Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Περίοδος Χεϊάν

Το Shishin-den (Αίθουσα κοινού) μαζί το Daigoku-den (Αίθουσα της Πολιτείας) είναι τα μόνα κτήρια που σώθηκαν από την περίοδο Χεϊάν στο Κιότο.
Εικονογραφημένη προμετωπίδα του Μεγάλου Κανόνα των Μοναστικών Κανόνων (*Mahâsângha Vinaya*), Κεφάλαιο 3. Περίοδος Χεϊάν, μέσα-τέλη 12ου αι., ρολό, χρυσό και ασήμι σε χαρτί indigo (Μουσείο Τέχνης της Χονολουλού).
Η **περίοδος Χεϊάν** (ιαπωνικά: 平安時代, *Heian jidai*), στην ιαπωνική ιστορία, ονομάζεται η περίοδος μεταξύ 794 και 1185 που πήρε τ' όνομά της από την τοποθεσία της αυτοκρατορικής πρωτεύουσας, η οποία μεταφέρθηκε από τη Νάρα στο Χεϊάν-κυο (σημερινό Κιότο) το 794. Η περίοδος έκλεισε με τον πόλεμο Γκενπέι κατά τον οποίο η φατρία Μιναμότο κέρδισε, και ο αρχηγός της Γιοριτόμο ίδρυσε το σογκουνάτο Καμακούρα.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου Χεϊάν, η αυλή απολάμβανε μια σχετικά μακρά περίοδο ειρήνης και πολιτικής δύναμης στο Κιότο που διήρκεσε σχεδόν 400 χρόνια, μέχρι το 1185. Μία από τις ομάδες με τη μεγαλύτερη επιρροή της εποχής Χεϊάν ήταν η αριστοκρατική φατρία Φουτζιουάρα. Οι Φουτζιουάρα πέτυχαν να κυριαρχήσουν στη βασιλική οικογένεια παντρεύοντας γυναίκες μέλη της οικογένειάς τους με αυτοκράτορες και στη συνέχεια κυβερνούσαν για λογαριασμό των απογόνων όταν αναλάμβαναν τον θρόνο. Έλεγχαν όχι μόνο την πολιτική αυτής της εποχής, αλλά κυριάρχησαν επίσης στο πολιτιστικό περιβάλλον. Η φατρία Φουτζιουάρα τελικά αμφισβητήθηκε από τις φατρίες Μιναμότο και Τάιρα.

Η περίοδος Χεϊάν είδε μεγάλη άνθηση στον ιαπωνικό πολιτισμό από τη λογοτεχνία μέχρι τη ζωγραφική. Οι Ιάπωνες, αφού απορρόφησαν τόσα πολλά από την ήπειρο για αρκετούς αιώνες, άρχισαν να βιώνουν μια αυξανόμενη αίσθηση αυτοπεποίθησης και εκτίμησης της δικής τους γης και κληρονομιάς. Αν και οι εμπορικές αποστολές και οι βουδιστές προσκυνητές συνέχισαν να ταξιδεύουν μεταξύ της Ιαπωνίας και της ηπείρου, η αυλή αποφάσισε να τερματίσει τις επίσημες σχέσεις με την Κίνα. Μεταξύ των σημαντικών πολιτιστικών εξελίξεων αυτής της εποχής της εσωτερικής πολιτιστικής συγκέντρωσης ήταν η γραφή κάνα, η οποία διευκόλυνε τη γραφή των ιαπωνικών. Επίσης υπήρξε η καλλιέργεια της ποίησης γουάκα και άλλων χαρακτηριστικών λογοτεχνικών μορφών, για παράδειγμα, αφηγηματικών παραμυθιών (μονογκατάρι) και ημερολογίων (νίκι), όπως επίσης ενός χαρακτηριστικού ιαπωνικού στυλ ζωγραφικής, του γιαμάτο-ε. Η γραφή κάνα επέτρεψε την παραγωγή του πρώτου μυθιστορήματος στον κόσμο, της Ιστορίας του Γκέντζι, γραμμένου από την Μουρασάκι Σικίμπου (περίπου το 1020 μ.Χ.), μέλους της φατρίας Φουτζιουάρα.

