# Τζούλιαν Χάξλεϊ

| Τζούλιαν Χάξλεϊ |
| --- |
|  |
| Όνομα στη μητρική γλώσσα | Julian Huxley (Αγγλικά)  |
| Γέννηση | 22  Ιουνίου 1887 Λονδίνο |
| Θάνατος | 14  Φεβρουαρίου 1975 Λονδίνο |
| Υπηκοότητα | Ηνωμένο Βασίλειο και Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και Ιρλανδίας |
| Σπουδές | Κολέγιο Μπέλιολ και Κολέγιο Ήτον |
| Σύζυγος | Juliette Huxley |
| Τέκνα | Anthony Huxley και Francis Huxley |
| Γονείς | Leonard Huxley και Julia Huxley |
| Βραβεύσεις | εταίρος της Βασιλικής Εταιρίας, Ουμανιστής της χρονιάς (1962), βραβείο Καλίνγκα (1953), Darwin Medal (1956), μετάλλιο Δαρβίνος-Γουάλας (1958), Frink Medal (1973), Godman-Salvin Medal (1971), βραβείο βιβλίου Άνισφιλντ-Γουλφ (1937), βραβείο Άλμπερτ Λάσκερ για βασική ιατρική έρευνα, Knight Bachelor και Newdigate Prize |
| Ιστοσελίδα |
| Ο/Η Τζούλιαν Χάξλεϊ, στο IMDb. |
| Επιστημονική σταδιοδρομία |
| Ερευνητικός τομέας | βιολογία, Διανθρωπισμός, εξελικτική βιολογία, εμβρυολογία και φιλοσοφία |
| Αξίωμα | Director-General of UNESCO (1946, 1948) |
| Ιδιότητα | εξελικτικός βιολόγος, ηθολόγος, συγγραφέας, καθηγητής πανεπιστημίου, φιλόσοφος, φυσιολόγος, βιολόγος, σκηνοθέτης κινηματογράφου, συλλέκτης δειγμάτων φυτών και ζωολόγος |
| δεδομένα () |

Ο **Τζούλιαν Σορέλ Χάξλεϊ** (Julian Huxley) (1887–1975) υπήρξε μια από τις πλέον πολυσχιδείς προσωπικότητες του 20ού αιώνα. Επιστήμονας, διανοητής, εκλαϊκευτής της γνώσης, αλλά και διεθνής οργανωτικός παράγοντας, συνέβαλε καθοριστικά στην εδραίωση της εξελικτικής θεωρίας, στην ίδρυση της UNESCO και στη διαμόρφωση ενός νέου ανθρωπιστικού οράματος. Η δράση του τον καθιστά κεντρική μορφή στην ιστορία των ιδεών, καθώς κατάφερε να γεφυρώσει τη βιολογία με τη φιλοσοφία, την πολιτική και τον πολιτισμό.

## Ιστορικό και οικογενειακό υπόβαθρο

Η Τζουλιέτ Χάξλεϊ, π. 1929
Ο Χάξλεϊ γεννήθηκε στο Λονδίνο σε οικογένεια με έντονη διανοητική παράδοση. Ήταν εγγονός του Τόμας Χένρι Χάξλεϊ (Thomas Henry Huxley), του επονομαζόμενου “μπουλντόγκ του Δαρβίνου”, ο οποίος είχε υπερασπιστεί με πάθος τη Θεωρία της Εξέλιξης. Ο αδελφός του, Άλντους Χάξλεϊ (Aldous Huxley), έγινε διάσημος συγγραφέας με το δυστοπικό έργο *Brave New World* (1932), ενώ άλλοι συγγενείς του είχαν συνεισφορές στις επιστήμες και στις τέχνες. Αυτό το οικογενειακό περιβάλλον διαμόρφωσε τον Julian Huxley σε έναν στοχαστή που έβλεπε τη βιολογία όχι μόνο ως επιστήμη αλλά και ως πολιτισμική δύναμη.

