Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oktober

**Oktober**, literarne: **winowc**, **winski** (górnoserbski **winowc**) - jo źasety mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 31 dnjow. Jogo mě *oktober* rezultěrujo z fakta, až wón jo był wósymy mjasec romskego kalendarja mjaztym až měrc jo prědny był, pśed dodaśim januara a februara.

Mjenja *winowc* a *winski* póchadatej z wina, kótarež se w toś tem mjasecu žnějo.

Oktober jo nazymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nalětny mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w oktobrje stej Waga a Skorpion.

Oktober zachopina ze samskim wšednym dnju kaž januar w kuždym lětu, mimo w pśestupnem lětu.

## Nožki

serbske mjasece[Pokazaś]

januar, wezymski | februar, swěckowny | měrc, pózymski | apryl, nalětny, jatšownik | maj, rozhelony | junij, smažki | julij, žnjojski | awgust, jacmjeński | september, požnjenc | oktober, winowc, winski | nowember, młośny | december, zymski
# 1950

Lisćina historiskich tšojenjow | Aktualne

◄ |
19. stolěśe |
**20. stolěśe**
| 21. stolěśe

◄ |
1920. lěta |
1930. lěta |
1940. lěta |
**1950. lěta**
| 1960. lěta
| 1970. lěta
| 1980. lěta
| ►

◄◄ |
◄ |
1946 |
1947 |
1948 |
1949 |
**1950**
| 1951
| 1952
| 1953
| 1954
| ►
| ►►

**1950**
 w drugich kalendarjach| gregorjaniski kalendaŕ | 1950 *MCML* |
| Ab urbe condita | 2703 |
| Armeński kalendaŕ | 1399 ԹՎ ՌՅՂԹ |
| Bahaa kalendaŕ | 106 – 107 |
| Berberski kalendaŕ | 2900 |
| Buddhistiski kalendaŕ | 2494 |
| Burmaski kalendaŕ | 1312 |
| Chinski kalendaŕ | 4586 / 4646 – 4587 / 4647 己丑 – 庚寅 |
| Etiopiski kalendaŕ | 1942 – 1943 |
| Francojski republikański kalendaŕ | 158 - 159 *CLVIII -CLIX* |
| Hebrejski kalendaŕ | 5710 – 5711  |
| Holocenski kalendaŕ | 11950 |
| Indiske kalendarje |  |
|  - *Vikram Samvat* | 2005 – 2006 |
|  - *Indiski narodny kalendaŕ* (Shaka Samvat) | 1872 – 1873 |
|  - *Kali Yuga* | 5051 – 5052 |
| Irański kalendaŕ | 1328 – 1329 |
| Islamiski kalendaŕ | 1369 – 1370 |
| Japański kalendaŕ | Shōwa 25 (昭和25年) |
|  - *Imperialne lěto* | Kōki 2610 (皇紀2610年) |
| Juliański kalendaŕ | 1995 |
| Koptiski kalendaŕ | 1666 – 1667 |
| Korejański kalendaŕ | 4283 |
| Runowy kalendaŕ | 2200 |
| Thailandski słyńcny kalendaŕ | 2493 |

## Tšojenja

### W Serbach

### Hynźi

## Narodniny

* 01. februara: Geert Mackenroth – sakski politikaŕ (CDU) a statny ministaŕ
* 10. februara: Christine Clauß – sakska politikaŕka (CDU) a statna ministaŕka
* 14. měrca: Rick Dees – amerikański radijowy DJ
* 18. měrca: Brad Dourif – amerikański grajaŕ
* 22. měrca: Goran Bregović – jugosłowjański muzikaŕ a komponist
* 11. apryla: Bill Irwin – amerikański komikaŕ a grajaŕ
* 21. apryla: Karol Duchoň – słowakski spiwaŕ († 1985)
* 21. apryla: Benedikt Dyrlich – serbski basnikaŕ, casnikaŕ a politikaŕ, cłonk Sakskego krajnego sejma
* 18. junija: Sophie Natuškec – serbska tworjeca wuměłcowka
* 18. junija: Helmut Hupac – dolnoserbski faraŕ
* 01. julija: David Duke – amerikański pšawicarski politikaŕ
* 09. julija: Wiktor Fedorowyč Janukowyč – ukrainski politikaŕ a prezident
* 09. awgusta: Gernot Krasselt – sakski politikaŕ (CDU)
* 07. septembra: Julie Kavner – amerikańska spiwaŕka a grajaŕka
* 08. septembra: Dietrich Šołta – slawist a direktor Serbskego instituta
* 23. septembra: Klaus Bartl – sakski politikaŕ Lěwicy
* 26. septembra: Petro Porošenko – ukrainski politikaŕ a prezident
* 04. oktobra: Rafael Wowčer – serbski wótkubłaŕ a wóśceńc, wjednik Rěcnego centruma Witaj († 2011)
* 27. oktobra: Alfons Kienzle – sakski politikaŕ (CDU)
* 21. nowembra: Monika Runge – sakska politikaŕka Lěwice
* 26. nowembra: Krzysztof Kiersznowski – pólski grajaŕ
* 07. decembra: Franc Šěn – serbski wědomnostnik
* 19. decembra: Dietmar Pellmann – sakski politikaŕ (Lěwica)