Την περίοδο Χεϊάν, το κινεζικό πρότυπο συγκεντρωτικής διακυβέρνησης που υιοθετήθηκε για πρώτη φορά στην περίοδο Νάρα (710-784) άλλαξε σταδιακά καθώς η ανάπτυξη των ιδιωτικών περιουσιών (σόεν), που απαλλάσσονταν από τη φορολογία, επιβλήθηκαν στον δημόσιο τομέα και μείωσαν την ουσία της κρατικής διοίκησης. Αργότερα, όταν η δύναμη της φατρίας Φουτζιουάρα εξασθένισε, η πολιτική εξουσία είχε μετατοπιστεί από τους ευγενείς στο Κιότο στους στρατιωτικούς γαιοκτήμονες στις επαρχίες. Όταν το 1185 η φατρία Μιναμότο επιβλήθηκε, ήταν για πρώτη φορά στην ιαπωνική ιστορία που κυβέρνησαν οι στρατιωτικοί ηγέτες ή σόγκουν.

## Παραπομπές
# Ιαπωνική γραμματική

Η ιαπωνική είναι μια συνθετική γλώσσα με ομαλή συγκολλητική μορφολογία υποκειμένου-αντικειμένου-ρήματος, με παραγωγικά και σταθερά στοιχεία. Στη γλωσσική τυπολογία, έχει πολλά χαρακτηριστικά που αποκλίνουν από τις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Οι φράσεις της έχουν αποκλειστικά τον πυρήνα στο τέλος και οι σύνθετες προτάσεις αποκλειστικώς διακλαδώνουν αριστερόστροφα. Υπάρχουν πολλές τέτοιες γλώσσες, αλλά λίγες μεταξύ των ευρωπαϊκών γλωσσών. Πρόκειται για μια γλώσσα στην οποία εξέχει το θέμα.

## Προτάσεις, φράσεις και λέξεις

Το *κείμενο* (文章 bunshō) αποτελείται από *προτάσεις* (文 *bun*), οι οποίες με τη σειρά τους αποτελούνται από *φράσεις* (文節 *bunsetsu*), οι οποίες είναι οι μικρότερες συνεκτικές συνιστώσες του. Όπως και τα κινέζικα και τα κλασσικά κορεάτικα, τα γραπτά ιαπωνικά δεν οριοθετούν τυπικά τις λέξεις με διαστήματα· η συγκολλητική τους φύση καθιστά την έννοια μιας λέξεως μάλλον διαφορετική από τις λέξεις στα ελληνικά. Ο αναγνώστης αναγνωρίζει τους διαχωρισμούς των λέξεων με σημασιολογικά σημάδια και με γνώση της δομής των φράσεων. Οι φράσεις έχουν μία μοναδική λέξη που φέρει το νόημα, ακολουθούμενη από μια σειρά επιθημάτων, βοηθητικών ρημάτων και μορίων για την τροποποίηση του νοήματός της και τον ορισμό του γραμματικού της ρόλου. Στο ακόλουθο παράδειγμα, οι φράσεις υποδεικνύονται με κάθετες γραμμές:

