# Χάμστερ

| Χάμστερ |
| --- |
|  Ο κρικητός του αγρού (Cricetus cricetus), το ονομαστικό είδος της υποοικογένειας Cricetinae και το μοναδικό είδος που απαντά στην Κεντρική Ευρώπη |
| Συστηματική ταξινόμηση |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Βασίλειο: | Ζώα (Animalia)  |
| Συνομοταξία: | Χορδωτά (Chordata)  |
| Ομοταξία: | Θηλαστικά (Mammalia)  |
| Τάξη: | Τρωκτικά (Rodentia)  |
| Υποτάξη: | Μυόμορφα (Myomorpha)  |
| Οικογένεια: | Κρικητίδες (Cricetidae)  |
| Υποοικογένεια: | Κρικητίνες (Cricetinae)  |
| Ομοιογένεια: | Κρικητίνια (Cricetini)  |
| Γένος: | Κρικητός (Cricetus) Fischer de Waldheim, 1817 |

 |
| Είδη  |
|  |
|
βλ. κείμενο |

Τα **χάμστερ** (Cricetinae) αποτελούν υποοικογένεια της οικογένειας των Κρικητιδών (Cricetidae), η οποία ανήκει στα μυοειδή τρωκτικά, και περιλαμβάνουν περίπου 20 είδη. Η φυσική τους γεωγραφική κατανομή εκτείνεται σε ξηρές και ημίξηρες περιοχές της Ευρασίας. Στην Κεντρική Ευρώπη αυτόχθονο είδος είναι μόνο ο κρικητός του αγρού (Cricetus cricetus).

Aπολιθώματα τεκμηριώνουν την παρουσία των χάμστερ από το μέσο Μειόκαινο στη Βόρεια Αφρική και την Ευρασία. Τα περισσότερα είδη δεν θεωρούνται σήμερα απειλούμενα. Εξαίρεση αποτελεί, ωστόσο, ο κρικητός του αγρού (Cricetus cricetus), ο οποίος τον Ιούλιο του 2020 κατατάχθηκε από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN) ως είδος που απειλείται άμεσα με εξαφάνιση (critically endangered). Το χρυσό χάμστερ (Mesocricetus auratus) και ορισμένα άλλα είδη απειλούνται επίσης, καθώς χρησιμεύουν ως κατοικίδια και ως πειραματόζωα.

Τα **χάμστερ** είναι τρωκτικά που ανήκουν στην υποοικογένεια *Cricetinae* (Κρικητίνες). Είναι από την φύση τους νυκτόβια. Δραστηριοποιούνται κυρίως νωρίς τα ξημερώματα ή αργά το απόγευμα. Στην άγρια φύση κρύβονται κάτω από τη γη ώστε να μην τους επιτεθούν άλλα ζώα. Κατά τη διάρκεια της ημέρας ξυπνούν μόνο λίγες φορές για να φάνε ή να πιουν νερό. Η διατροφή τους, βασίζεται στους σπόρους, τα φρούτα, τη βλάστηση και τα έντομα.

## Σωματικά χαρακτηριστικά

### Εξωτερικά χαρακτηριστικά

Τα χάμστερ έχουν μέγεθος μεταξύ ποντικού και αρουραίου και παρουσιάζουν σωματική μορφή παρόμοια με εκείνη άλλων μυοειδών τρωκτικών, αλλά με χαρακτηριστικά κοντή ουρά, μικρότερη από το ήμισυ του μήκους του σώματος. Το κυλινδρικό ή στρογγυλεμένο σώμα τους είναι προσαρμοσμένο σε υπόγειο τρόπο ζωής και σε μετακίνηση μέσα σε υπόγειες στοές. Η ουρά, η οποία σε ορισμένα είδη είναι σχεδόν ατροφική και θυμίζει κολόβωμα, είναι πρακτικά άνευ λειτουργικής σημασίας.

Τα κοντά και ισχυρά άκρα των χάμστερ είναι προσαρμοσμένα σε παρατεταμένο τρέξιμο. Τα πρόσθια άκρα χρησιμεύουν για σκάψιμο, αναρρίχηση και συγκράτηση της τροφής, καθώς και για την περιποίηση του σώματος. Ο αντίχειρας είναι υποτυπώδης και, κατά συνέπεια, προσαρμοσμένος στον σκαπτικό τρόπο ζωής. Τα χάμστερ έχουν σε κάθε πατούσα πέντε δάκτυλα.

