# ལི་ཐུ་ནི་ཡ།

༉ བྱང་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་དང་ བཱལ་ཊིག་མཚོའི་ཤར་ཕྱོགས་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ཆགས་ཡོད་པའི་ ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡ་གི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བཱལ་ཊིག་མངའ་སྡེ་གསུམ་གྱི་ནང་ལས་ སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། འདི་ལུ་ རྒྱལ་རབས་ཕྱུགཔོ~~རིངམོ~~་དང་ མགུ་རྙོག་དྲགས་ཡོདཔ་ལས་ རང་དབང་གི་དུས་སྐབས་དང་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དབང་ཚད་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་བཟོད་བསྲན་ཚུ་གིས་སྐོར་ལས་ཡོདཔ་ཨིན།

དུས་རབས་ ༡༣ པ་ནང་ ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡ་གི་ གྷྲན་ཌུ་ཆི་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་མངའ་སྡེ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༣༨༥ ལུ་ ཀེརེ~~ཀྲེ~~་ཝ~~བ~~་གི་མཐུན་ཚོགས་(Union of Krewa) ཀྱིས་ པོ་ལེནཌ་དང་གཅིག་ཁར་ སྒེར་གྱི་མཐུན་ཚོགས་བཟོ་སྟེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༥༦༩ ལུ་ པོ་ལི~~་~~ཤི་ལི་ཐོ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡན་སྤྱི་མཐུན་ (Polish-Lithuanian Commonwealth) ལུ་~~འ~~གྱུར་ནུག། ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༧༩༥ ལུ་ ལི་ཐོ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡ་འདི་ ར་ཤི་ཡ་དང་ པུརུ་ཤི~~པྲུ་སི~~་ཡ་(Prussia) དེ་ལས་ ཨས་ཊི་ཡ་ཚུ་གིས་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་སྟེ་ དུས་རབས་ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ར་ཤི་ཡ་གི་དབང་ཚད་ལུ་~~འ~~གྱུར་ནུག། ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། (༢༠༢༥) གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༡༨ ལུ་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པའི་ཤུལ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༠ གི་ལོར་ སོ་ཝེཏ་ཡུ་ནི་ཡན་དང་ དེ་ལས་ ན་ཟི་ཇར་མ་ནི་ (༡༩༤༡-༡༩༤༤) དེ་ལས་ ལོག་སྟེ་ སོ་ཝེཏ་གིས་ དབང་བཟུང་འབད་ནུག་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ལུ་ ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡ་འདི་ སོ་ཝེཏ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལུ་ ཡུ་ཨེས་ཨེས་ཨར་འདི་ ཧྲམ་འགྱོ་ནུག། ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༤ ལུ་ ཡུ་རོབ་ནང་ གནས་རིམ་སྒྲིང་སྒྲི~~ང~~་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ ནེ་ཊོ་དང་ ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་ནང་ འཛུལ་ཞུགས་འབད་ནུག།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོངས་བསྡོམས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི~~་~~མ་ ༦༥༣༠༠ ཡོདཔ་དང་ མི་འབོར་ས་ཡ་ ༢.༨ ཙམ་ཡོདཔ་ཨིན། (ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། ༢༠༢༥) ཟེར་བཀོད་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡན་གྱི་མི་རིགས་ བརྒྱ་ཆ་ ༨༢.༦ དེ་ཅིག་གི་མང་ཤོས་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་ཚུ་ པོ་ལི་དང་ ར་ཤི་ཡ་ དེ་ལས་ བེ་ལ་རུ་སི་ཡན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཆོས་ལུགས་འདི་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལི་ཟམ་ བརྒྱ་ཆ་ ༧༤.༢ ལྷག་ཙམ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་དང་ ལ་ལུ་ཆོས་ལུགས་མེན་པའི་སྡེ་ཚན་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྫོང་ཁག་ ༡༠ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ རྫོང་ཁག་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ ཁྲོམ་སྡེ་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྫོང་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཚུ་ཡང་ བིལ་ནི་ཡཱས་དང་ ཀའུ་ནཱས་ དེ་ལས་ ཀ་ལའི་པེ་ཌ་ཚུ་ཨིན་པས། བིལ་ནི་ཡཱས་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཨིན་པའི་ཁར་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཕྱུག་པོ་དང་ བཟོ་རིགས་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། (༢༠༢༥) གིས་ འདི་ནང་ལུ་ ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ ཁྲོམ་རྙིངམ་ (ཡུ་ནིསི་ཀོ་གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་) ཟེར་ གོ་ཐིག་དང་ཕྱི་དར་ དེ་ལས་ བཱ་རོ་ཀི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ གེ་ཌི་མི་ནཱསི་གི་ཀ་ཁྱིམ་འདི་ ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡ་གི་རྒྱལ་རབས་དང་རང་དབང་གི་རྟགས་མཚན་ཅིག་ཨིན་པས། བིལ་ནི་ཡཱས་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༥༧༩ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ ཤར་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན། དེང་སང་འཕྲུལ་རིག་ལྟེ་བ་འདི་ བཱལ་ཊིག་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ འགོ་བཙུགས་དང་གསར་བཏོད་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན།

ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡ་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་ལམ་ལུགས་ཡོད་པའི་དམངས་གཙོའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་འདི་ སྲིད་འཛིན་ (མི་སེར་གྱི་གཙག་འཐུ་འབད་མི་) དང་ བློན་ཆེན་འདི་ གཞུང་གི་དབུ་ཁྲིདཔ་དང་ བཀོད་ཁྱབ་ལས་ཁུངས་འགོ་ཁྲིད་འབད་མི་ཨིན་པས། ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་ཚོགས་འདི་ འཐུས་མི ༡༤༡ ཡོད་པའི་ ཚོགས་ཁང་གཅིག་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ (Seimas) ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡུ་རོབ་མནའ་འབྲེལ་དང་ ནེ་ཊོ་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། དེ་ལས་ ར་ཤི་ཡ་དང་གཅིག་ཁར་མཐུན་ལམ་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༢ ལུ་ ར་ཤི་ཡ་གིས་ ཡུ་ཀེ་རེན་བཙན་འཛུལ་འབད་བའི་ཤུལ་ལུ~~ལས~~་ ཚ་གྱང་ཅན་ཅིག་ལུ་~~འ~~གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། (ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། ༢༠༢༥) ཟེར་བཀོད་ནུག།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་འདི་ ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ཡོད་མི་ ཨིན་ཌོ་ཡུ་རོབ་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡན་འདི་ཨིན་མས། པོ་ལིཤ་དང་ར་ཤི་ཡ་ དེ་ལས་ ཨིང་སྐད་ཚུ་ཡང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་ཨིན་པས། སྲོལ་རྒྱུན་དུས་སྟོན་དང་གོམས་སྲོལ་ཡང་ གནམ་དགུན་མཇུག་བསྡུ་བའི་དུས་སྟོན་ཅིག་ཨིན་མི་ ཨུཛ་ཝེ་ནེསི་ (Shrovetide Carnival) དང་ ཇོ་ནིན་ (དབྱར་དུས་བར་མའི་དུས་སྟོན་) ཟེར་ དབྱར་དུས་ཀྱི་ཉིན་མའི་དུས་ཚོད་བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ ཀ་ཟི་ཡུ་ཀོ་མུ་གེ་ (St. Casimir’s Fair) འདི་ བིལ་ནི་ཡཱས་ལུ་ཡོད་པའི་ ལག་བཟོ་དང་ མི་སྡེའི་དུས་སྟོན་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། གཞན་ཡང་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་གིས་ ངོས་འཛིན་འབད་མི་ ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡ་གི་སྔར་སྲོལ་གྱི་ སྒྲ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཞབས་ཁྲ་ཨིན་མིའི་ སུ་ཏར་ཊིན་སི་ (Sutartines) འདི་ཨིན་པའི་ཁར་ མི་སྡེའི་ཞབས་ཁྲ་དང་ མེ་ཏོག་ལག་བཟོ་ཚུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་རྟགས་མཚན་ཁག་ཆེཝ་ཅིག་ཨིན། དེ་ལས་ ཁོང་གི་ཟ་འཐུང་འདི་ སེམས་ཁར་འབབ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ནོར་ཌིག་དང་ སི་ལ་ཝིག་ དེ་ལས་ ཇར་མ་ནི་གི་ཟ་འཐུང་ཚུ་གིས་ ཤན་ཞུགས་འབདཝ་ཨིན། དེ་ཡང་ སེ་པེ་ལི་ནལ་ (Cepelinal) ཟེར་ ཤ་ ཡང་ན་ ཆུམ་གྱིས་བཀང་མི་ ཀེ་བ་གི་མར་ཁུ་ དེ་ལས་ སཱལ་ཊི་བཱར་ཤི་ཡ་ (Saltibarscial) ཀི་བི་ནའི་དང་ ལེ་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡན་རའི་བག་ལེབ་འདི་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཟ་འཐུང་ནང་ གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ལུས་རྩལ་ཡང་ བཱསི་ཀིཊ་བཱོལ་དང་ རྐང་རྩེད་ དེ་ལས་ འཁྱེག་ཧོ་ཀི་དང་བང་རྒྱུགས་ཚུ་ཨིན་མས།

