# Encyclopædia Britannica

Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα|  |
| Συγγραφέας | Άντριου Μπελ |
| Εικονογράφος | Άντριου Μπελ |
| Τίτλος | Encyclopædia Britannica |
| Γλώσσα | Βρετανικά αγγλικά |
| Ημερομηνία δημιουργίας | 1768 |
| LC Class | OL15859174W |
| LΤ ID | 184670 |
| Πρώτη έκδοση | Encyclopædia Britannica Inc. |
|  Σχετικά πολυμέσα |
| δεδομένα () |

Η Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα (αγγλικά: *Encyclopædia Britannica*, λατινικός τίτλος που σημαίνει *Βρετανική Εγκυκλοπαίδεια*) είναι αγγλόφωνη εγκυκλοπαίδεια γενικού ενδιαφέροντος που εκδίδεται από την ιδιωτική εταιρεία Encyclopædia Britannica, Inc. Τα λήμματα της *Εγκυκλοπαίδειας Μπριτάνικα* απευθύνονται σε ενήλικο μορφωμένο κοινό και συγγράφονται από προσωπικό που αποτελείται από περίπου 100 συντάκτες πλήρους απασχόλησης και πάνω από 4.000 ειδικούς συνεργάτες. Θεωρείται ευρέως η πλέον ακαδημαϊκή εγκυκλοπαίδεια. Η *Μπριτάνικα* είναι η παλαιότερη αγγλόφωνη εγκυκλοπαίδεια που εκδίδεται ακόμα. Πρωτοεκδόθηκε μεταξύ 1768 και 1771 στο Εδιμβούργο της Σκωτίας και γρήγορα αναπτύχθηκε σε δημοτικότητα και μέγεθος. Η τρίτη της έκδοση του 1801 ξεπερνούσε ήδη τους 21 τόμους. Το ανερχόμενο κύρος της συνέβαλε στην προσέλκυση επιφανών συνεργατών, ενώ η 9η (1875-1889) και η 11η (1911) έκδοση θεωρούνται ορόσημα εγκυκλοπαίδειας για την ευρυμάθεια και τη συγγραφική τους τεχνοτροπία. Από την 11η εκδοσή της η *Μπριτάνικα* σταδιακά συντόμευσε και απλοποίησε τα λήμματα της με σκοπό τη διεύρυνση του κοινού της στη Βόρειο Αμερική. Το 1933 η *Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα* έγινε η πρώτη εγκυκλοπαίδεια που απέκτησε πολιτική "συνεχούς αναθεώρησης", με την οποία η εγκυκλοπαίδεια επανεκδίδεται συνεχώς και κάθε λήμμα ανανεώνεται σε τακτική βάση.

Η σημερινή 15η έκδοση διαθέτει μια μοναδική τριμερή δομή: την 12τομη *Micropædia* σύντομων άρθρων (που δεν ξεπερνούν γενικά τις 750 λέξεις), την 17τομη *Macropædia* εκτενών άρθρων (τα οποία διαθέτουν από 2 εώς 310 σελίδες) και έναν τόμο *Propædia* που αποσκοπεί στο να δώσει ένα ιεραρχικό διάγραμμα της ανθρώπινης γνώσης. Η *Micropædia* χρησιμεύει για γρήγορη αναζήτηση και ως οδηγός για τη *Macropædia*, ενώ συνιστάται στους χρήστες να μελετήσουν το διάγραμμα της *Propædia* για να κατανοήσουν το πλαίσιο ενός θέματος και για να βρουν άλλα, λεπτομερέστερα λήμματα. Το μέγεθος της *Μπριτάνικα* έχει παραμείνει σχεδόν σταθερό τα τελευταία 70 χρόνια, με περίπου 40 εκατομμύρια λέξεις για μισό εκατομμύριο θέματα. Αν και η έκδοση κυκλοφορεί από το 1901 στις ΗΠΑ, η *Μπριτάνικα* έχει διατηρήσει την παραδοσιακή βρετανική ορθογραφία.