Το γκρι έως καστανό τρίχωμα των χάμστερ είναι μαλακό και πυκνό. Η ουρά είναι γυμνή ή τριχωτή, ενώ τα πέλματα των πατουσών είναι συνήθως γυμνά. Κάτω από τα πέλματα των οπίσθιων πατουσών βρίσκονται μεγάλα μαξιλαράκια, που βοηθούν στην αναρρίχηση. Τα χάμστερ διαθέτουν κοφτερά νύχια. Στο μέσο της κοιλιακής χώρας βρίσκεται ένας σμηγματογόνος αδένας.

Τυπικές σωματικές διαστάσεις των χάμστερ| Γένος ή είδος | Κεφαλοσωματικό μήκος | Μήκος ουράς | Μάζα σώματος |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Σε χιλιοστά | Σε γραμμάρια |
| Phodopus | 53–102 | 4–14 | 23,4 |
| Mesocricetus | 170–180 | 12 | 97–258 |
| Cricetulus | 75–120 | 20–50 |  |
| Cansumys canus | 140 | 108 |  |
| Tscherskia triton | 120–160 | 70–100 |  |
| Allocricetulus | 100–130 | 17–25 |  |
| Cricetus cricetus | 200–340 | 40–60 | 200–650 |

* *Mesocricetus auratus*
* *Phodopus sungorus*
* Ο Cricetus cricetus σε εγκατάσταση, μεταξύ άλλων κατά την περιποίηση του τριχώματος.

### Αισθητήρια όργανα

Η όσφρηση των χάμστερ είναι καλά ανεπτυγμένη και μπορούν με τη μύτη τους να εντοπίζουν τροφή, καθώς και να εξετάζουν την ποιότητα και τη βρωσιμότητά της. Επίσης καλά ανεπτυγμένη είναι και η ακοή τους. Χάρη στα μεγάλα πτερύγια των αυτιών, που λειτουργούν ως ηχητικοί συλλέκτες, τα χάμστερ μπορούν εύκολα να αντιλαμβάνονται τόσο θηράματα όσο και θηρευτές. Κατά τον ύπνο τα πτερύγια των αυτιών διπλώνονται και εφαρμόζουν στο κεφάλι.

Την αίσθηση της αφής εξυπηρετούν οι μακριές απτικές τρίχες τους. Με αυτές μπορούν να αντιλαμβάνονται τη σύσταση και τα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντός τους και να προσανατολίζονται ακόμη και στο σκοτάδι. Λιγότερο ανεπτυγμένη είναι η όρασή τους. Με τα μεγάλα μαύρα μάτια τους, τα νυκτόβια και λυκόβια χάμστερ δεν βλέπουν ιδιαίτερα καλά, μπορούν όμως να αντιλαμβάνονται κινήσεις και διαφορές φωτεινότητας.

### Μασητικό σύστημα και οδοντοστοιχία

Χρυσό χάμστερ (Mesocricetus auratus) που τρώει

|    **Οδοντικός τύπος** |
| --- |
| άνω γνάθος |
| 3 | 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | 3 |
| 3 | 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | 3 |
| κάτω γνάθος |
| Σύνολο : 16 |
| Μόνιμη οδόντωση των χάμστερ |

Τα χάμστερ διαθέτουν μυόμορφο μασητικό σύστημα. Σε αντίθεση με άλλα μυοειδή τρωκτικά, κατά τη μάσηση κινούν την κάτω γνάθο λοξά. Οι Charles και συνεργάτες (2007) διαπίστωσαν σε έναν κρικητό του αγρού (Cricetus cricetus) και σε έναν συριακό χρυσό χάμστερ (Mesocricetus auratus) μια μέση γωνία 40,2 μοιρών μεταξύ του άξονα της άνω σειράς γομφίων και 43 μικροχαράξεων προσανατολισμένων προς τη γλώσσα στο εντοκωνίδιο του δεύτερου κάτω γομφίου. Η τυπική απόκλιση ήταν 12,2 μοίρες.

Η οδοντοστοιχία των χάμστερ, χαρακτηριστική των μυοειδών τρωκτικών, περιλαμβάνει συνολικά 16 δόντια. Σε κάθε ημιμόριο της γνάθου υπάρχει ένας τομέας (κοπτήρας) και τρεις γομφίοι. Κυνόδοντες και προγόμφιοι απουσιάζουν, και κάθε σειρά γομφίων χωρίζεται από τους κοπτήρες με ένα μεγάλο διάστημα χωρίς δόντια (διάστημα).