Το 1919 ο Χάξλεϊ παντρεύτηκε την Ζουλιέτ Μπαϊγιό Juliette Baillot (1896–1994), μια Γαλλοελβετίδα την οποία είχε γνωρίσει όταν εργαζόταν ως γκουβερνάντα στο Γκάρσινγκτον, το εξοχικό σπίτι της Λαίδης Ότολαϊν Μορέλ. Ο Χάξλεϊ αργότερα ήταν άπιστος στην Μπαϊγιό και της είπε ότι ήθελε ανοιχτό γάμο.

## Η «σύγχρονη σύνθεση» και η βιολογική συνεισφορά

Η πιο γνωστή επιστημονική συμβολή του Χάξλεϊ ήταν η συμβολή του στην εδραίωση της "Σύγχρονης Σύνθεσης" (Modern Synthesis). Με το έργο του *Evolution: The Modern Synthesis* (1942), συνδύασε τη δαρβινική φυσική επιλογή με τα νέα δεδομένα της γενετικής, της συστηματικής και της παλαιοντολογίας. Αυτό το έργο θεωρείται ορόσημο, καθώς πρόσφερε ένα ενοποιητικό πλαίσιο που κατέστησε τη βιολογία πιο συνεκτική επιστήμη.

Η συμβολή του δεν περιορίστηκε στη θεωρητική βιολογία. Ο Huxley υπήρξε ενεργός στη μελέτη της ορνιθολογίας και της συμπεριφοράς των ζώων, ενώ παράλληλα έγραψε πολυάριθμα άρθρα και βιβλία που καθιστούσαν την επιστήμη προσιτή σε ευρύτερο κοινό. Η ¨εκλαΐκευση της επιστήμης ήταν για εκείνον κοινωνική αποστολή, καθώς πίστευε ότι η επιστημονική σκέψη μπορούσε να αναμορφώσει τη συλλογική νοοτροπία.

## UNESCO και διεθνισμός

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Χάξλεϊ ανέλαβε τον ρόλο του πρώτου Γενικού Διευθυντή της UNESCO (1946–1948). Το ιδρυτικό του κείμενο, *UNESCO: Its Purpose and Its Philosophy* (1946), αποτυπώνει το όραμά του: η ειρήνη δεν μπορεί να διασφαλιστεί μόνο με πολιτικά μέσα, αλλά απαιτεί την καλλιέργεια μιας κοινής κουλτούρας βασισμένης στην εκπαίδευση, την επιστήμη και την καλλιτεχνική δημιουργία (Huxley, 1946).

Η UNESCO, όπως την οραματίστηκε, θα λειτουργούσε ως παγκόσμιο φόρουμ πολιτισμικής και επιστημονικής συνεργασίας, προωθώντας την ιδέα του "παγκόσμιου πολίτη". Ο Huxley πίστευε ότι η διεθνής συνεργασία και η διάδοση της επιστημονικής γνώσης ήταν τα θεμέλια μιας βιώσιμης παγκόσμιας ειρήνης.

## Επιστημονικός ανθρωπισμός

Η φιλοσοφία του Χάξλεϊ μπορεί να συνοψιστεί στον όρο "επιστημονικός ανθρωπισμός" (scientific humanism). Υποστήριζε ότι η επιστήμη και η τεχνολογία έδιναν στον άνθρωπο τη δυνατότητα να κατευθύνει την ίδια του την εξέλιξη, όχι μόνο βιολογικά αλλά και κοινωνικά. Σε έργα όπως το *Essays of a Humanist* (1964), τόνιζε ότι η επιστήμη δεν έπρεπε να θεωρείται απλώς εργαλείο γνώσης, αλλά και μέσο κοινωνικής προόδου και πολιτισμικής δημιουργίας.