Στην ιστορική της πορεία η *Μπριτάνικα* έχει αντιμετωπίσει δυσκολίες να παραμείνει επικερδής — πρόβλημα που αντιμετωπίζουν πολλές εγκυκλοπαίδειες. Τον Μάρτιο του 2012 ανακοινώθηκε η διακοπή της έντυπης έκδοσης, καθώς οι πωλήσεις της εταιρείας τα τελευταία χρόνια προέρχονταν κατά 85% από τις ηλεκτρονικές εκδόσεις. Κάποια λήμματα σε συγκεκριμένες προηγούμενες εκδόσεις έχουν δεχθεί κριτική ως ανακριβή, προκατειλημμένα ή ως γραμμένα από αναρμόδιους συντάκτες. Η ακρίβεια σε κάποια σημεία της σημερινής έκδοσης έχει επίσης αμφισβητηθεί. αν και οι ισχυρισμοί αυτοί έχουν αμφισβητηθεί από τη διεύθυνση της *Μπριτάνικα*. Παρ' όλες τις κριτικές αυτές, η *Μπριτάνικα* διατηρεί τη φήμη της ως αξιόπιστο εργαλείο έρευνας.

## Ιστορία

Το ιδιοκτησιακό καθεστώς της *Μπριτάνικα* έχει αλλάξει πολλές φορές, από τον σκωτσέζικο εκδοτικό οίκο A & C Black, τον Οράτιο Έβερετ Χούπερ, τον Σίαρς Ρέμπακ και τον Γουίλιαμ Μπέντον. Τωρινός ιδιοκτήτης της *Encyclopædia Britannica, Inc.* είναι ο Ζακί Σάφρα, Ελβετός εκατομυριούχος ηθοποιός. Η πρόσφατη πρόοδος στην τεχνολογία της πληροφορίας και η άνοδος των ηλεκτρονικών εγκυκλοπαιδειών, όπως η *Microsoft Encarta* και η *Wikipedia* έχουν ρίξει τη ζήτηση για έντυπες εγκυκλοπαίδειες. Για να παραμείνει ανταγωνιστική η *Encyclopædia Britannica, Inc.* έχει τονίσει την φήμη και το κύρος της εγκυκλοπαίδειας, έχει μειώσει τις τιμές και το κόστος παραγωγής και έχει αναπτύξει ηλεκτρονικές εκδόσεις σε CD-ROM, σε DVD και στον παγκόσμιο ιστό. Παράλληλα, από τις αρχές της δεκαετίας του 1930 έχει προωθήσει παράγωγα έργα αναφοράς.

### Εκδόσεις

Τόμοι της τρίτης έκδοσης της εγκυκλοπαίδειας (1797)
Η *Μπριτάνικα* έχει εκδοθεί σε 15 επίσημες εκδόσεις με παραρτήματα πολλών τόμων στην 3η και στην 5η έκδοση (βλ. πίνακα παρακάτω). Στην ουσία η 10η έκδοση ήταν απλώς συμπλήρωση της 9ης, όπως και η 12η και η 13η ήταν συμπληρώματα της 11ης. Στην 15η έκδοση έγινε μαζική αναδιάρθρωση το 1985, εντούτοις η τρέχουσα ενημερωμένη έκδοση θεωρείται ακόμα η 15η.

Καθ' όλη την ιστορία της, η *Μπριτάνικα* είχε δύο σκοπούς: να είναι ένα εξαίρετο βιβλίο αναφοράς και να παρέχει εκπαιδευτικό υλικό για όσους επιθυμούν μελέτη. Το 1974, η 15η έκδοση υιοθέτησε έναν τρίτο στόχο, να συστηματοποιήσει όλη την ανθρώπινη γνώση. Η ιστορία της *Μπριτάνικα* μπορεί να χωριστεί σε πέντε κύριες περιόδους, που ορίζονται από μεγάλες αλλαγές στη διεύθυνση ή από την αναδιάρθρωση της εγκυκλοπαίδειας.