太陽が｜東の｜空に｜昇る。
*taiyō ga* | *higashi no* | *sora ni* | *noboru*
ήλιος ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ | ανατολή ΚΤΗΤΙΚΗ | ουρανός ΤΟΠΙΚΗ | ανατέλλει
Ο ήλιος στον ανατολικό ουρανό ανατέλλει.
Μερικοί μελετητές λατινοποιούν τις ιαπωνικές προτάσεις, εισάγοντας κενά μόνο στα όρια των φράσεων (*δηλαδή*, "*taiyō-ga higashi-no sora-ni noboru*"), αντιμετωπίζοντας μια ολόκληρη φράση ως μία λέξη. Αυτό αντιπροσωπεύει μια σχεδόν καθαρά φωνολογική αντίληψη για το πού μια λέξη τελειώνει και πού αρχίζει η επόμενη. Υπάρχει κάποια εγκυρότητα στη λήψη αυτής της προσέγγισης: Φωνολογικά, τα μεταθετικά μόρια συγχωνεύονται με τη δομική λέξη που προηγείται αυτών, και μέσα σε μια *φωνολογική* φράση, ο τόνος μπορεί να έχει το πολύ μία πτώση. Συνήθως, ωστόσο, οι γραμματικοί υιοθετούν μια πιο συμβατική έννοια της *λέξης* (語 *tango*), η οποία επικαλείται τη σημασία και τη δομή των προτάσεων.

## Παραπομπές
# Ανθολογία

**Ανθολογία** είναι η συλλογή ιστοριών, θεατρικών έργων, ποιημάτων, ραδιοφωνικών προγραμμάτων, τηλεόρασης, κινηματογράφου, κόμικς, μυθιστορημάτων ή γενικά λογοτεχνικών έργων που επιλέγονται από τον συντάκτη για έκδοση σε έναν ενιαίο τόμο και έχουν συχνά μια συγκεκριμένη λογοτεχνική μορφή και ύφος. Η ονομασία «ανθολογία» προήλθε εννοιολογικά από το στεφάνι λουλουδιών και ήταν ο τίτλος της πρώτης σωζόμενης Ελληνικής ανθολογίας, του Στέφανο του Μελεάγρου του 1ου αιώνα π.Χ. Ο Μελέαγρος από τα Γάδαρα που ήταν ο συντάκτης της, παρομοίασε τη συλλογή αυτή των επιγραμμάτων και ποιημάτων ένα στεφάνι λουλουδιών, παρομοιάζοντας στο προοίμιο που έγραψε ο ίδιος, τον κάθε ποιητή ως ένα λουλούδι. Το έργο του μιμήθηκε λίγο αργότερα ο Φίλιππος ο Θεσσαλονικεύς με τον *Στέφανό του* και έγινε ο σπόρος για την μετέπειτα *Ανθολογία του Κεφαλά* του 9ου αιώνα από την οποία προέκυψαν η *Παλατινή Ανθολογία* τον 10ο αιώνα και η *Ανθολογία του Πλανούδη* του 13ου αιώνα, μέρη της αποκαλούμενης *Ελληνικής Ανθολογίας*. Αντίστοιχα με την *Ελληνική Ανθολογία*, (όνομα που άρχισε να χρησιμοποιείται τον 15ο αιώνα για την Ανθολογία του Πλανούδη), δημιουργήθηκε μετά τον 16ο αιώνα και η συλλογή λατινικών επιγραμμάτων που σήμερα αποκαλείται *Λατινική Ανθολογία*.

Η παλαιότερη σωζόμενη Ανθολογία είναι το Κινέζικο βιβλίο *Σι Τζιν* ή *Βιβλίο των Τραγουδιών* ή *Βιβλίο των Ωδών*, που περιέχει 305 ποιήματα, τραγούδια και ύμνους από τον 10ο μέχρι τον 2ο αιώνα π.Χ.

Στις ημέρες μας ο όρος ανθολογία χρησιμοποιείται ευρύτατα για συλλογές έργων και στην Ελλάδα αλλά και παγκοσμίως. Λίγα τυπικά παραδείγματα από έναν τεράστιο όγκο έργων που αποκαλούνται ανθολογίες είναι: η συλλογή The Beatles Anthology (περιλαμβάνει τηλεοπτική σειρά ντοκυμαντέρ, μουσικά άλμπουμ και βιβλίο), βιβλία με τίτλους όπως «Ανθολογία Γαλλικής Ποίησης», «Ρεμπέτικη Ανθολογία» του Τασου Σχορελη (εικονογραφηση Μαιρη Παπαμανου), μουσικά άλμπουμ όπως «Ανθολογία παιδικού τραγουδιού». Η χρήση της λέξης ανθολογίας είναι τόσο εκτεταμένη για συλλογές έργων που να υπάρχουν εκδόσεις - οδηγοί ανθολογιών.

