# Θέατρο

Η διάσημη ηθοποιός του θεάτρου Σάρα Μπερνάρ, παίζοντας *Άμλετ*.
Το **θέατρο**, ετυμολογικά προερχόμενο από το ρήμα *θεῶμαι* («βλέπω», «παρατηρώ»), αποτελεί μορφή δραματικής τέχνης που διέπεται από συγκεκριμένες συμβάσεις και έχει ως σκοπό την αναπαράσταση γεγονότων μπροστά σε κοινό, μέσω της δράσης και του λόγου ανθρώπων, των ηθοποιών. Παράλληλα, ο όρος «θέατρο» χρησιμοποιείται για να δηλώσει το κτίριο, την αίθουσα ή τη σκηνική εγκατάσταση που προορίζεται για την παρουσίαση θεατρικών παραστάσεων (Λεξικό Τριανταφυλλίδη). Ως καλλιτεχνικός κλάδος, το θέατρο αφορά τη δημιουργία και την ερμηνεία ιστοριών, πραγματικών ή φανταστικών, οι οποίες παρουσιάζονται ζωντανά ενώπιον κοινού. Η δραματική αυτή τέχνη στηρίζεται κυρίως στη χρήση του λόγου, αλλά συχνά συνδυάζεται με άλλες μορφές τέχνης, όπως η λογοτεχνία, τα εικαστικά, η μουσική και ο χορός, με στόχο τόσο την καλλιτεχνική απόλαυση όσο και την πνευματική καλλιέργεια των θεατών.

Το θέατρο παρουσιάζει ποικιλία μορφών και ειδών, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται ο μονόλογος, η όπερα, το μπαλέτο, η παντομίμα και πολλές ακόμη εκφάνσεις της παραστατικής δημιουργίας.

Το θέατρο, σύμφωνα με τον Beauchamp (1998, σ. 37), «είναι δημόσιος λόγος, λόγος που εκφωνείται δημόσια». Παράλληλα, όπως επισημαίνει ο Σακελλαρίου (1991, σ. 32), «είναι λόγος και δράση, όπου ο λόγος περιορίζεται στο ελάχιστο ή και λείπει εντελώς». Οι δύο αυτές διαστάσεις του θεάτρου αναδεικνύουν τη διττή του φύση ως λεκτικού και σωματικού φαινομένου, όπου ο λόγος και η πράξη συνυπάρχουν, αλληλεπιδρούν και αλληλοσυμπληρώνονται. Ο θεατρικός λόγος στηρίζεται κατεξοχήν στο κείμενο, το οποίο μετασχηματίζεται σε παράσταση. Ο γραπτός λόγος μετατρέπεται σε εκφωνούμενο, αποκτώντας νέα διάσταση μέσω της προφορικότητας και της σκηνικής πράξης. Όπως παρατηρεί η Θωμαδάκη (1991, σ. 10), ο θεατρικός λόγος «εμπεριέχει γλωσσικά στοιχεία ενεργοποιημένα από διάφορα παραγλωσσικά σημεία που βρίσκονται άλλοτε μέσα στο κείμενο, στον λόγο που έχει καταχωρηθεί στα πρόσωπα, άλλοτε στις σκηνικές οδηγίες που παραθέτει ο συγγραφέας και άλλοτε μέσα στα σημασιολογικά κενά που υπάρχουν μεταξύ των οργανωμένων σε συντάγματα σημείων του κειμένου».

## Γένεση του θεάτρου

Δημιουργήθηκε για πρώτη φορά στην Αρχαία Αθήνα, σαν μια εξέλιξη του διθυράμβου. Οι πρώτες μορφές του θεάτρου σε όλη τη διάρκεια της ελληνικής αρχαιότητας ήταν η τραγωδία, η κωμωδία και το σατυρικό δράμα. Στο Αρχαίο ελληνικό θέατρο πρωταγωνιστούσαν μονάχα άντρες και ακόμη και σε γυναικείους ρόλους ντύνονταν οι ίδιοι γυναίκες. Έπειτα ο χώρος του θεάτρου μέσα από το πέρασμα των χρόνων εξελίχθηκε και τώρα στις σκηνές του θεάτρου πρωταγωνιστούν τόσο γυναίκες όσο και παιδιά.

Το 1962, από το Διεθνές Ινστιτούτο Θεάτρου, καθιερώθηκε η 27η Μαρτίου ως Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου.

Υπάρχουν περίπου 220 θέατρα στην Ελλάδα.

## Είδη Θεάτρου

### Κλασική κατηγοριοποίηση του Ευρωπαϊκού θεάτρου

* Θέατρο πρόζας (ο λόγος ακολουθεί την καθημερινή του χρήση)
* Τραγωδία
* Κωμωδία
* Δράμα (ό,τι δεν εμπίπτει στα προηγούμενα δύο)

### Μουσικό θέατρο (η χρήση του λόγου είναι προσωδιακή)

* Όπερα
* Οπερέτα
* Μιούζικαλ
* Χοροθέατρο
* Μπαλέτο

### Θέατρο μορφών

* Μαριονέτες
* Θέατρο Σκιών

### Σύνθετα θεάματα

* Παντομίμα
* Επιθεώρηση
* Μεσαιωνικά μυστήρια (δρώμενα βασισμένα σε χωρία της Βίβλου)

## Διαφορετική ταξινόμηση του θεάτρου πρόζας σύμφωνα με την μορφή του λόγου

* Αυτοσχέδιος λόγος
* Ποιητικός (ή έμμετρος) λόγος
* Πεζός λόγος

## Αναγεννησιακή ταξινόμηση του θεάτρου πρόζας

* Τραγωδία
* Κομέντια ερουντίτα (Λόγια κωμωδία commedia erudita)
* Κομέντια ντελ άρτε (Κωμωδία της τέχνης, δηλαδή των επαγγελματιών ηθοποιών - commedia dellʼ arte)