Η στάση αυτή τον κατέστησε πρόδρομο μεταγενέστερων ιδεών που σχετίζονται με τον μετανθρωπισμό και τη βιοτεχνολογία. Ωστόσο, ο Χάξλεϊ διαχώριζε τη θέση του από τεχνοκρατικές ή αυταρχικές προσεγγίσεις, επιμένοντας σε έναν ανθρωπισμό που θα έθετε την επιστήμη στην υπηρεσία της ελευθερίας και της δημιουργικότητας.

## Ευγονική και αντιφάσεις

Παρά το ανθρωπιστικό του όραμα, η εμπλοκή του με την ευγονική σκιάζει τη φήμη του. Στα πρώτα του κείμενα υποστήριξε την ιδέα της "ορθολογικής αναπαραγωγής" για τη βελτίωση του ανθρώπινου είδους. Αν και μετέπειτα αναδιατύπωσε τη θέση του σε πιο "ανθρωπιστική" μορφή, η σύνδεσή του με το ευγονικό κίνημα έχει δεχθεί έντονη κριτική.

Η αντιφατικότητα αυτή αναδεικνύει τις δυσκολίες του 20ού αιώνα να συμφιλιώσει την επιστημονική πρόοδο με την ηθική και κοινωνική της διάσταση. Σήμερα, η συζήτηση γύρω από τον Huxley φωτίζει τους κινδύνους αλλά και τις δυνατότητες της επιστήμης στην κοινωνική μηχανική.

## Κληρονομιά και επίκαιρη σημασία

Η κληρονομιά του Χάξλεϊ είναι πολυδιάστατη. Στη βιολογία, το έργο του αποτελεί θεμέλιο της εξελικτικής θεωρίας. Στη διεθνή πολιτική, η συμβολή του στην UNESCO θεμελίωσε την ιδέα της πολιτισμικής διπλωματίας. Στη φιλοσοφία, ο επιστημονικός του ανθρωπισμός εξακολουθεί να επηρεάζει συζητήσεις γύρω από την τεχνολογία, τη βιοηθική και τον ρόλο της επιστήμης στην κοινωνία.

Η επικαιρότητα της σκέψης του είναι εμφανής: σε μια εποχή κλιματικής κρίσης, τεχνητής νοημοσύνης και βιοτεχνολογικών επαναστάσεων, ο Χάξλεϊ προσφέρει ένα πλαίσιο όπου η επιστήμη συνδυάζεται με τον ανθρωπισμό και τον διεθνισμό.

Ο Χάξλεϊ υπήρξε μια μορφή που ενσάρκωσε τον σύνδεσμο μεταξύ επιστήμης και κοινωνίας. Με την ενοποίηση της εξελικτικής θεωρίας, την ηγεσία στην UNESCO και τη διατύπωση ενός επιστημονικού ανθρωπισμού, κατέδειξε πώς η επιστήμη μπορεί να αποτελέσει κινητήριο δύναμη για την πρόοδο της ανθρωπότητας. Παρά τις αντιφάσεις του, η σκέψη του προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για τη σύγχρονη εποχή.

## Παραπομπές

## Βιβλιογραφία

* Barkan, E. (1999). *The Retreat of Scientific Racism: Changing Concepts of Race in Britain and the United States between the World Wars*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9780521662716
* Bashford, A., & Levine, P. (2010). *The Oxford Handbook of the History of Eugenics*. Oxford: Oxford University Press. DOI: 10.1093/oxfordhb/9780195373141.001.0001
* Huxley, J. (1927). *Religion without Revelation*. London: Ernest Benn. ISBN 9780313233928
* Huxley, J. (1933). *Essays in Popular Science*. London: Chatto & Windus. ISBN 9781120022765
* Huxley, J. (1942). *Evolution: The Modern Synthesis*. London: Allen & Unwin. ISBN 9780262581118
* Huxley, J. (1946). *UNESCO: Its Purpose and Its Philosophy*. Washington, DC: Preparatory Commission of UNESCO. ISBN 9780404193566
* Huxley, J. (1964). *Essays of a Humanist*. London: Penguin. ISBN 9780140207532

