# Δήμητρα (πλανήτης νάνος)

**Δήμητρα**  | Ο πλανήτης νάνος Δήμητρα όπως φωτογραφήθηκε από τη διαστημοσυσκευή Dawn, στις 4 Μαΐου 2015, από απόσταση 13.641 χιλιομέτρων. |
| Ανακαλύφθηκε από | Τζουζέπε Πιάτσι |
| Ημερομηνία ανακάλυψης | 1 Ιανουαρίου 1801 |
|  Ονομασία
 |
| Άλλες ονόμασίες | Αρχικά ονομάστηκε από τον Τζουζέπε Πιάτσι "Φερδινάνδεια Δήμητρα" (Δήμητρα του Φερδινάνδου) προς τιμή του Φερδινάνδου Α' των Δύο Σικελιών και της αρχαίας θεάς Δήμητρας, 1. Δήμητρα (1. Ceres, από τη Διεθνή Αστρονομική Ένωση), Ήρα για κάποιο χρονικό διάστημα στη Γερμανία. |
| Χαρακτηριστικά τροχιάς |
| Αφήλιο | 446.669.320 χλμ., (2,9858 AU) |
| Περιήλιο | 380.995.855 χλμ., (2,5468 AU) |
| Ημιάξονας τροχιάς | 413.832.587 χλμ., (2,7663 AU) |
| Εκκεντρότητα | 0,07934 |
| Περίοδος περιφοράς | 1.680,5 ημέρες, (4,60 έτη) |
| Μέση τροχιακή ταχύτητα | 17,882 χλμ./δευτ., 64.375,2 χλμ./ώρα |
| Μέση ανωμαλία | 27,448° |
| Κλίση τροχιάς | 10,585°(ως προς την Εκλειπτική) |
| Φυσικά χαρακτηριστικά
 |
| Ακτίνα ισημερινού | 487,3 ± 1,8 χλμ. |
| Ακτίνα γεωγραφικού πόλου | 454,7 ± 1,6 χλμ. |
| Εμβαδόν επιφάνειας | 2.850.000 χλμ.2 |
| Όγκος | 4,54 ± 0,113 ·108 χλμ.3 |
| Μάζα | 9,43 ± 0,07 ·1020 χλγρ. |
| Μέση πυκνότητα | 2,077 ± 0,036 γρμ./εκ.3 |
| Βαρύτητα επιφάνειας | 0,27 μ./δευτ.2, 0,028 g |
| Ταχύτητα διαφυγής | 0,51 χλμ./δευτ. |
| Αστρονομική περίοδος περιστροφής | 0,3781 ημέρες, 9,074170 ώρες. |
| Κλίση άξονα | ~3° |
| Λευκαύγεια | 0,090 ± 0,0033 |
| Θερμοκρασία επιφάνειας | Ελάχιστη: ~110 K (~ -163,15 °C) Μέση: ~167 K (~ -106,15 °C) Μέγιστη: ~235 ± 4 K (~ -38,15 (± 4) °C) |
| Φαινόμενο μέγεθος | 6,7 έως 9,32 |
| Απόλυτο μέγεθος | 3,36 ± 0,02 |
| Γωνιακή διάμετρος | 0,84" - 0,33" |
|  |

Η **Δήμητρα** (ονομασία μικρού πλανήτη: **1 Δήμητρα**, αγγλικά: *1 Ceres*‎‎, Σίρις, σύμβολο: ) είναι ο μικρότερος πλανήτης νάνος του Ηλιακού μας συστήματος και ο μόνος που βρίσκεται μέσα στην Κύρια Ζώνη Αστεροειδών. Επίσης είναι ο πρώτος αστεροειδής που ανακαλύφθηκε ποτέ, καθώς παλαιότερα είχε ταξινομηθεί ως αστεροειδής.

## Ανακάλυψη

Ανακαλύφθηκε τυχαία την Πρωτοχρονιά του 1801 (την πρώτη νύχτα του 19ου αιώνα) από τον Σικελό αστρονόμο Τζουζέπε Πιάτσι, στο αστεροσκοπείο του Παλέρμο της Σικελίας. Στην αρχή νόμιζε ότι είχε ανακαλύψει έναν νέο αστέρα, μετά ένα κομήτη. Όταν διαπιστώθηκε ότι ήταν μικρός πλανήτης που περιφερόταν γύρω από τον Ήλιο, του έδωσε το όνομα της θεάς - αρχαίας προστάτιδας της Σικελίας, αφού και οι πλανήτες είχαν ονόματα αρχαίων Ελλήνων θεών. Η απόσταση του αντικειμένου υπολογίστηκε λίγο μετά από τον Καρλ Φρίντριχ Γκάους κάπου ανάμεσα στον Άρη και τον Δία. Σύντομα, αποδείχτηκε ότι είναι ο μεγαλύτερος από τους αστεροειδείς της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών.

Η Δήμητρα είναι το μόνο αντικείμενο στη ζώνη των αστεροειδών που είναι γνωστό ότι είναι επαρκώς μεγάλο έτσι ώστε να στρογγυλοποιείται από τη δική του βαρύτητα (αν και απαιτείται λεπτομερής ανάλυση για να αποκλειστεί το ότι ο 4 Εστία δεν κάνει το ίδιο), με μέγιστη διάμετρο 975 χιλιόμετρα και ελάχιστη 909 χιλιόμετρα.

