# ཊར་ཀི།

བྱའི་རིགས་ཅིག*
*Türkiye Cumhuriyeti|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |

**ངོ་སྤྲོད།**

ཊར་ཀི་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ ཨཱ་ན་ཊོ་ལི་ཡ་༼ཨེ་ཤི་ཡ་༽དང་ ཆ་ཤས་ཅིག་ ཐཱ་རེསི་༼ཡུ་རོཔ༽ལུ་ ཆགས་ཡོད་པའི་ གླིང་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་བརྒྱད་དང་གཅིག་ཁར་ ས་མཚམས་བསྡམས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ཨེ་ཇི་ཡཱན་རྒྱ་མཚོ་དང་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡཱན་རྒྱ་མཚོ་ དེ་ལས བེལེཀ་རྒྱ་མཚོ་གིས་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊར་ཀི་གི་ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་འདི་ ཧ་ལམ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༧༨༣,༥༦༢ ཨིན་པས། འདི་གིས་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ལུ་ གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

**རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།**
རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཨཱ་ན་ཊོ་ལི་ཡ་གི་དབུས་ཕྱོགས་ལུ་གནས་ཡོད་པའི་ ཨེན་ཀ་ར་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ སྲིད་དོན་དང་ བདག་སྐྱོང་གི་ལྟེ་བ་སྦེ་ ལཱ་འབད་མི་འདི་ཨིན་པས། ག་དེ་སྦེ་ཨིན་རུང་ ཁྲོམ་སྦོམ་ཤོས་དང་མི་རློབས་མང་ཤོས་ར་ ཨིས་ཏཱན་བུལ་ཁྲོམ་སྡེ་ འདི་ལམ་སྲོལ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལྟེ་བ་ ཡུ་རོབ་དང་ཨེ་ཤི་ཡ་གཉིས་ཆ་ར་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ས་གནས་ཅིག་ཨིན། གལ་ཆེ་བའི་ཁྲོམ་སྡེ་གཞན་ཚུ་ནང་ ཨིས་མིར། བུར་ས། ཨན་ཊ་ལ། གཱ་ཟི་ཨཱན་ཊེཔ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས།

**མི་རློབས།**

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ཚོད་ ཊར་ཀི་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༨༦ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ན་གཞོན་དང་ ཁྲོམ་ཁར་སྡོད་པའི་མི་རློབས་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ མི་མང་ཤོས་ར་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ནང་སྡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་ལུ་གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨིས་ཏཱན་བུལ་དང་ གཞན་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ནང་ལྷོདཔ་ལས་ མི་འབོར་མང་ཤོས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**མི་རིགས།**

ཊར་ཀི་གི་མི་རློབས་འདི་ མང་ཆེ་བ་ཅིག་ ཊར་ཀི་གི་མི་རིགས་ཨིན་རུང་ གྲངས་ཉུང་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ ཀཱརཌ། ཨ་རབ། སིར་ཀ་ཤི་ཡཱནས། ལཱཟ་གི་མི་ཚུ་ཨིན་པས། ཀུར་ཌིཤ་གི་མི་རློབས་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ ཤར་ལྷོ་ལུ་མི་རིགས་ཆུང་བ་སྦོམ་ཤོས་ཨིན། མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ གནས་ཡོད་དེ་འབདཝ་ད་ སྲིད་དོན་གྱི་སྐབས་ལུ་ དྲན་པ་བཏོན་སུ་ཅིག་སྦེ་ འབད་དགོཔ་ཨིན་པས།

**ཁ་སྐད།**

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི་ ཊར་ཀིཤ་ཨིནམ་དང་ མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱིས་སླབ་ཨིན་པས། ཀུར་ཌིཤ་དང་ གཞན་མི་ཁ་སྐད་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ ལུང་ཕྱོགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་སླབ་ཨིན་པས། ཨིང་ལིཤ་དང་ ཇར་མཱན་ དེ་ལས་ ཕེརེནཆི་ཚུ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་དང་ གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཁ་སྐད་སྦེ་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**རྒྱལ་རབས།**