## Βιβλιογραφία

* ODLIS: Online Dictionary for Library and Information Science, 2004. Anthology [online]. Προσβάσιμη από:  Αρχειοθετήθηκε 2008-08-07 στο Wayback Machine.
* Ρεμπετικη Ανθολογια (4 τομοι) Διαθεσιμοι:

## Παραπομπές
# Επίθετο

Το **επίθετο** είναι το μέρος του λόγου που δείχνει ένα χαρακτηριστικό, μια ιδιότητα ή μια ποιότητα στο ουσιαστικό της πρότασης (π.χ. το μεγάλο σπίτι, η *πράσινη* πόρτα, ο όμορφος άνθρωπος).

Το επίθετο σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται χωρίς το ουσιαστικό όταν αυτό εννοείται από τους συμμετέχοντες π.χ. Τα μικρά (εννοείται παιδιά) χρειάζονται φροντίδα. Έχει τρία γένη, αρσενικό (π.χ. *ο* φανταστικ*ός*), θηλυκό (π.χ. *η* φανταστικ*ή*) και ουδέτερο (π.χ. *το* φανταστικ*ό*) και δύο αριθμούς: ενικό και πληθυντικό. Συντακτικά το επίθετο μπορεί να αποτελέσει υποκείμενο, αντικείμενο, κατηγορούμενο και γενικά λαμβάνει περίπου τους ίδιους συντακτικούς ρόλους με ένα ουσιαστικό. Επίσης αποτελεί επιθετικός ομοιόπτωτος προσδιορισμός σε ένα ουσιαστικό, ενώ μπορεί να αποτελέσει και κατηγορηματικός προσδιορισμός στα αρχαία ελληνικά αν δίνει μια παροδική ιδιότητα, ή αν ανήκει στην ομάδα των επιθέτων πᾶς, ἄπας, σύμπας, ὄλος, ἄκρος, αὐτός, μέσος, ἔσχατος, ἔκαστος, ἄλλος, ἔρημος και δεν έχει άρθρο.

Έχει επίσης *βαθμούς*, που χρησιμεύουν στη σύγκριση. Οι βαθμοί είναι ο θετικός (π.χ. φτωχός), ο συγκριτικός (π.χ. φτωχότερος, πιο φτωχός) και υπερθετικός (π.χ. φτωχότατος, ο πιο φτωχός)

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να κλίνεις ένα επίθετο:

* Επίθετα σε -ος -η -ο:

```
       Ενικός: 	-ος -η -ο
       Πληθυντικός:  -οι -ες -α, -ων -ων -ων, -ους -ες -ε
```

* Επίθετα σε -ος -α -ο:

```
       Ενικός:	-ος -α -ο, -ου -ας -ου, -ο -α -ο
       Πληθυντικός:	-οι -ες -α, -ων -ων -ων, -ους -ες -ε
```

* Επίθετα σε -ός -ιά -ό:

```
       Ενικός:	-ός -ιά -ό, -ού -ιάς -ού, -ό -ιά -ι
       Πληθυντικός:	-οί -ές -ά, -ών -ών -ών, -ούς -ές -υ
```

* Επίθετα σε -ύς -ιά -ύ:

```
       Ενικός:	-ύς -ιά -ύ, -~ -ιάς -~, -ύ -ιά -ύ
       Πληθυντικός:	-ιοί -ιές -ιά, -ιών -ιών -ιών, -ιούς -ιές -ιά
```

