Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# डोटेली भाषा

| डोटेली |
| --- |
| Dotyali/Doteli |
| मातृभाषी | नेपाल |
| क्षेत्र | नेपालको सुदुरपश्चिमाञ्चल र मध्यपश्चिमाञ्चलका जिल्लाहरु |
| मातृभाषी वक्ताअन | २.५ मिलियन (लगभग २५ लाख) |
| भाषा परिवार | Indo-European
* भारतीय-इरानी
	+ भारतीय-आर्य
		- पूर्वी समूह
			* **डोटेली**
 |
| लेखन प्रणाली | देवनागरी |
| आधिकारिक स्थिति |
| माइ आधिकारिक भाषा | धारा ५ भाग १ अनुसार अन्तरिम संबिधान नेपाल २०६३ (२००७): |
| भाषा सङ्केतअन |
| ISO 639-3 | `dty` |
| ग्लोट्टोलग | `doty1234` |

**डोटेली भाषा** भण्या पहिलीका दिनको डोटी राज्यका मान्छेले बोल्न्या भाषा हो। नेपालमी पड्न्या अइलको सुदूर पश्चिमको पहिलीका दिनमी डोटी राज्य भणीन्थ्यो। डोटेली भाषा खस भाषाकै एक हाँगो हो। यै भाषालाइ नेपाली भाषाको उद्गम भाषा लै भन्ना छन् । डोटेली भाषा नेपालमी बोलिन्या प्रमुख भाषाअन मध्ये एक हो।

## बोलिन्या ठाउँ

यो नेपाल को सुदूरपश्चिममा रे मध्यपश्चिमाञ्चलका जिल्लाअनमी बोलिन्या गरिन्छ।

## डोटेली भाषा रे नेपाली भाषामी फरक

| डोटेली भाषा | नेपाली भाषा |
| --- | --- |
| जनजाइ | नजानुहोस् |
| नाइथिन | छैन |
| बेलि | हिजो |
| बासा | साँझ |
| द | एऽऽ |
| जनबस | नबस्नुहोस् |
| झिक्क, मैथ | धेरै |
| नानो | सानो |
| कैखाइ | कसलाई |
| नान | अलिकती |
| कैको | कसको |
| ब्यानल | बिहान |
| धइ | खै |
| नानका | साना साना |
| ठौर | ठाउँ |
| पोरु | अस्ति |
| बौजु | भाउजु |
| काकी | कान्छी आमा |
| गोसि | देवर/नन्द |
| पुसाइ | फुपाजु |
| पुइजु | फुपू |
| काजी | भाइ /बहिनी |
| जत्काल | सुत्केरी |
| चेलो | छोरा |
| चेली | छोरी |
| तम | तपाईं /तिमी |
| तलि | तल |
| आँसि | हँसिया |
| तिखुन | बन्चरो |
| बेल्चो | साबेल |
| बौसो | कुटो |
| मल्लो | माथिल्लो |
| रुप्या | रुपियाँ |
| जतरा | जाँतो |
| धुलो | पिठो |
| बिल्लो | बिरालो |
| बल्ल | गोरु |
| ठण्ड | चिसो |
| झगुलो | फ्रग |
| इजा | आमा |
| कइंसि | सानी आमा |
| बुनु | बाली छर्नु |
| बर्यात | बिहे |
| बैकान | पुरुष |
| बैकिनी | महिला |
| स्याणी | स्वास्नी |
| मान्सु | मान्छे |
| निको | सञ्चो, राम्रो |
| छकला | दिउसो |
| उइले | उसले |
| उनरो | उनको |
| जनगर | नगर |
| जाबर | रौ |
| दार | ढोका |
| आदो | अदुवा |
| आम | आँप |
| चौको | पिर्का |
| केला | केरा |
| चोखिउन | भुटुन |
| तमाख | त्म्बाखु |
| सुईना | सपना |
| सोराई, समराई | माया |
| हिट | हिड |
| मुइले | मैले |
| भाईर | बाहीर |
| भितर | भित्र |
| जाँत | जात्रा |

## डोटेली भाषाका पत्रिका

डोटेली भाषामी प्रकाशीत हुन्या पत्र-पत्रिका नाउ :

* १. चिनारी
* २. गुगुल्टी
* ३. प्याउली
* ४. घुगुती
* ५. स्वराई
* ६. रामराज्य

सुदुरपश्चिमको पहिलो डिजीटल पत्रिका पश्चिमसमाचारमी **डोटेली सेवा** शुरु गर्या छ ।

* डोटेली सेवा Archived 2014-12-02 at the Wayback Machine.