#### Ανάπτυξη της οδοντοφυΐας

Η ανατολή των κοπτήρων πραγματοποιείται πριν από τη γέννηση ή λίγο μετά. Στη συνέχεια ανατέλλουν πρώτα οι πρώτοι, κατόπιν οι δεύτεροι και τέλος οι τρίτοι γομφίοι. Οι τελευταίοι έχουν ανατείλει πλήρως μόνο σε ενήλικα χάμστερ. Η ασβεστοποίηση των οδοντικών στεφανών ολοκληρώνεται λίγο πριν από την ανατολή των δοντιών, ενώ εκείνη των ριζών σαφώς αργότερα. Μικρές διαφορές στον χρόνο ανατολής και στην ασβεστοποίηση, ιδίως των τρίτων γομφίων, ενδέχεται να σχετίζονται με τη σωματική ανάπτυξη καθώς και με το μέγεθος της γέννας, δηλαδή με τον αριθμό των απογόνων. Επίσης, ενδέχεται να επηρεάζονται από τη διατροφή. Το φύλο, όπως φαίνεται, δεν έχει επίδραση. Στα χάμστερ δεν παρατηρείται αλλαγή δοντιών.

#### Κοπτήρες

Οι κοπτήρες του χάμστερ μεγαλώνουν συνεχώς και είναι κιτρινωπά χρωματισμένοι. Είναι καμπυλωμένοι προς τα πίσω, πλατείς και επίπεδοι στην πρόσθια επιφάνεια. Στην οπίσθια επιφάνεια είναι κοίλοι. Τα κοπτικά χείλη είναι πρόσθια επίπεδα και έντονα σμιλοειδή. Οι κορυφές των άνω και κάτω κοπτήρων βρίσκονται σχεδόν παράλληλα μεταξύ τους. Όταν η γνάθος είναι κλειστή, οι κορυφές των κάτω κοπτήρων σχεδόν αγγίζουν τη γλωσσική βάση των άνω κοπτήρων.

#### Γομφίοι

Οι γομφίοι των χάμστερ έχουν περιορισμένη ανάπτυξη, δεν φέρουν χρωστική και στα ζωντανά ζώα εμφανίζονται λευκοί ή ελαφρώς ρόδινοι. Είναι χαμηλοστέφανοι και διαθέτουν καλά ανεπτυγμένες ρίζες. Η θέση σύγκλεισης των γομφίων επιτυγχάνεται όταν η κάτω γνάθος βρίσκεται σε οπίσθια, χαλαρή θέση. Τότε οι άνω και κάτω σειρές γομφίων εφαρμόζουν ακριβώς μεταξύ τους· τα γλωσσικά και τα παρειακά χείλη πλησιάζουν το ένα το άλλο, και τα φυμάτια των κάτω γομφίων βρίσκονται πρόσθια των αντίστοιχων φυμάτων των άνω γομφίων. Οι γομφίοι των χάμστερ μοιάζουν μεταξύ τους πολύ περισσότερο απ’ ό,τι άλλοι τριβοσφηνικοί (τριφυματικοί) γομφίοι.

Ο αριθμός των οδοντικών φατνίων είναι συνήθως τέσσερα για καθέναν από τους δύο πρώτους άνω γομφίους, τρία για τον τρίτο άνω γομφίο και δύο για καθέναν από τους κάτω γομφίους. Τα δύο πρόσθια φατνία του πρώτου άνω γομφίου βρίσκονται πλευρικά μετατοπισμένα το ένα πίσω από το άλλο. Τα δύο οπίσθια φατνία του πρώτου άνω γομφίου, τα δύο πρόσθια και τα δύο οπίσθια φατνία του δεύτερου άνω γομφίου, καθώς και τα δύο πρόσθια φατνία του τρίτου άνω γομφίου, βρίσκονται ανά ζεύγη το ένα πίσω από το άλλο. Το πλέον οπίσθιο φατνίο του τρίτου άνω γομφίου βρίσκεται στο μέσο, ενώ τα έξι φατνία των κάτω γομφίων διατάσσονται σε μία ευθεία σειρά το ένα πίσω από το άλλο.