## Ειδικότερη κατηγοριοποίηση θεάτρου πρόζας

* Αρχαίο ελληνικό θέατρο
	+ Αρχαία τραγωδία (υποδιαιρείται σε αττική (Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης) και ρωμαϊκή (Σενέκας))
	+ Αρχαία κωμωδία (υποδιαιρείται σε αττική (Αριστοφάνης, Μένανδρος) και ρωμαϊκή (Πλαύτος, Τερέντιος))
* Αστικό δράμα
* Θρησκευτικό δράμα
* Γκραν Γκινιόλ (έργο με νατουραλιστική αναπαράσταση βίας)
* Ελισαβετιανό θέατρο (θέατρο κατά την εποχή της βασίλισσας της Αγγλίας Ελισάβετ Αʼ (1558 – 1603) – εμπεριέχει τα έργα του Σαίξπηρ και του Μάρλοου)
* Επικό θέατρο (θεατρικά κείμενα που ακολουθούν την παράδοση του Μπρεχτ)
* Ηθικό δράμα (έργο διδακτικού τόνου)
* Θέατρο της επινόησης (οι συντελεστές δημιουργούν την παράσταση από κοινού)
* Θέατρο του παραλόγου (εκπρόσωποι του ο Ιονέσκο και ο Μπέκετ)
* Θέατρο της σκληρότητας (κατά τις επιταγές του Αντονέν Αρτώ)
* Κωμωδία ηθών
* Μαύρη κωμωδία
* Μελόδραμα (έργο με μουσική υπόκρουση και συναισθηματικά φορτισμένο πυρήνα)
* Ρομαντική κωμωδία
* Σάτιρα (κωμωδία βασισμένο στο ψόγο και στον αστεϊσμό (χιούμορ))
* Σατυρικό δράμα (αρχαίο είδος που παρουσιάζει έναν τραγικό πυρήνα διακωμωδημένο)
* Τραγικοκωμωδία
* Φάρσα (κωμωδία βασισμένη σε τύπους χαρακτήρων και ιλιγγιώδεις ρυθμούς εξέλιξης της πλοκής)
* Θέατρο ντοκουμέντο

## Θεατρική παράσταση

Ως *θεατρική παράσταση* νοείται μία αυτοτελής παρουσίαση ενός θεατρικού έργου από έναν θίασο σε μία συγκεκριμένη θεατρική σκηνή και σε συγκεκριμένο χρόνο. Ανάλογα με το είδος του θεατρικού έργου, μπορεί να ποικίλλει το πλήθος των συντελεστών, η διάρκεια της παράστασης, το μέγεθος του χώρου ή ακόμα και να αλλάζει ο ίδιος ο χώρος κατά τη διάρκεια της παράστασης.

### Κατηγοριοποίηση βάσει της λειτουργίας της παράστασης

* Οπτικοακουστικό θέαμα (Δημιουργία ατμόσφαιρας μέσω ήχου και φωτισμών παρά μία συγκεκριμένη πλοκή)
* Θέατρο Μεγάλης Διάρκειας (όπως η θεατρική μεταφορά του έπους Mahabarata από τον Πίτερ Μπρουκ (9 ώρες) ή η τελευταία παρουσίαση του Faust του Goehte από τον Peter Stein (16 ώρες))
* Θέατρο Περιπάτου (οι θεατές μετακινούνται στο χώρο κατά την παράσταση – απόγονος των μεσαιωνικών μυστηρίων)
* Θέατρο Επικεντρωμένο σε ένα Χώρο (Site specific theatre) (η παράσταση βασίζεται στην επιλογή συγκεκριμένου χώρου για την τέλεσή της – όχι αναγκαστικά ενός θεατρικού χώρου)
* Θέατρο Εγκατάστασης (Installational theatre) (το δρώμενο μπορεί να εκτυλίσσεται, καθώς οι θεατές έρχονται και αποχωρούν συνεχώς)
* Πτωχό θέατρο (κατά τις επιταγές του Jerzy Grotowski)
* Φυσικό ή σωματικό θέατρο (βασική σημειολογική μονάδα είναι το ανθρώπινο σώμα)
* Ολοκληρωμένο ή Πλήρες Θέατρο (συνδυάζον λόγο, μουσική και όρχηση κατά τις επιταγές του Richard Wagner)

## Είδη θεάτρου εκτός Ευρώπης

### Ιαπωνικό θέατρο

* Σαρουγκάκου (Sarugaku) (εμπεριέχει το No και το Κυογκέν)
* Νο (Noh) (Μουσικό θέατρο)
* Κυογκέν (Kyogen) (σύντομη μορφή θεάτρου πρόζας με στερεοτυπικούς χαρακτήρες, παρωδιακά στοιχεία και στοιχεία σάτιρας)
* Καμπούκι (Kabuki) (Χοροθεατρική μορφή με στοιχεία τραγουδιού)
* Μπούτο (Butoh) (Χοροθεατρική μορφή με γκροτέσκα μοτίβα)

### Κινέζικο θέατρο

* Θέατρο σκιών
* Κινεζική όπερα (συνδυασμός θεάτρου πρόζας και μουσικού θεάτρου)

### Ινδικό θέατρο

* Κουτιγιαττάμ (Kutiyattam ή Koodiyattam) (θρησκευτικό δρώμενο)

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Πολυμέσα σχετικά με το θέμα  Θέατρο στο Wikimedia Commons