## सन्दर्भ सामग्रीअन

## भाइरा लिङ्कअन

* डोट्याली भाषाको राठपाठ खोज्दै गर्दा Archived 2021-02-14 at the Wayback Machine.
# हिमालय

**हिमालय** एक पर्वत शृङ्खला हो जो भारतीय उपमहाद्वीप को मध्य एशिया रे तिब्बत लाई अलग गरन्छ। यो पर्वत शृङ्खला मुख्य रूप मि तीन समानांतर श्रेणि- महान हिमालय, मध्य हिमालय रे शिवालिक ले मिलभर बन्याछ जो पश्चिम देखि पूर्व तिर एक चाप का आकृति मि लगभग २५०० कि॰मी॰ का लम्बाई मि फैलीया छ। यई चाप को उभार दक्षिण तर्फ अर्थात उत्तरी भारतका मैदान तर्फ छ रे केन्द्र तिब्बत का पठार तिर छ। यि तीन मुख्य श्रेणिका आलावा चौथो रे सबसे उत्तरी श्रेणी लाई परा हिमालय या ट्रांस हिमालय भनिन्छ जइमि कराकोरम तथा कैलाश श्रेणि शामिल छ। हिमालय पर्वत पाँच देशका सीमासम्म फैलियाछ। यी देश हुन- पाकिस्तान, भारत, नेपाल, भूटान रे चीन।

संसार का अधिकांश उच्च पर्वत टाकुरा हिमालय मै अवस्थित छन। विश्व का १०० सर्वोच्च शिखरमि हिमालयका अनेक टाकुरा छन। विश्व को सर्वोच्च शिखर सगरमाथा (माउंट एवरेस्ट) हिमालय को एक शिखर हो। हिमालय मि १०० है ज्यादा पर्वत शिखर छन जो ७२०० मीटर है उच्चा छन। हिमालय का केई प्रमुख शिखरमि सबहै महत्वपूर्ण सागरमाथा हिमाल, अन्नपूर्णा, गणेय, लांगतंग, मानसलू, रॊलवालिंग, जुगल, गौरीशंकर, कुंभू, धौलागिरी रे कंचनजंघा हुन।

हिमालय श्रेणीमि १५ हजार है ज्यादा हिमनद छन जो १२ हजार वर्ग किलॊमीटर मि फैलिया छन। ७२ किलोमीटर लामो सियाचिन हिमनद विश्व को दोसरो सबहै लामो हिमनदी हो। हिमालय का केहि प्रमुख नदिमि - सिंधु, गंगा, ब्रह्मपुत्र रे यांगतेज रयाछन।

भूनिर्माण को सिद्धांत अनुसार यो भारत-आस्ट्र प्लेटों को एशियाई प्लेट मि टकराएर बन्याहो। हिमालय को निर्माण मि प्रथम उत्थान ६५० लाख वर्ष पूर्व भयाथ्यो रे मध्ये हिमालय को उत्थान ४५० लाख वर्ष पूर्व भयाथ्यो

हिमालयमि केई महत्वपूर्ण धार्मिक स्थल पनि छन। इनमि हरिद्वार, बद्रीनाथ, केदारनाथ, गोमुख, देव प्रयाग, ऋषिकेश, कैलाश, मानसरोवर तथा अमरनाथ प्रमुख छन। हिन्दु ग्रंथ गीता मि पनि यइको उल्लेख भयाछ (गीता:१०.२५)।

## सन्दर्भ
# सत्याग्रह

महात्मा गान्धीले सन् १९३० को प्रसिद्ध साल्ट मार्चको नेतृत्व अर्या थ्याः, जो 'सत्याग्रह'को एक उल्लेखनीय उदाहरण थ्योः।
**सत्यग्रह** (संस्कृतबठे: सत्याग्रह; सत्य: "सत्य", आग्रह: "आग्रह" वा "दृढतापूर्वक समातना"), वा "सत्यमी दृढतापूर्वक पकड", वा "सत्य बल", अहिंसात्मक प्रतिरोध वा नागरिक प्रतिरोधको एक विशेष रूप हो। सत्याग्रह अद्दयाः व्यक्ति सत्याग्रही हन् ।

