Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# सौर्यमण्डल

सौर्यमण्डल
**सौर्यमण्डल** एक खगोलिय प्रणाली हो, जईको केन्द्रमा रयाका तारालाई ग्रहहरू तथा उल्का पिण्डहरू धूमकेतुले परिक्रमा गर्दछन। सबै भन्दा प्रशिद्ध सौर्यमण्डल त्यो हो जहाँ मानवहरू रयाका छन, पृथ्वी रयाको छ। पृथ्वीले सूर्यको वरिपरि एक अण्डाकार कक्ष, जुन लगभग चक्राकार छ, मा परिक्रमा गर्दछ। अरु ग्रहहरूले पनि सूर्यको वरिपरि अण्डाकार कक्षमा परिक्रमा गर्दछन। सौर्यमण्डलको बिचमा सूर्य रयाको छ।

## ग्रह

सूर्यको वरिपरि घुम्ने सबैहै ठुला पिण्डहरूलाई ग्रह भनिन्छ। दुरविनका सहायताले गहन खोज गरि ग्रहहरू पत्ता लगाउन मानिसहरूलाई कयौँ वर्ष लाग्याको थियो। कुनै ठुला ग्रहहरू पत्ता नलागेको धेरै वर्ष भईसक्यो, तर साना पिण्डहरू भने हरेक वर्ष धेरै पत्ता लाग्ने गर्याका छन्। सन् २००६ मा चेक गणतन्त्रको राजधानी प्रागमी भयाको इन्टरनेसनल एस्ट्रोनोमिकल युनियन (IAU) को सम्मेलनले ग्रहहरुलाई परिभाषित गर्दै यम ग्रहलाई छुद्र ग्रहको सुचीमाई सुचीक्रित गर्याको थियो। यईपछी सौर्यमण्डलमा ग्रहहरुको सङ्ख्या आठ पुग्याको छ। सौर्यमण्डलको सबैहै ठुलो ग्रह बृहस्पति ग्रह, सबैहै सानो ग्रह बुध ग्रह, सबैहै चम्किलो ग्रह शुक्र ग्रह रे सबैभन्दा टाढाको ग्रह बरुण ग्रह हो।

## सौर्यमण्डलिय पिण्डहरूको क्रम

हामरो सौर्यमण्डलमी जम्मा ८ ग्रह, ३ नाना ग्रह र और ठूला पिण्डहरू सूर्यको परिक्रमा गद्दान। सूर्यबठेई दुरिको आधारमी क्रममा पिण्डहरू ये प्रकार रया छन्:

* बुध
* शुक्र
* पृथ्वी
* मंगल
* क्षुद्रग्रह पेटी
* सेरेस
* बृहस्पति
* शनि
* अरूणग्रह
* बरूण
* यमग्रह
* एरिस
* कुइपर पेटी
* पुच्छ्रे तारा

## सन्दर्भ

## बाह्य संबन्ध

* सौर्यमण्डलका चित्रणहरू
* अन्य संसारहरूमा तपाईंको तौल
# बुधग्रह

**बुधग्रह** (प्रतीक: ) सौर्यमण्डलमाई सूर्यको सबै है नजीकको ग्रह हो। यो धेरै सानो छ जैको भूमध्यरेखीय अर्धव्यास् २,४३९.७ किमि रहेको छ। यईको बाहिरी सतह ज्वालामुखी पहाडहरुले ढाकियाको छ।यई ग्रहमी हरेक दिन धेरै गर्मी हुन्छ रे हरेक रात धेरै जाडो हुन्छ।

सौर्यमण्डलको सबहै सानो ग्रह हो। अरू ग्रहभन्दा सूर्यनजीक भयाकोले, सबभन्दा छिठो ग्रह हो। सूर्यको वरिपरि घुम्न करिब ८८ दिन मात्रै लाग्छ।

यो ग्रह सौर्यपरिवारको धेरै घनत्व भयाका ग्रहहरू मध्य दोस्रो ग्रह हो। यइको सतह फलामबाट निर्माण भयाको छ जुन् अत्यन्त धेरै घनत्वको हुन्छ। यद्यपी, यईको चुम्बकीय क्षेत्र एकदम कम्जोर छ।

बुधग्रहमा अहीलसम्म पुगेका दुईअन्तरीक्षयान, मध्य म्यारिनर १० ले १९७४ देखि १९७५ सम्म यईको ४५% सतहको नक्शांकन् गर्याको थियो। त्यईपछी दोस्रो पटक प्रक्षपण गरियाको अन्तरीक्षयान मेसेन्जरले जनवरी १४ २००८मा थप् ३०% सतहको नक्शांकन् गर्याको थियो। मेसेन्जरले २००९ को सेप्टेम्ब‍रमा अन्तीम उडान् भर्याको थियो रे अब सन् २०११ मा यओले बुधग्रहलाई पूर्ण परिक्रमा गरी बाँकी भागको नक्शांकन् गर्नेछ भनियाथ्यो। यो ग्रह सूर्यको वरिपरि धेरै छिटो घुमिरयाकाले, धेरै भाषामा यईलाई रोमाली धर्ममा पखेटा भयाको देवदुत मेर्कुरियुसको नामले चिनिन्छ। अङ्ग्रेजीमा Mercury भनिन्छ। नेपालीमा यइलाई चन्द्रको छोरोको नामले जानिदछ।