ཊར་ཀི་ལུ་ རྒྱལ་རབས་འདི་ གཏིང་ཟབ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་ཚར་གཅིག་ བི་ཟཱན་ཊའིན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅིག་དང་ ཤུལ་ལས་ལོ་ ༦༠༠ ལྷག་ཙམ་གནས་མི་ ཨོ་ཊོ་མཱན་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པའི་སྐབས་ རྒྱལ་ཁམས་འདི་ ཧྲམ་པའི་ཤུལ་མར་ འགོ་ཁྲིདཔ་ མུས་ཏ་ཕ་ ཀེ་མཱལ་ ཨ་ཊ་ཀྲརཀ་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༢༣ ལུ་ ཊར་ཀི་གི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཞིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་དེང་སང་གི་ལམ་ལུགས་ནང་བཙུགས་ཏེ་ ལེགས་བཅོས་སྦོམ་སྦེ་ར་འབད་ནུག།

**ཆོས་ལུགས།**

ཨེ་ལི་ཝི་གི་མི་སྡེ་ གལ་གནད་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ མི་རློབས་མང་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ མུཛ་ལིམ་དང་ སུ་ནི་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊར་ཀི་འདི་རྩ་ཁྲིམས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་རང་དབང་འདི་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་ ཇིའུ་གི་ཆོས་ལུགས་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨིས་ཏཱན་བུལ་ལུ་ མི་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་གིས་ སྦྱང་བ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**གནམ་གཤིས།**

ཊར་ཀི་ལུ་ ས་གཤིས་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་འགྲམ་བདའ་སྟེ་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡཱན། ནང་ན་ལུ་ གླིང་ཆེན། ཤར་ལྷོ་ལུ་ སྐམ་དྲགས་མཚམས་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གནམ་དགུན་འདི་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ ལཱ་ཁག་གཏང་དོ་ཡོདཔ་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚོ་འགྲམ་འདི་ ཞི་འཇམ་དང་ ཆརཔ་རྐྱབ་ཨིན་པས། འ་ནཱི་ཁྱད་པར་འདི་གྱིས་ སོ་ནམ་གྱི་ལས་སྣ་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན་པས།

**གཞུང་སྐྱོང་།**

ཊར་ཀི་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། སྲིད་འཛིན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་དང་གཞུང་གཉིས་ཆ་ར་གི་ དབུ་ཁྲིདཔ་ཨིནམ་དང་ མི་དམངས་ཚོགས་རྒྱན་གྱིས་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་འདི་གིས་ ཁྲིམས་བཟོའི་འདུས་ཚོགས་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་པས། ཊར་ཀི་ལུ་ དམངས་གཙོའི་གཙུག་སྡེ་ཚུ་ཡོད་རུང་ འཕྲལ་ཁམས་ཀྱི་ལོ་ཚུ་ནང་ གནས་ཚུལ་དལ་དབང་དང་ དྲང་ཁྲིམས་ཀྱི་རང་དབང་ དེ་ལས་ སྲིད་དོན་ལྡོག་ཕྱོགས་ཚུ་གི་ ཚ་གྱང་ཚུ་ཐོན་ནུག།

**དཔལ་འབྱོར།**

ཊར་ཀི་ལུ་ བཟོ་གྲྭ་དང་ སོ་ནམ་ལས་སྡེ་ཚུ་ སྒྲིང་སྒྲི་ཡོད་པའི་ དཔལ་འབྱོར་སླ་བསྲེ་བསྲེཔ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ༢༠༢༤ ཚུན་ཚོད་ ཧ་ལམ་ཌོ་ལར་ཐེར་འབུམ་ ༩༥༠ ལུ་སྔོན་རྩིས་བཏོན་ནུག། ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་ར་ སྣུམ་འཁོར། འཕྲུལ་ཆས། ཐགས་རིགས། གློག་འཕྲུལ། སོ་ནམ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ ནང་འདྲེན་འབད་མི་ཚུ་ཡང་ གཙོ་བོ་ར་ ནུས་ཤུགས་དང་ འཕྲུལ་ཆས་ དེ་ལས་ རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ཨིན་མས། ལྟ་བཤལ་དང་བཟོ་སྐྲུན་གྱིས་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱི་ གྲོགས་རམ་འབདཝ་ཨིན།

**ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།**

ཊར་ཀིཤ་གི་ལམ་སྲོལ་ནང་ མི་ཌལ་ཨིསིཊཱན། མི་ཌལ་ཨེ་ཤི་ཡཱན། ཡུ་རོ་པེན། ཨིས་ལ་མིཀ་གི་ལམ་སྲོལ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གྲོང་གསེབ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ སཱལ་ཝར་དང་ མགུ་རས་ཚུ་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཁྲོམ་གྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ དེང་སང་གི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྒྱུ་རྩལ་དང་ སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ གློག་བརྙན་ཁང་ཚུ་གིས་ མི་ཚེའི་ལམ་སྲོལ་ནང་ གཙོ་བོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**ལྟ་བཤལ།**

ཊར་ཀི་འདི་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གི་ས་གོ་ དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་ཡོད་པའི་ས་གོ་ཚུ་ཡང་ ཧཱ་ཇི་ཡ་སོ་ཕི་ཡ། ཀ་པ་ཌོ་ཀི་ཡ། པ་མུ་ཀ་ལེ། ཨི་ཕེསི། ཀྲར་ཀོའིས་ཀོསཊ་ ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིས་ཏཱན་བུལ་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་བཟོ་བཀོད་རིག་པ་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ད་ ཨེན་ཊ་ལི་ཡ་ཁྲོམ་ཚོགས་དང་ བོཌརམ་ཁྲོམ་སྡེ་གིས་ མཚོ་མཐའ་ལུ་དགའ་མི་ཚུ་ལུ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་བཅུགཔ་ཨིན། ད་ལྟོའི་གནས་སྟངས་ནང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟ་བཤལ། གསོ་བའི་ལྟ་བཤལ། དང་གནམ་དགུན་གྱི་རྩེད་རིགས་ཚུ་ ཡར་འཕར་འགྱོ་བའི་ལས་སྡེ་ཚུ་ཨིན།

**རྩེད་རིགས་དང་ངལ་གསོ།**

རྐང་རྩེད་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེདམོ་ཨིནམ་དང་ རྐང་རྩེད་སྡེ་ཚན་ ག་ལ་ཊ་ས་རེ་དང་ ཕེ་ནར་བཱ་ཅེ་ དེ་ལས་ བེ་སིཀ་ཊསི་ཚུ་གིས་ སྤྲོ་བ་སྦོམ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྩེད་རིགས་གཞན་ཚུ་ཡང་ དྲྭ་རིལ་དང་ སྐེད་བཤེད་ དེ་ལས་ ལག་རིལ་རྩེདམོ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ཊར་ཀི་གིས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་རྩེད་རིགས་ཀྱི་ལས་རིམ་ལེ་ཤ་ཅིག་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ ལུས་རྩལ་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་ མ་རྩ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**བཞེས་སྒོ།**

ཊར་ཀི་གི་བཞེས་སྒོ་འདི་ ལེགས་ཤོམ་དང་སྣ་ཚོགས་སྦེ་འདུག། བཞེས་སྒོ་ངོ་མ་འདི་ ཀེ་བབ། མེ་ཟིསི། པི་དི། བག་ལ་ཝ། ཊར་ཀིཤ་ཇ་དང་ཀཱ་ཕི་ཚུ་ཨིན་པས། ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འདི་ རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ ཤར་ལྷོ་ལུ་ བཞེས་སྒོ་ཁ་ཚ་དྲགས་ཡོདཔ་དང་ ཨི་ཇི་ཡཱན་ས་གནས་ལུ་འདི་ ཨ་རུའི་མར་ཁུ་བརྟེན་པའི་བཞེས་སྒོ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།**

ཊར་ཀི་གིས་ ཐབས་བྱུས་ཅན་གྱི་ལཱ་འགན་ འབགཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ནེ་ཊོ་དང་ ཇི་༢༠ དེ་ལས་ ཊར་ཀིཀ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཚོགས་ཀྱི་ འཐུས་མི་ཨིན་པས། འདི་མ་ཚད་ ཨི་ཡུ། ཡུ་ཨེསི། རཱ་ཤི་ཡ། མི་ཌལ་ཨིསིཊི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་འདི་ ནུས་ཤུགས་དང་ སྲུང་སྐྱོབ་ དེ་ལས་ གཞིས་སྤོ་འགྱོ་མི་ཚུ་གིས་སྦེ་ མཐུན་ལམ་འདི་ བསྒྱུར་བཅོས་ཅན་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**མཇུག་དོན།**