#### Μασητική επιφάνεια των γομφίων

Δεξιές σειρές γομφίων ενός ενήλικου κρικητού του αγρού από τη Ρηνανία-Έσση.
Χαρακτηριστικό γνώρισμα των χάμστερ αποτελεί η μασητική επιφάνεια με αμβλεία φυμάτια, η οποία διατηρεί τα ιδιαίτερα μορφολογικά της στοιχεία ακόμη και μετά από φθορά με την ηλικία. Τα φυμάτια των δοντιών είναι διατεταγμένα, σύμφωνα με το μορφολογικό πρότυπο των Κρικητινών, το οποίο είναι χαρακτηριστικό των μυοειδών τρωκτικών, σε δύο διαμήκεις σειρές τόσο στην άνω όσο και στην κάτω γνάθο. Οι πρώτοι γομφίοι φέρουν από τρία ζεύγη φυμάτων, ενώ οι δεύτεροι και τρίτοι γομφίοι από δύο ζεύγη, τοποθετημένα διαδοχικά. Τα φυμάτια συνδέονται συνήθως μεταξύ τους σταυροειδώς μέσω αδαμαντινωδών ακρολοφιών. Στα πρόσθια και οπίσθια άκρα μπορεί να προστίθενται επιπλέον ακρολοφίες.

Ο πρόσθια εντοπισμένος Anteroconus του πρώτου άνω γομφίου είναι διαιρεμένος σε έσω και έξω φύμα. Στη γλωσσική πλευρά ακολουθούν το Protoconus και το Hypoconus, ενώ στην παρειακή πλευρά το Paraconus και το Metaconus. Στον πρώτο κάτω γομφίο το Anteroconid είναι επίσης διχοτομημένο. Στη γλωσσική πλευρά ακολουθούν το Metaconid και το Entoconid, ενώ στην παρειακή πλευρά το Protoconid και το Hypoconid. Η δομή του δεύτερου και του τρίτου γομφίου είναι παρόμοια· ωστόσο, η πρόσθια αδαμαντινώδης προεξοχή δεν διαμορφώνεται σε Anteroconus ή Anteroconid.

Τα δύο φυμάτια κάθε ζεύγους χωρίζονται μεταξύ τους από μια βαθιά μασητική αύλακα, ενώ στην παρειακή και στη γλωσσική πλευρά, μεταξύ κάθε ζεύγους, υπάρχουν πλατιές, τριγωνικές αύλακες. Η μύλη των γομφίων καλύπτεται πλήρως από οδοντικό σμάλτο. Με τη φθορά μειώνεται με την ηλικία το ύψος των φυμάτων και κάτω από το σμάλτο αποκαλύπτεται η οδοντίνη. Στα γηραιότερα χάμστερ τα φυμάτια είναι αρχικά λιγότερο έντονα και στενότερα· με περαιτέρω φθορά ενώνονται μεταξύ τους και σχεδόν εξαφανίζονται.

#### Παρειακοί θύλακες

Χειρουργικά παρασκευασμένοι παρειακοί θύλακες κρικητού του αγρού (Cricetus cricetus).
Χαρακτηριστικό γνώρισμα των χάμστερ αποτελούν οι εσωτερικοί παρειακοί θύλακες. Αυτοί εκτείνονται κατά μήκος της κάτω γνάθου, φθάνουν έως τους ώμους και χρησιμεύουν για τη μεταφορά τροφής.[5][3] Το στόμιό τους βρίσκεται ακριβώς πίσω από το σημείο όπου τα χείλη και οι παρειές εισχωρούν προς τα μέσα στο άδοντο διάστημα της οδοντοστοιχίας.

Οι θύλακες σχηματίζονται από εκκολπώματα της στοματικής κοιλότητας, τα οποία εκτείνονται βαθιά έως τους δερματικούς μύες του τραχήλου, το πλάτυσμα (Platysma) και τον Musculus sphincter colli profundus. Ο ανασπαστήρας μυς προέρχεται από τον τραπεζοειδή μυ, ενώ ως σφιγκτήρας λειτουργεί η ομάδα των παρειακών μυών. Στο οπίσθιο έσω τοίχωμα των θυλάκων υπάρχει ιστός που προβάλλει προς τα εμπρός και εμφανίζει πολλές πτυχές. Αυτός επιτρέπει τη διεύρυνση των θυλάκων κατά την πρόσληψη τροφής.

Καθώς οι θύλακες δεν διαθέτουν λεμφικό αγγειακό σύστημα, τα κύτταρά τους δεν αντιδρούν σε ξένα σώματα.