सत्याग्रह शब्द महात्मा गान्धी (सन् १८६९-१९४८) द्वारा सन् १९१९ मी निर्मित रे विकसित गरियाः थ्योः। गान्धीले भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनको एक भागका रूपमी सत्याग्रहको अभ्यास अर्या थ्याः रे दक्षिण अफ्रिकामी भारतीय अधिकारअनका लागि आफना पइल्लिका सङ्घर्षका समयमी लै उनले सत्याग्रहको अभ्यास अर्या थ्याः। सत्याग्रह सिद्धान्तले संयुक्त राज्य अमेरिकामी नागरिक अधिकार आन्दोलनको समयमी मार्टिन लुथर किङ जुनियर रे जेम्स बेवेलको अभियान, साथै दक्षिण अफ्रिकामी रंगभेद विरुद्ध नेल्सन मण्डेलाको संघर्ष रे और भौत सामाजिक न्याय रे यसाइ आन्दोलनहनलाई प्रभावित अर्यो।

## यो लै हेर

* महात्मा गान्धी

## सन्दर्भ सामग्रीअन

## भाईरा कडिअन
# भैसो

| भैँसी |
| --- |
|  |
| Conservation status |
| Domesticated  |
| वैज्ञानिक वर्गीकरण |
| जगत: | जन्तु जगत |
| जाति: | Chordata |
| Class: | स्तनधारी प्राणी |
| गण: | Artiodactyla |
| मौ: | Bovidae |
| उप-मौ: | Bovinae |
| Tribe: | Bovini |
| वंश: | *Bubalus* |
| प्रजाति: | B. bubalis |
| Binomial name |
| Bubalus bubalis (Linnaeus, 1758) |
| Subspecies |
| * *Bubalus bubalis bubalis* - the river buffalo
* *Bubalus bubalis carabanensis* - the carabao
* And see text
 |

**भैसो** एक घर पालुवा जनावर हो तर एइका अर्ना लगायाता: जंङ्ङली प्रजाति लै छन् । दक्षिण रे पूर्वी एसिया, अफ्रिका, युरोपओ दक्षिणी भाग रे दक्षिण अमेरिका: केइ देशन मी भैसा पालिनान। भैसो एक दुदालु पशु हो। भौत जसा मान्स भैसा: दुदलाई गाइका दुद है जेदा मन पणौनान। यो ग्रामीण क्षेत्र मी भौत उपयोगी पशु हो।

## उपयोग

प्राय: नेपाला: किर्सान दूद उत्पादन खिलाइ भैँसी पालन अद्दान। भैसा: भोल्या लाई राँङो भण्नान। तराई तिरा: किर्सान रँङालाई जोत्या रे गाडा तान्न्या काम मी प्रयोग अद्दान। भैसो किर्सानन खिलाइ भौत उपयोगी जनावर हो। एइको दुद, दै, घी, छाँच, लगायत गोबर लै किर्सानन खिलाइ भौत उपयोगी वस्तु हो। नेपाल लगायत विश्वका भौत ठौऱा: मान्स भैसा: शिकार लै खनान।

## सन्दर्भअन
# होन्डुरस

होंडुरास का झंडा
**होन्डुरस** उत्तर अमेरिका मि रयाको एक देश हो।

## सन्दर्भ

## देशहरू

1. एन्टिगुआ र बर्बुडा
2. बहामस
3. बार्बाडोस
4. बेलिज
5. क्यानाडा
6. कोस्टारिका
7. क्युबा
8. डोमिनिका
9. डोमिनिकन गणतन्त्र
10. एल साल्भादोर
11. ग्रिनाडा
12. ग्वाटेमाला
13. हाईटी
14. होन्डुरस
15. जमैका
16. मेक्सिको
17. निकाराग्वा
18. पानामा
19. सेन्ट किट्स र नेविस
20. सेन्ट लुसिया
21. सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडाइन्स
22. त्रिनिडाड र टोबागो
23. संयुक्त राज्य अमेरिका

## यी लै हेर

* अन्टार्टिका
* अफ्रिका
* एसिया
* अस्ट्रेलिया
* दक्षिण अमेरिका
* युरोप