ཊར་ཀི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཨིན་ དེ་ཡང་ ཤར་དང་ནུབ་ཀྱི་འབྲེལ་མཚམས་ཨིན་པའི་ཁར་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་གཏིང་ཟབ་དང་ དེང་སང་གི་རེ་འདོད་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན་པས། གདོང་ལེན་ཚུ་བྱུང་སྟེ་ར་འབད་རུང་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གཞི་རྩ་གཏིང་ཟབ་དྲགས་དང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ནུས་པ་ དེ་ལས་ ཐབས་བྱུས་གལ་གནད་ཅན་ཚུ་ ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་ཅན་ཅིག་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

* Commons:

 ཨེ་ཤི་ཡ།།

| ཇ་པཱན་ | ཀྲུང་ཀོ | སོག་པོ་ | ཏའི་ཝཱན་ | ཀམ་བོ་ཌི་ཡ་ | མེ་མར་ | ཐཱའི་ལེནཌ་ | ཝི་ཡཏ་ནམ | ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་ | བྱང་ཀོ་རི་ཡ་ | འབྲུག་ཡུལ་ | རྒྱ་གར་ | ཤྲཱྀ་ལངཀ་ | བལ་ཡུལ་ | བངྒ་ལ་དེཤ་ | མ་ལེ་ཤི་ཡ་ | ཨཕ་ག་ནིསི་ཏཱན་ | ཨི་རཱན་ | ལེ་བཱ་ནཱོན་ | ཨིཛ་རཱེལ་ | ཀུ་ཝེཊ་ | ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཨ་རབ་ཨེ་མི་རེཊསི་ | ཨུཛ་བེ་ཀིསི་ཏཱན་ | ཏ་ཇག་ཀིསི་ཏཱན་ | ཀ་ཏར་ | བཧ་རེན་ | སའུ་དི་ཨེ་ར་སྦི་ཡ་ |མོང་གོ་ལི་ཡ

  ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ།
ཨཱལ་བེ་ནི་ཡ། | ཨཱན་དོ་ར། | ཨས་ཊི་ཡ། | བེ་ལ་རུ་སུ། | བེལ་ཇིཡམ | བྷོས་ནི་ཡ་ ཧར་ཛི་གྷོ་བི་ན། | བཱུལ་གཱ་རི་ཡ། | ཀྲོ་ཨེ་ཤ། | སཱའི་པྲས། | ཅེཀ་རི་པབ་ལིཀ། | ཌེན་མཱཀ་ | ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ་ | ཕིན་ལེནཌ། | ཕརཱནསི་ | ཇཱར་མ་ནི། | གྲྀས། | ཧང་གྷ་རི། | ཨའིསི་ལེནཌ་ | ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་རྒྱལ་ཁབ། | ཨྀཊ་ལི་ | ཀོ་སོ་བྷོ། | ལེཊི་བི་ཡ | ལིཀ་ཏནས་ཏ་ཡིན། | ལི་ཐུ་ནི་ཡ། | ལེགས་སུམ་བྷེར་ | མཱོལ་ཊ། | མོལ་དོ་ཝ་ | མོ་ན་ཀོ | མོན་ཊེ་ནེ་གྲོ། | ནེ་དར་ལེནཌསི་ | བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ། | ནོ་ཝེ་ | པོ་ལེནཌ། | པོར་ཅུ་གལ། | རོ་མ་ནི་ཡ། | རཱ་ཤི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ། | སན་མ་རི་ནོ། | སེར་བི་ཡ། | སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ། | སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ། | སིཔཱེན། | སུའི་ཌན་ | སུའིཊ་ཛར་ལེན་ | ཡུ་ཀེ་རིན། | ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཀིང་ཌོམ། | ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི། | *ཕཱ་རོ་གླིང་ཕྲན།*