## Περιβάλλον διαβίωσης και τρόπος ζωής

Κρικητός (Cricetus cricetus) του αγρού που σκάβει σε αγρό σιτηρών.
### Περιβάλλον διαβίωσης

Τα περιβάλλοντα διαβίωσης των χάμστερ είναι κυρίως ξηρές και ημίξηρες ανοιχτές εκτάσεις της εύκρατης ζώνης, με βλάστηση προσαρμοσμένη σε μέτρια υγρά έως εξαιρετικά ξηρά ενδιαιτήματα, τόσο σε πεδινές όσο και σε ορεινές περιοχές. Κατοικούν στα όρια ερήμων, σε αργιλώδεις ερήμους, σε θαμνώδεις πεδιάδες, σε δασικές και ορεινές στέπες, σε θαμνώδεις ή βραχώδεις πρόποδες και σε κοιλάδες ποταμών. Ιδίως τα μικρότερα είδη δεν αποφεύγουν ούτε τις ημιερήμους ούτε τις ερήμους. Σε καλλιεργούμενες εκτάσεις, όπως λαχανόκηπους, αγρούς σιτηρών και οπωρώνες εκτατικής καλλιέργειας, μπορούν να εμφανίζονται σε μεγάλους αριθμούς.

### Τροφή και φυσικοί εχθροί

Χρυσό χάμστερ (Mesocricetus auratus) που αποθηκεύει πράσινα φύλλα στους παρειακούς θύλακές του.
Τα χάμστερ είναι κυρίως φυτοφάγα και ιδίως σπερμοφάγα. Εκτός από σπόρους φυτών, τρέφονται επίσης με πράσινα μέρη φυτών, βλαστούς, ρίζες, καρπούς, φύλλα και άνθη. Περιστασιακά μπορούν να θηρεύσουν έντομα, σαύρες, βατράχια, ποντίκια και άλλα μικρά θηλαστικά, νεοσσούς πτηνών και φίδια. Ωστόσο, αυτά αποτελούν μόνο μικρό μέρος της διατροφής τους. Καταναλώνουν καλλιεργούμενα φυτά όπως σιτάρι, κριθάρι, κεχρί, σόγια, μπιζέλια, πατάτες, καρότα και γογγύλια.

Η τροφή αποθηκεύεται ως χειμερινό απόθεμα, το οποίο αποτελείται κυρίως από σπόρους φυτών, και καταναλώνεται είτε κατά την επιστροφή στη φωλιά είτε στην επιφάνεια του εδάφους, όταν επικρατεί ησυχία. Μεγαλύτερα τεμάχια τροφής μεταφέρονται ανάμεσα στους κοπτήρες. Οι παρειακοί θύλακες επιτρέπουν στα χάμστερ να μεταφέρουν στον υπόγειο θάλαμο μεγάλες ποσότητες μικρών τροφικών τεμαχίων. Έτσι έχουν βρεθεί έως και 90 κιλά φυτικού υλικού στους αποθηκευτικούς θαλάμους του κρικητού του αγρού (Cricetus cricetus), τα οποία είχαν συγκεντρωθεί από ένα μόνο χάμστερ.

Tscherskia triton
Ένα Tscherskia triton βρέθηκε με 42 σπόρους σόγιας στους παρειακούς θύλακές του.

Τα πρόσθια άκρα τους, λειτουργικά σαν χέρια, επιτρέπουν στα χάμστερ εξαιρετικά επιδέξιο χειρισμό της τροφής, ενώ οι παρειακοί θύλακες αδειάζονται με χαρακτηριστική κίνηση των άκρων προς τα εμπρός.

Στους φυσικούς εχθρούς των χάμστερ περιλαμβάνονται κυρίως νυφίτσες και μικρότερα αρπακτικά πτηνά, καθώς και αλεπούδες και άλλα σαρκοφάγα θηλαστικά.

### Σύστημα στοών, δραστηριότητα και κοινωνική δομή

Συνήθως οι υπόγειες στοές των χάμστερ έχουν περισσότερες από μία εισόδους, και οι θάλαμοι για τη φωλιά, τα περιττώματα, την αναπαραγωγή και τα αποθέματα συνδέονται μεταξύ τους με πολλούς διαδρόμους. Ωστόσο, ορισμένα είδη χρησιμοποιούν και φυσικά καταφύγια.

Τα χάμστερ είναι κυρίως νυκτόβια και λυκόβια, με περιορισμένη δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας. Τα μεγαλύτερα είδη πέφτουν συχνά σε χειμερία νάρκη, ενώ πολλά μικρότερα είδη παρουσιάζουν παρατεταμένες καταστάσεις χειμερινού ληθάργου, ο οποίος μπορεί να διαρκέσει από λίγες ημέρες έως αρκετές εβδομάδες, χωρίς όμως να αποτελεί βαθιά χειμερία νάρκη. Κατά διαστήματα τρέφονται από τα αποθέματά τους.