ལེ་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འཕྲུལ་རིག་དང་བཟོ་~~བ~~སྐྲུན་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ཚུ་ལུ་གཙོ་བོར་སྟོནམ་ཨིན། བཟོ་གྲྭ་གཙོ་བོ་ཡང་ བརྡ་དོན་འཕྲུལ་རིག་དང་ འཕྲུལ་ཆས་དང་གློག་རིག་ དེ་ལས་ ~~བ~~གོ་ལ་བཟོ་~~བ~~སྐྲུན་འབདཝ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ སོ་ནམ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ འབྲུ་སྣ་དང་ ཨོ་ཆས་ དེ་ལས་ ཤ་ཚུ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་དང་ནགས་ཚལ་ དེ་ལས་ བཱལ་ཊིག་མཚོ་འགྲམ་ཚུ་གི་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ཚུར་འདྲེནམ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ མི་སྟོབས་གོང་འཕེལ་གྱི་ཚད་གཞི་མཐོ་ཤོས་དང་ ཡུ་རོ་ས་ཁོངས་འཐུས་མི་འབདཝ་ལས་ ཡུ་རོ་འདི་ དངུལ་ཀྲམ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། ཕྱིར་ཚོང་ལས་ཁུངས་ཤུགས་ཆེཝ་ལས་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ཇར་མ་ནི་དང་པོ་ལེནཌ་ དེ་ལས་ ནོར་ཌིག་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་མཉམ་དུ་འབདཝ་ཨིན། (ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། ༢༠༢༥) ཟེར་བཀོད་ནུག།

ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་ཅིག་ཨིན་རུང་ དཔལ་འབྱོར་དང་མི་སྡེའི་གདོང་ལེན་ལ་ལུ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ན་གཞོན་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ལཱ་གཡོག་ལེགས་ཤོམ་གྱི་དོན་ལུ་ ནུབ་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ལུ་ གནས་སྤོ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ མི་རློབས་ཉུང་སུ་དང་ སྐྱེས་ཚད་དམའ་ཤོས་ཡོདཔ་ལས་ རྒས་ཤོས་ཀྱི་མི་རློབས་མང་ཤོས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ ཡུ་ཀེ་རེན་དམག་འཁྲུག་གི་ཤུལ་ལས་ ར་ཤི་ཡའི་རྫས་རླངས་ལུ་ བརྟེན་སྡོད་ནི་འདི་ མཚམས་འཇོག་འབད་ཡོདཔ་དང་ བསྐྱར་གསོ་འབད་བཏུབ་པའི་ནུས་ཤུགས་དང་ ཡུ་རོ་པིན་ནུས་ཤུགས་མཐུད་ལམ་ཚུ་ནང་ མ་རྩ་བཙུགས་ཏེ་འདུག། དེ་ལས་ གྲོང་~~འ~~ཁྱེར་དང་ཕྱདཔ་ད་ གྲོང་གསེབ་ནང་ ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་གྱངས་ཁ་མཐོ་དྲགས་དང་ གླ་ཆ་ཉུང་སུ་ཡོད་པའི་ཁར་ དངུལ་ཕོགས་དང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་བའི་བསྒང་འདུག། ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡ་འདི་ ཡུ་ཀེ་རེན་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ར་ཤི་ཡ་ལས་ ཉེན་ཁ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པའི་ཁར་ དམག་དོན་གྱི་ཟད་འགྲོ་ཡར་སེང་འབད་དེ་ ཉེན་སྲུང་གི་དོན་ལུ་ ནེ་ཊོ་ལུ་བརྟེན་དགོཔ་ཨིན་པས།

ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡ་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཕྱུགཔོ་དང་ དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གཏིང་ཟབ་པ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ཤུགས་ཅན་དང་ བཟོད་བསྲན་ཅན་གྱི་ བཱལ་ཊིག་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ལུ་ རང་དབང་ཐོབ་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ དམངས་གཙོའི་གཞི་རྩ་སྒྲིང་སྒྲི~~ང~~་ཡོད་པའི་ དེང་སང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་རློབས་མར་ཕབ་དང་ ས་ཆའི་སྲིད་དོན་གྱི་ཚ་གྱང་བཟུམ་གྱི་ གདོང་ལེན་ཚུ་ཡོད་རུང་ ལི་ཐུ་ཝ~~ེ~~་ནི་ཡ་འདི་ ཡུ་རོབ་དང་ ནེ་ཊོ་ དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་ནང་ གལ་ཅན་གྱི་རྩེད་འགྲན་པ་ཅིག་སྦེ་ར~~ང~~་ ལུས་ཡོདཔ་ཨིན།

**རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།~~།~~**

DDC Dictionary (Mobile application software).

Eng - Dzo Terminology (Mobile application software).

Wikipedia. (2025). *Liechtenstein*. Published by: Creative Commons. Retrieved from:

---

* བིལ་ནི་ཡཱསི།

* Commons:

  ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ།
ཨཱལ་བེ་ནི་ཡ། | ཨཱན་དོ་ར། | ཨས་ཊི་ཡ། | བེ་ལ་རུ་སུ། | བེལ་ཇིཡམ | བྷོས་ནི་ཡ་ ཧར་ཛི་གྷོ་བི་ན། | བཱུལ་གཱ་རི་ཡ། | ཀྲོ་ཨེ་ཤ། | སཱའི་པྲས། | ཅེཀ་རི་པབ་ལིཀ། | ཌེན་མཱཀ་ | ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ་ | ཕིན་ལེནཌ། | ཕརཱནསི་ | ཇཱར་མ་ནི། | གྲྀས། | ཧང་གྷ་རི། | ཨའིསི་ལེནཌ་ | ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་རྒྱལ་ཁབ། | ཨྀཊ་ལི་ | ཀོ་སོ་བྷོ། | ལེཊི་བི་ཡ | ལིཀ་ཏནས་ཏ་ཡིན། | ལི་ཐུ་ནི་ཡ། | ལེགས་སུམ་བྷེར་ | མཱོལ་ཊ། | མོལ་དོ་ཝ་ | མོ་ན་ཀོ | མོན་ཊེ་ནེ་གྲོ། | ནེ་དར་ལེནཌསི་ | བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ། | ནོ་ཝེ་ | པོ་ལེནཌ། | པོར་ཅུ་གལ། | རོ་མ་ནི་ཡ། | རཱ་ཤི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ། | སན་མ་རི་ནོ། | སེར་བི་ཡ། | སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ། | སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ། | སིཔཱེན། | སུའི་ཌན་ | སུའིཊ་ཛར་ལེན་ | ཡུ་ཀེ་རིན། | ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཀིང་ཌོམ། | ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི། | *ཕཱ་རོ་གླིང་ཕྲན།*