## Χαρακτηριστικά

Η διάμετρος της Δήμητρας είναι μόλις το ένα τέταρτο αυτής της Σελήνης. Το μικρό της μέγεθος σημαίνει ότι ακόμα και στο πιο φωτεινό της στιγμιότυπο είναι πολύ αμυδρή για να το δει κανείς με γυμνό μάτι, εκτός από ιδανικές καταστάσεις με εξαιρετικά σκοτεινούς ουρανούς. Το φαινόμενο μέγεθος της Δήμητρας κυμαίνεται από 6,7 έως 9,3, κορυφώνοντας την αντίθεση (όταν είναι πιο κοντά στη Γη) μία φορά κάθε συνοδική περίοδο 15 έως 16 μηνών. Ως αποτέλεσμα, τα χαρακτηριστικά της επιφάνειάς της είναι ελάχιστα ορατά ακόμη και με τα πιο ισχυρά τηλεσκόπια και λίγα ήταν γνωστά για αυτήν έως όταν το *ρομποτικό διαστημόπλοιο Dawn* της NASA πλησίασε τη Δήμητρα για την τροχιακή του αποστολή το 2015.

Η περιστροφή της Δήμητρας φωτογραφημένη από το Χαμπλ. Η φύση του λευκού σημείου ήταν στο παρελθόν μυστηριώδης.
Λόγω του μικρού της μεγέθους, η Δήμητρα δεν έχει φωτογραφηθεί σε μεγάλη ανάλυση από τη Γη. Οι φωτογραφίες από το διαστημικό τηλεσκόπιο Χαμπλ κατάφεραν να δείξουν μια επιφάνεια με μεγάλες αντιθέσεις στη φωτεινότητα, και ένα μυστηριώδες λευκό σημείο (δείτε παρακάτω για τις μεταγενέστερες σχετικές ανακαλύψεις). Από φασματοσκοπικές παρατηρήσεις ξέρουμε ότι η Δήμητρα αποτελείται κατά ένα μεγάλο ποσοστό από πάγο νερού, που σε ποσότητα είναι ίσως περισσότερο απ' όσο το σύνολο του γλυκού νερού που υπάρχει στη Γη.

Εξαιτίας της μεγάλης της απόστασης από τον Ήλιο, η ελάχιστη θερμοκρασία στη Δήμητρα είναι στους ~110 K (~ -163,15 °C), η μέση είναι στους ~167 K (~ -106,15 °C) και η μέγιστη δυνατή φτάνει στους ~235 ± 4 K (~ -38,15 (± 4) °C), με αποτέλεσμα το νερό να παραμένει διαρκώς σε κατάσταση πάγου.

## Διαστημική αποστολή Dawn

Σύγκριση μεγεθών μεταξύ των αντικειμένων πλανητικής μάζας του Εσωτερικού Ηλιακού Συστήματος, διατεταγμένα με τη σειρά των τροχιών τους προς τα έξω από τον Ήλιο (από αριστερά: Ερμής, Αφροδίτη, Γη, Σελήνη, Άρης και Δήμητρα).
Η *διαστημοσυσκευή Dawn* της NASA μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Δήμητρα στις 6 Μαρτίου 2015. Σε φωτογραφίες που τράβηξε η συσκευή στις 19 Φεβρουαρίου διακρίνονται δύο περιοχές με υψηλή λευκαύγεια μέσα σε ένα κρατήρα, των οποίων η ανακλαστικότητα θεωρείται ότι οφείλεται στην παρουσία πάγου ή αλάτων. Στις 11 Μαΐου 2015, η NASA δημοσίευσε μια εικόνα υψηλότερης ανάλυσης που δείχνει ότι, αντί για ένα ή δύο σημεία, υπάρχουν στην πραγματικότητα πολλά.

Στις 9 Δεκεμβρίου 2015, επιστήμονες της NASA ανέφεραν ότι τα φωτεινά σημεία της Δήμητρας μπορεί να σχετίζονται με έναν τύπο άλατος, ιδιαίτερα μια μορφή αλατόνερου που περιέχει θειικό μαγνήσιο.

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Προσομοίωση τροχιάς (Java Applet)
* Ceres Trek – An integrated map browser of datasets and maps for 1 Ceres
* Ceres 3D Model – NASA
* Destination Ceres:Breakfast at Dawn – NASA
* *Dawn* mission home page at JPL
* Simulation of the orbit of Ceres
* Google Ceres 3D, interactive map of the dwarf planet
* How Gauss determined the orbit of Ceres Αρχειοθετήθηκε 14 April 2008 στο Wayback Machine. from keplersdiscovery.com
* Animated reprojected colourised map of Ceres (22 February 2015)
* Video (3:34): Ceres "Bright Spots" – Mystery solved (10 August 2020) στο YouTube
* Rotating relief model of Ceres by Seán Doran (about 60% of a full rotation; starts with Occator midway above centre)