Τα χάμστερ ζουν κατά κανόνα μοναχικά, ενώ κατά την αναπαραγωγική περίοδο απαντούν και σε οικογενειακές ομάδες. Μπορούν να επιδεικνύουν εξαιρετικά επιθετική συμπεριφορά απέναντι σε ομοειδή. Αυτό ενδέχεται να οφείλεται στον έντονο ανταγωνισμό για τις διάσπαρτες, αλλά κατά τόπους πλούσιες, πηγές τροφής. Μπορεί επίσης να εξυπηρετεί τη ρύθμιση της κατανομής του πληθυσμού σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Μεγαλύτερα είδη, όπως το Tscherskia triton, επιδεικνύουν επιθετική συμπεριφορά ακόμη και απέναντι σε άλλα είδη και μπορούν, όταν απειλούνται, να επιτεθούν ακόμη και σε σκύλους ή ανθρώπους. Για να προστατευθούν από επιθέσεις, αναποδογυρίζουν ανάσκελα και βγάζουν διαπεραστικές, οξείες κραυγές.

## Εξάπλωση, απολιθώματα και πληθυσμιακή κατάσταση

Η περιοχή εξάπλωσης των χάμστερ περιλαμβάνει ξηρές και ημίξηρες περιοχές της Ευρασίας. Στην Κεντρική Ευρώπη απαντά μόνο το Cricetus cricetus, ενώ στην Ανατολική Ευρώπη, εκτός από αυτό, είναι διαδεδομένα και τα Nothocricetulus migratorius και Mesocricetus newtoni.

* *Cricetus cricetus*
* *Nothocricetulus migratorius*
* Mesocricetus newtoni

Και τα απολιθωμένα ευρήματα των χάμστερ περιορίζονται στην Παλαιαρκτική. Στη Βόρεια Αφρική είναι γνωστά από το μέσο Μειόκαινο, στην Ευρώπη επίσης από το μέσο Μειόκαινο, στην Ασία από το ύστερο Μειόκαινο και στη Μεσόγειο από το πρώιμο Πλειόκαινο καθώς και από το Ολόκαινο.

Τα περισσότερα χάμστερ δεν θεωρούνται απειλούμενα. Εξαίρεση αποτελεί, ωστόσο, το Cricetus cricetus, το οποίο απαντά και στη Γερμανία και τον Ιούλιο του 2020 κατατάχθηκε από τη Διεθνής Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN) ως «κρισίμως κινδυνεύοντα» (critically endangered). Από το 2008 το Συριακό Mesocricetus auratus θεωρείται «τρωτό» (Vulnerable), ενώ τα Mesocricetus newtoni και Mesocricetus brandti κατατάσσονται ως «σχεδόν απειλούμενα» (Near Threatened).

## Συστηματική και Ονοματολογία

### Ανώτερη συστηματική κατάταξη

Τα Χάμστερ (Cricetinae) κατατάσσονται μαζί με τα ποντίκια του Νέου Κόσμου και τα Arvicolinae στην οικογένεια Cricetidae. Έτσι, οι Musser και Carleton (2005) τα εντάσσουν ως υποοικογένεια Cricetinae εντός των Cricetidae. Τα σύγχρονα Χάμστερ αποτελούν μονοφυλετική ομάδα με σαφώς παράγωγα μορφολογικά χαρακτηριστικά.

Μοριακογενετικές αναλύσεις των πυρηνικών γονιδίων LCAT και vWF από τους Michaux και συνεργάτες (2001), του πυρηνικού γονιδίου IRBP από τους Jansa και Weksler (2004) καθώς και των πυρηνικών γονιδίων GHR, BRCA1, RAG1 και C-Myc από τους Steppan και συνεργάτες (2004) επιβεβαιώνουν τη στενή συγγένεια εντός των Χάμστερ, χωρίς όμως να προσδιορίζουν με σαφήνεια την αδελφή ομάδα τους. Σύμφωνα με τους Steppan και συνεργάτες (2004), αποσχίστηκαν κατά το πρώιμο Μειόκαινο, πριν από περίπου 16,8–19,6 εκατομμύρια έτη από τα ποντίκια του Νέου Κόσμου και πριν από περίπου 16,3–18,8 εκατομμύρια έτη από τα Arvicolinae.

