτη)

### Σφραγίδες

Ο πολιτισμός Χαλάφ έφερε πιθανώς την πρώτη γνωστή εμφάνιση σφραγίδων στην Εγγύς Ανατολή. Οι σφραγίδες αυτές παρουσίαζαν ουσιαστικά γεωμετρικά μοτίβα.

* Ορθογώνια σφραγίδα με θηλιά και λαβή, πολιτισμός Χαλάφ.
* Κυκλική σφράγιση με λαβή βρόχου.
* Σφραγίδα και μοντέρνα εκτύπωση – γεωμετρικό μοτίβο. Πολιτισμός Χαλάφ.

### Τέλος του πολιτισμού και της εποχής Χαλάφ (Βόρειο Ουμπάιντ)

Ο πολιτισμός Χαλάφ τερματίστηκε περί το 5000 π.Χ., μετά την είσοδό του στη λεγόμενη Μεταβατική περίοδο Χαλάφ-Ουμπάιντ. Πολλοί οικισμοί Χαλαφιανών εγκαταλείφθηκαν και οι υπόλοιποι έδειξαν χαρακτηριστικά του πολιτισμού Ουμπάιντ.

Η νέα περίοδος ονομάζεται Βόρεια Ουμπάιντ για να διακρίνεται από την πραγματική Ουμπάιντ στη νότια Μεσοποταμία. Παρουσιάστηκαν δύο εξηγήσεις-θεωρίες για τον μετασχηματισμό: Η πρώτη υποστηρίζει ότι υπήρξε εισβολή και αντικατάσταση των Χαλαφιανών από τους Ουμπάιντ. Ωστόσο, δεν υπάρχει κενό μεταξύ των Χαλαφιανών και της βόρειας Ουμπάιντ, ώστε να επιβεβαιώνει τη θεωρία της εισβολής. Η δεύτερη και πιο πιθανή θεωρία είναι η υιοθέτηση του πολιτισμού των Ουμπάιντ από τους Χαλαφιανούς, η οποία υποστηρίζεται από τους περισσότερους μελετητές, συμπεριλαμβανομένων των Όουτς (Joan Louise Oates, 1928–2023), Μπρενίκετ και Άκερμανς.

## Δείτε επίσης

* Πολιτισμός Σαμάρα
* Πολιτισμός Χασούνα
* Πίτερ Άκερμανς
* Γκοντίν Τεπέ

## Αναφορές

### Παραπομπές

### Βιβλιογραφία

* Akkermans, Peter M.M.G.· Schwartz, Glenn M. (2003). *The Archaeology of Syria: From Complex Hunter-Gatherers to Early Urban Societies (c. 16,000–300 BC)*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-52179-666-8.
* Liverani, Mario (2013). *The Ancient Near East: History, Society and Economy*. Routledge. ISBN 978-1-134-75091-7.
* Masetti-Rouault, Maria Grazia· Rouault, Olivier· Wafler, Markus (2000). *La Djéziré et l'Euphrate syriens de la protohistoire à la fin du second millénaire av. J.C, Tendances dans l'interprétation historique des données nouvelles, (Subartu)*. Brepols. ISBN 978-2-50351-063-7.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Halaf culture The Metropolitan Museum of Art
* Halaf Bowl from Arpachiyah - British Museum