* Επίθετα σε -ής -ιά -ί:

```
       Ενικός:	-ής -ιά -ί, -ιού/-ή -ιάς -ιού/-ή, -ή -ιά -ί
       Πληθυντικός:	-ιοί -ιές -ιά, -ιών -ιών -ιών, ιούς -ιές, -ιά
```

* Επίθετα σε -ης -α -ικο

```
       Ενικός:	-ης -α -ικο, -η -ας -ικου, -η -α ικο
       Πληθυντικός:	-ηδες -ες -ικα, -ηδων -~ -ικων, -ηδες -ες -ικα
```

## Ανώμαλα επίθετα

Ανώμαλα είναι τα επίθετα τα οποία δεν κλίνονται σύμφωνα με τους κανόνες της γραμματικής. Το γνωστότερο από αυτά είναι το επίθετο πολύς, το οποίο δεν έχει κλητική. Στον παρακάτω πίνακα φαίνεται η κλίση του.

Εν.| Πτώση | Αρσ. | Θηλ. | Ουδ. |
| --- | --- | --- | --- |
| Ονομ. | ο πολύς | η πο**λλ**ή (!!!) | το πολύ |
| Γεν. | (σπάν.) του πο**λλ**ού (!!!)/πολύ | της πο**λλ**ής (!!!) | (σπάν.) του πολλού (!!!)/πολύ |
| Αιτ. | τον πολύ(ν) | την πο**λλ**ή (!!!) | το πολύ |

Πληθ. (προσοχή στον διπλασιασμό του λ)| Πτώση | Αρσ. | Θηλ. | Ουδ. |
| --- | --- | --- | --- |
| Ονομ. | οι πολλοί | οι πολλές | τα πολλά |
| Γεν. | των πολλών | των πολλών | των πολλών |
| Αιτ. | τους πολλούς | τις πολλές | τα πολλά |

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
# Μόριο (γραμματική)

Τα **Μόρια** είναι μικρές μονοσύλλαβες άκλιτες λέξεις που συνδέουν άλλες λέξεις ή φράσεις, συνδράμουν στην οργάνωση του λόγου, εκφράζουν τη συναισθηματική κατάσταση του ομιλητή και χρωματίζουν τα λεγόμενα με χαρακτηριστικό ύφος. Τα μόρια της νεοελληνικής γλώσσας είναι:

* **Ας** : Είναι προτρεπτικό μόριο που φανερώνει προτροπή (π.χ. *Ας μείνουμε μέσα να δούμε απλά ένα βίντεο*) ή συγκατάθεση (*Ας συνεχίσουμε!*)
* **Για** : Είναι προτρεπτικό μόριο που φανερώνει προτροπή (π.χ. *Για πες μου τα νέα σου!*)
* **Θα** : Είναι μελλοντικό μόριο που φανερώνει κάτι που θα συμβεί (π.χ. Του χρόνου τα γενέθλιά της θα πέσουν Σάββατο), δυνητικό μόριο που φανερώνει κάτι που θα μπορούσε να συμβεί (π.χ. *Θα μπορούσε να έχει δίκιο*), και πιθανολογικό μόριο που φανερώνει κάτι που είναι πιθανό να έχει συμβεί (π.χ. *Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι ο καλύτερος υποψήφιος για την προεδρία*).
* **Μα** : Είναι ορκωτικό μόριο που εκφράζει επιβεβαίωση (π.χ. Μα ναι! Μα και βέβαια!), όρκο (π.χ.*Μα την αλήθεια!*), έμφαση (π.χ. *Μα τον Θεό! Μα τι λες!*) ή απορία (π.χ. *Μα γιατί!*).
* **Να** : Είναι δεικτικό μόριο που εκφράζει υπόδειξη (π.χ. *Ιδού! Να ένα κατάλυμα για τη νύχτα!*) ή προτροπή (π.χ. *Να είστε καλά!*)

## Παραπομπές