## Βιογραφίες

* Baker John R. 1978. *Julian Huxley, scientist and world citizen, 1887–1975*. UNESCO, Paris.
* Clark, Ronald W. 1960. *Sir Julian Huxley*. Phoenix, London.
* Clark, Ronald W. 1968. *The Huxleys*. Heinemann, London.
* Dronamraju, Krishna R. 1993. *If I am to be remembered: the life & work of Julian Huxley, with selected correspondence*. World Scientific, Singapore.
* Green, Jens-Peter. (1981). *Krise und Hoffnung : der Evolutionshumanismus Julian Huxleys*. Heidelberg: Winter. ISBN 3-533-02971-9. OCLC 7948276.
* Huxley, Julian. 1970, 1973. *Memories* and *Memories II*. George Allen & Unwin, London.
* Huxley, Juliette 1986. *Leaves of the tulip tree*. Murray, London [her autobiography includes much about Julian]
* Keynes, Milo and Harrison, G. Ainsworth (eds) 1989. *Evolutionary studies: a centenary celebration of the life of Julian Huxley*. Proceedings of the 24th annual symposium of the Eugenics Society, London 1987. Macmillan, London.
* Biography of Julian Huxley by Chloé Maurel in the Biographical Dictionary of SG IOs:
* Chloé Maurel, L'Unesco de 1945 à 1974, PhD history, université Paris 1, 2005: [archive] (on J. Huxley, p. 47–65)
* Olby, Robert 2004. Huxley, Sir Julian Sorell (1887–1975). In *Oxford Dictionary of National Biography*. (2680 words)
* Waters, C. Kenneth and Van Helden, Albert (eds) 1993. *Julian Huxley: biologist and statesman of science*. Rice University Press, Houston. [scholarly articles by historians of science on Huxley's work and ideas]

## Περαιτέρω ανάγνωση

* Huxley, Julian S. (1936). "Eugenics and Society." *Nature* 137, 593-593.
* Gascoigne, R.M. (1991). "Julian Huxley and biological progress." *J Hist Biol* 24, 433–455. doi:10.1007/BF00156320
* Hubback, David. (1989). "Julian Huxley and Eugenics." In: Keynes, M., Harrison, G.A. (eds) *Evolutionary Studies. Studies in Biology, Economy and Society.* Palgrave Macmillan, London. doi:10.1007/978-1-349-09958-0\_13

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Short biography.
* *A Guide to the Papers of Julian Sorell Huxley* by Sarah C. Bates and Mary G. Winkler. Houston, Tex.: Woodson Research Center, Rice University. Rev. ed. (June 1987) [February 1984]. Αναγνωριστικό LCCN 84--80123. "...with the assistance of Christina Riquelmy."
* Julian Huxley's philosophy. By John Toye and Richard Toye. In *60 Years of Science at UNESCO 1945–2005*, UNESCO, 2006.
* One World, Two Cultures? Alfred Zimmern, Julian Huxley and the Ideological Origins of UNESCO. By John Toye and Richard Toye. *History*, 95, 319: 308–331, 2010
* "Guide to the Julian Sorell Huxley Papers, 1899–1980" (Woodson Research Center, Fondren Library, Rice University, Houston, TX, USA)—"Julian Huxley papers documenting his career as a biologist and a leading intellectual. 180 boxes of materials ranging in date from 1899–1980." Extent: 91 linear feet.
* "Transhumanism" in *New Bottles for New Wine*. London: Chatto & Windus, 1957.
* *Essays of a Biologist* (1923) at Project Gutenberg
* "The New Divination" Αρχειοθετήθηκε 11 February 2021 στο Wayback Machine. in *Essays of a Humanist*. London: Chatto & Windus, 1964.
* Fullerian Professorships
* Newspaper clippings about Τζούλιαν Χάξλεϊ in the 20th Century Press Archives of the ZBW
* Έργα της/του ή για την/τον Τζούλιαν Χάξλεϊ στο Internet Archive