## सन्दर्भ
# शुक्रग्रह

**शुक्रग्रह** (प्रतीक: ) सौर्यमण्डलमी सूर्यहै दोस्रो ग्रह हो। यई ग्रहको सतह चट्टानले बन्याको छ रे यइको वायूमण्डल कार्बन्डाईअक्साइड् रे बिषालू सल्फ्युरिक् एसिडले बन्याको हुन्छ। पृथ्वीको सामान्य तापक्रममा सल्फ्युरिक् एसिड तरल् अवस्थामा हुन्छ तर शुक्रग्रह यती तातो छ की शुक्रग्रहमा भयाको सल्फ्युरिक् एसिड वाष्पीकरण भएर ग्यासको रूपमा पाइन्छ। हरितगृह प्रभावका कारण यो ग्रह सौर्य परिवारको सबै भन्दा तातो ग्रह बन्याको छ जईका कारण पृथ्वीमा बस्ने कुनै पनि सजिव वस्तु त्यहा जीवित रहने कल्पना समेत् गर्न सकिदैन। यईको वायूमण्डलमा रयाको बाक्लो बादलका कारण यई ग्रहको सतह राडारको सहायताले मात्र पहिल्याउन सकिन्छ।शुक्र ग्रह आकारमा पृथ्वीभन्दा अलिकति मात्र सानो छ । पृथ्वीको व्यास १२ हजार आठसय किलोमिटर छ भने शुक्रको व्यास १२ हजार १०२ किलोमिटर छ । शुक्र ग्रह सूर्यहै १० करोड ८२ लाख आठ हजार नौ सय किलोमिटरको दूरीमा रहन्छ । यओले सूर्यलाई एक पटक घुम्न आठ महिना अथवा २२४ दिन १६ घण्टा लगाउँछ । सूर्यबाट नजीक भयाको हुनाले यईको सूर्यपट्टि फर्केको सतह निकै तातो हुन्छ । यो ग्रहको सतहमा चार सय डिग्री सेल्सियससम्म तापक्रम हुने कुरा वैज्ञानिकहरूले पत्ता लगायाका छन् ।

यई ग्रहलाई अङ्ग्रेजीमा विनस (Venus) भनिन्छ जुन् रोमन माया र सुन्दरताकीदेवी विनसको नामबाट राखियाको हो।

शुक्रग्रह पृथ्वीको आकाशहै प्रायजसो सधैं देखिन्छ तर बिहान सबेरै रे सूर्यास्तको केहीक्षण पछि राम्रो सँग देखिन्छ। यो ग्रह पृथ्वीबाट आकाशमा देखिने वस्तु मध्ये सूर्य र चन्द्रमा पछिको सबै भन्दा चम्किलो वस्तु हो। यईलाई कहिले काहिं प्रात तारा र the "Evening Star" पनि भनिन्छ किन भनें यो ग्रह प्रायजसो यीनै समयमा देखापर्छ र जबसम्म बाइनाकुलर् वा दूरदर्शकयन्त्रको प्रयोग गरिंदैन तब सम्म यो ग्रह तारा जस्तै देखिन्छ।साँझमा पश्चिम दिशातर्फको आकाशमा अलिक माथि हेरेको खण्डमा निकै चम्किलो आकाशीय पिण्ड देखिने छ । एकनासले प्रकाशित भइरहेको त्यो पिण्ड नै शुक्र ग्रह हो । यसरी नै यो ग्रह कहिले सूर्योदयभन्दा अगाडि पूर्वी आकाशमा पनि देखिन्छ । त्यसैले लोकबोलीमा यसलाई बिहानीतारा पनि भनिन्छ ।

## सन्दर्भ
# बृहस्पतिग्रह

**बृहस्पतिग्रह** (प्रतीक: ) सौर्यमण्डलको सबैहै ठूलो र सूर्यबाट पाँचौं ग्रह हो। ग्याँसबाट मात्रै बनेकोले, त्यईलाई ग्याँस पिण्ड भनिन्छ। सौर्यमण्डलको अरु सात ग्रहको पिण्ड जम्मा गरेपनि, बृहस्पतिग्रहको पिण्ड बढी हुन्छ।

सन् २००३ मा बृहस्पतिको वरिपरि घुमिरहेको ६३ वटा चन्द्रमा पत्ता लगाइसकिया थिए। त्यई मध्ये सबभन्दा ठूलो ४ वटा चन्द्र वैज्ञानिक गालिलियोले पत्ता लगायाका हुनाले, गालिलियी चन्द्रमा भन्छन्। तिनीका नाम आयो, युरोपा, ग्यानिमिड र कलिस्टो हुन्।

बृहस्पतिग्रह ठूलो भएर त्यसको वायु-मण्डल गहिरो भएर उच्च चाप हुन्छ। अन्तरिक्षयान बृहस्पतिभित्र पस्यो भने, एक छिनमै किचिन्छ। त्यइकारणले बृहस्पतिको वायु-मण्डलभित्र के के छ भनेर थोरै थाहा छ।

## सन्दर्भ