Τα χάμστερ περιλαμβάνουν, με την ευρύτερη έννοια, εκτός από τα είδη του Παλαιού Κόσμου, και τα ποντίκια του Νέου Κόσμου. Οι δύο ομάδες συχνά ενοποιήθηκαν στην υποοικογένεια Cricetinae, συνήθως όμως αντιμετωπίστηκαν τουλάχιστον ως διακριτές φυλές (tribus). Το γένος Cricetomys και τα Calomyscus αποδίδονταν παλαιότερα στα Cricetinae. Αυτό οφειλόταν κυρίως σε αβεβαιότητα ως προς τη συστηματική τους θέση. Έτσι, το Cricetomys από το 1966 και τα Calomyscus από το 1979 αποσπάστηκαν ως χωριστές φυλές εντός των Cricetinae. Ωστόσο, και τα δύο δεν συγγενεύουν στενά με τους Cricetinae ή άλλους Cricetidae. Επίσης, οι Spalacinae και οι Ellobius, που ανήκουν στους Arvicolinae, είχαν καταταχθεί εν μέρει ως φύλο στους Cricetinae.

### Συστηματική διάρθρωση

Τα σύγχρονα Χάμστερ αποτελούν τα υπολείμματα μιας προσαρμοστικής ακτινοβόλησης κατά τη Νεογενή περίοδο, η οποία οδήγησε σε πληθώρα απολιθωμένων ειδών. Σύμφωνα με μοριακογενετικές αναλύσεις των Xuan Pan και συνεργατών (2025), πριν από περίπου 12 εκατομμύρια χρόνια αποσχίστηκαν αρχικά τα γένη Phodopus και Urocricetus, και λίγο αργότερα το γένος Mesocricetus από τα υπόλοιπα Cricetinae. Η εξελικτική γραμμή που οδήγησε στο Cansumys canus έχει ηλικία περίπου 11 εκατομμυρίων ετών. Πριν από 9 εκατομμύρια χρόνια διαφοροποιήθηκε το γένος Tscherskia, και λίγο αργότερα το γένος Cricetulus αποσχίστηκε από τη γραμμή που οδήγησε στα γένη Allocricetulus, Cricetus και Nothocricetulus. Το γένος Cricetus διαφοροποιήθηκε κατά το Πλειόκαινο.

Από αυτά προκύπτουν οι ακόλουθες συγγενικές σχέσεις:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Χάμστερ** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Cricetulus* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Cricetulus longicaudatus* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Cricetulus barabensis* |
|  |
|  | *Cricetulus sokolovi* |
|   |
|  |

 |
|   |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Cricetus cricetus* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nothocricetulus migratorius* |
|  |
|  | *Allocricetulus eversmanni* |
|   |
|  |

 |
|   |
|  |

 |
|   |
|  |

 |
|  |
| *Tscherskia* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tscherskia triton* |
|  |
|  | *Tscherskia ningshaanensis* |
|   |
|  |

 |
|   |
|  |

 |
|  |
|  | *Cansumys canus* |
|   |
|  |

 |
|  |
|  | *Mesocricetus* |
|   |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Urocricetus* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Urocricetus kamensis* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Urocricetus lama* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Urocricetus alticola* |
|  |
|  | *Urocricetus tibetanus* |
|   |
|  |

 |
|   |
|  |

 |
|   |
|  |

 |
|  |
| *Phodopus* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Phodopus roborovskii* |
|  |
|  | *Phodopus campbelli* |
|   |
|  |

 |
|   |
|  |

 |
|   |
|  |

 |
|   |
|  |

### Σύγχρονα γένη

 *Mesocricetus brandti*
Οι Kryštufek και Shenbrot (2025) διακρίνουν στη μονογραφία τους για τα χάμστερ δέκα γένη:

* *Allocricetulus* Argyropulo, 1932, δύο είδη
* *Cansumys* Allen, 1928, ένα είδος
* *Cricetus* Leske, 1779, ένα είδος
* *Cricetiscus* Thomas, 1917, δύο είδη
* *Cricetulus* Milne-Edwards, 1867, τρία είδη
* *Mesocricetus* Nehring, 1898, τέσσερα είδη
* *Nothocricetulus*, Lebedev, Bannikova, Neumann, Ushakova, Ivanova & Surov, 2018, ένα είδος
* *Phodopus* Miller, 1910, ένα έως τρία είδη
* *Tscherskia* Ognev, 1914, ένα έως τρία είδη
* *Urocricetus* Satunin, 1903, δύο έως τέσσερα είδη

Το γένος Cricetiscus είναι, ωστόσο, αμφιλεγόμενο και δεν καταγράφεται στο έργο All the Mammals of the World, το οποίο αποτελεί διάδοχη έκδοση του πρότυπου έργου Handbook of the Mammals of the World. Επίσης, ομάδα Κινέζων ερευνητών που δημοσίευσε τον Ιανουάριο του 2025 μελέτη για τη φυλογένεση των χάμστερ δεν αναφέρει το γένος Cricetiscus. Τα είδη που αποδίδονται στο γένος Cricetiscus κατατάσσονται στις εν λόγω δημοσιεύσεις στο γένος Phodopus.