#### Πρώτη περίοδος

Κατά την πρώτη περίοδο (1η-6η έκδοση, 1768-1826), την *Μπριτάνικα* διαχειρίζονταν οι αρχικοί ιδρυτές της, ο Colin Macfarquhar και ο Άντριου Μπελ, καθώς και φίλοι και συγγενείς τους, όπως ο Τόμας Μπόναρ, ο Τζορτζ Γλέιγκ και ο Άρτσιμπαλντ Κόνσταμπλ. Η *Μπριτάνικα* εκδόθηκε πρώτη φορά μεταξύ 1768 και 1771 στο Εδιμβούργο ως *Encyclopædia Britannica, or, A dictionary of arts and sciences, compiled upon a new plan*. Θεωρούνταν συντηρητική αντίδραση στην προκλητική γαλλική *Encyclopédie* του Ντενί Ντιντερό (που εκδόθηκε το 1751-1766), η οποία με την σειρά της είχε επιρραστεί από την προϋπάρχουσα *Chambers Cyclopaedia*. Η *Μπριτάνικα* ήταν πρωτίστως σκωτσέζικη επιχείρηση, όπως άλλωστε συμβόλιζε το λογότυπο με το γαϊδουράγκαθο, φυτικό έμβλημα της Σκωτίας. Η ίδρυση της εγκυκλοπαίδεια είναι μία από τις πλέον διαρκείς και διάσημες κληρονομιές του σκωτσέζικου διαφωτισμού. Σε αυτή την περίοδο η *Μπριτάνικα* εξελίχθηκε από 3τομο έργο (1η έκδοση) γραμμένο από ένα νεαρό συγγραφέα (Γουίλιαμ Σμέλι) σε εικοσάτομο έργο γραμμένο από πολυάριθμους συγγραφείς. Παρόλο που αρκετές άλλες εγκυκλοπαίδειες ανταγωνίζονταν την *Μπριτάνικα*, όπως η *Rees's Cyclopaedia* και η *Encyclopaedia Metropolitana* του Σάμιουελ Τέιλορ Κόλριτζ, εν τέλει είτε χρεωκόπησαν είτε παρέμειναν ημιτελείς λόγω διαφωνιών ανάμεσα στους συντάκτες. Προς το τέλος της περιόδου, η *Britannica* είχε αναπτύξει δίκτυο επιφανών συγγραφέων.

Στη σημερινή τελευταία έκδοση της *Μπριτάνικα* συνέβαλαν πάνω από 4.000 συνεργάτες, μεταξύ των οποίων αναγνωρισμένοι επιστήμονες όπως οι Μίλτον Φρίντμαν, Καρλ Σαγκάν και Μάικλ ΝτιΜπάκεϋ.

## Ιστορικό εκδόσεων

Έντυπη διαφήμιση της εγκυκλοπαίδειας στο περιοδικό *National Geographic* του 1913 ("Όταν αμφιβάλλεις, ψάξ' το".

| Έκδοση | Χρονιά | Μέγεθος |
| --- | --- | --- |
| 1η | 1768–1771 | 3 τομ. |
| 2η | 1777–1784 | 10 τομ. |
| 3η | 1788–1797, 1801 παρ. | 18 τομ. + 2 παρ. |
| 4η | 1801–1809 | 20 τομ. |
| 5η | 1815 | 20 τομ. |
| 6η | 1820–1823, 1815–1824 παρ. | 20 τομ. + 2 παρ. |
| 7η | 1830–1842 | 21 τομ. |
| 8η | 1852–1860 | 21 τομ. + ευρετήριο |
| 9η | 1870–1890 | 24 τομ. + ευρετήριο |
| 10η | 1902–1903 | 9η έκδοση. + 9 παρ |
| 11η | 1910–1911 | 29 τομ. |
| 12η | 1921–1922 | 11η έκδοση + 3 παρ. |
| 13η | 1926 | 11η έκδοση + 6 παρ. |
| 14η | 1929–1973 | 24 τομ. |
| 15η | 1974–1984 | 28 τομ. |
| 1985– | 32 τομ. |

Η πρώτη έκδοση σε CD-ROM κυκλοφόρησε το 1994. Εκείνη την περίοδο περίπου εμφανίστηκε και η πρώτη διαδικτυακή έκδοση. Το 1999 η έκδοση αυτή έγινε προσωρινά δωρεάν. Από το 2001 η διαδικτυακή έκδοση έγινε πάλι επί πληρωμή.

Στις 16 Μαρτίου 2012 ανακοινώθηκε επίσημα ότι διακόπτεται πλέον η έντυπη έκδοση της εγκυκλοπαίδειας και παραμένει μόνον η διαδικτυακή έκδοση.

## Παραπομπές και σημειώσεις

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* *Encyclopædia Britannica* Online. Ο επίσημος διαδικτυακός χώρος.
* Άρθρα και εικονογραφήσεις από την 9η και 10η έκδοση της Μπριτάνικα.