## Εξημερωμένες ράτσες

Από τα πολλά είδη **Hamster** μόνο 5 ξεχωριστά είδη είναι εξημερωμένα.

* Syrian Hamster (Mesocricetus auratus)
* Chinese Hamster (Cricetulus griseus)
* Dwarf Hamster (Phodopus)
	+ *Roborovski Dwarf Hamster (Phodopus roborovskii)*
	+ *Winter White Dwarf Hamster (Phodopus sungorus)*
	+ *Campbell's Dwarf Hamster (Phodopus campbelli)**Λόγω της κοινής καταγωγής και των παρόμοιων χαρακτηριστικών των*
 Winter White Dwarf Hamsters (Phodopus sungorus)** και των*
 Campell's Dwarf Hamsters (Phodopus campbelli)**, χαρακτηρίζονται και τα δύο ως **Russian Dwarf Hamsters**.*

* *Mesocricetus auratus*
* *Cricetulus griseus*
* *Phodopus roborovskii*
* *Phodopus sungorus*
* *Phodopus campbelli*
* *Campbell's Dwarf Hamster (Phodopus campbelli) - Ενήλικο*

### Φροντίδα

Ιδανικός Τροχός 30 Εκ. Για τα Syrian Hamster
Το κλουβί ενός χάμστερ πρέπει να είναι τουλάχιστον 300 τετραγωνικά εκατοστά. Τα *κοινά κλουβιά του εμπορίου* κρίνονται ακατάλληλα για την ομαλή διαβίωση των χάμστερ.

Ένα κλουβί χρειάζεται περίπου 10-15 εκατοστά υποστρώματος ώστε να μπορεί να σκάβει, μια πράξη που είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ομαλή διαβίωση τους. Ως υπόστρωμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί οτιδήποτε έχει ως βάση το χαρτί. Καλό θα ήταν να παρέχονται διάφορες υφές υποστρώματος εκτός από την βασική, όπως χώμα και ροκανίδι για την αίσθηση ενός πιο φυσικού περιβάλλοντος.

Απαραίτητη είναι η ρόδα σε μέγεθος ώστε να μπορεί να τρέχει χωρίς να καμπυλώνει η ράχη. Τα χάμστερ στην φύση τους διανύουν κάθε βράδυ απόσταση έως και 5km.

Tα χάμστερ δεν πρέπει να έρχονται σε επαφή με το νερό καθώς η γούνα τους η οποία περιέχει έλαια καταστρέφεται. Χρειάζονται όμως άμμο την οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να αφαιρέσουν περιττή λιπαρότητα και να απομακρύνει τις οσμές.

Η προσθήκη αντικειμένων από φυσικό ξύλο κρίνεται απαραίτητη. Με αυτόν τον τρόπο θα ξύνουν τα δόντια και τα νύχια τους ώστε να επιτευχθεί αφενός μια περιποίηση και αφετέρου μια ψυχολογική ανακούφιση.

Το σπίτι των χάμστερ, πρέπει να βρίσκεται σε ένα ήσυχο μέρος του σπιτιού, κατά την διάρκεια της ημέρας και ένα μέρος που δεν θα ενοχλεί κατά την διάρκεια της νύχτας.

Παρόλο που είναι μικρά ζώα, τα χάμστερ χρειάζονται κλουβιά άνω των 3000 τετραγωνικών εκατοστών, ώστε να χωρέσει όλα τα απαραίτητα αξεσουάρ (νερό, φαγητό, μπάνιο άμμου, σπίτια για να κρύβεται, τροχός, κτλ), αλλά και την υγεία του ίδιου του χάμστερ. Κλουβιά κάτω των 3000 τετραγωνικών εκατοστών, μπορούν να προκαλέσουν στο χάμστερ άγχος. Συχνό στοιχείο άγχους στο χάμστερ λόγω μικρής κατοικίας, είναι το μάσημα των κάγκελων του κλουβιού, η προσπάθεια να βγει από το κλουβί και το σκαρφάλωμα στο πάνω μέρος του κλουβιού. Αυτές οι συμπεριφορές δείχνουν ένα μη ψυχολογικά και σωματικά υγιές ζώο.