## Wumrěśe

* 15. februara: Měrćin Kral – serbski wucabnik, historikaŕ a rěcywědnik (\* 1872)
* 26. měrca: Jurij Brusk – serbski faraŕ a spěchowaŕ serbskego źiwadła (\* 1889)
* 27. junija: Franc Natuš – serbski kuchar, pśekupc a narodny procowaŕ, sobuwosrodźer Domowiny w lěśe 1945 (\* 1898)

## Nobelowe myta

## Wótkaz

 **Commons: 1950** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Ursula von der Leyen

Ursula von der Leyen (2024)
**Ursula Gertrud von der Leyen** (roź. 8. oktobra 1958 w Ixelles, Belgiska) jo nimska politikaŕka, aktuelna pśedsedaŕka Europskeje Komisije. Wóna jo cłonk Kśesćijańsko-demokratiskeje unije (CDU).

Wót lěta 2003 jo wóna była dolnosakska ministaŕka za socialne źěła, žeńske, familiju a strowotnistwo. W lěśe 2005 jo wóna wóstała zwězkowa ministaŕka za familiju, seniory, žeńske a młoźinu. Pón w lětach 2009-2013 jo von der Leyen była zwězkowa ministaŕka za socialne źěła. Pótom wót lěta 2013 do 2019 wóna jo była zwězkowa ministaŕka zašćitowanja.

Wót 2019 jo wóna pśedsedaŕka Europskeje Komisije (2019-2024, pón zasej wót 2024). Ursula von der Leyen jo źowka politikarja Ernsta Albrechta.
# Wopśimjeśe płoni

**Wopśimjeśe płoni** (teke **wopśimjeśe płoniny**) jo geometriski a fyzikaliski termin wužywany pó měrjenje wjelikosći płoniny. Zakładna měra pó wopśimjeśe płoni jo kwadratny meter, skrotconka m² — to jo wjelikosć płoni kwadrata z bokom dłujkim 1 meter. Dalšne měry su:

* hektar, skrotconka ha — 10 000 m², wopśimjeśe płoni kwadrata ze bokom dłujkim 100 metrow.
* kwadratny kilometer, skrotconka km² — 1 000 000 m², wopśimjeśe płoni stwórca z bokom dłujkim 1000 metrow (jaden kilometer)

## Formule

| Formule pó wopśimjeśe płoni jadnorych geometriskich formow |
| --- |
| Forma | Formule | Parametry |
| Kwadrat |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  | *a* jo dłujkosć boka |
| Pšawokut |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  | *a* a *b* su dłujkosći bokow |
| Tśirožk |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  | *a* jo bok a WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 jogo wusokosć |
| Krejz |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  | *r* jo radius a *π* jo konstanta π |
# Walt Disney

| Walt Disney |
| --- |
|  Walt Disney (1946) |
| **Zakładne daty** |
| **datum naroźenja** | 5. decembra 1901 |
| **datum wumrěśa** | 15. decembra 1966 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

*Newman Laugh-O-Gram* (1921)
**Walter Elias "Walt" Disney** (\* 5. decembra 1901 w Chikago, Illinois, 15. decembra 1966 w Los Angeles, Kaliforniska) jo był amerikański filmowy producent.

## Eksterne wótkaze

 **Commons: Walt Disney** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Estniska

Republika Estniska|  |  Estniska chórgoj |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Eesti Vabariik |
| stolica | Tallinn |
| płoń | 45 226 |
| wobydlaŕstwo | 1.286.479 *(2013)* |
| gustosć zasedlenja | 30/km² |
| głowny reprezentant stata: | prezidentka Kersti Kaljulaid |
| šef kněžaŕstwa: | premierminister Jüri Ratas |
| pjenjeze: | euro |
| oficielna rěc: | estniska |
| narodna hymna: | Mu isamaa, mu õnn ja rõõm (serbski: Mója wóścojska, mója gluka a wjasele) |
| casowa cona: | SEC (UTC+2) UTC+3 EEST (měrc–oktober) |
| znamje za wósobowe awta: | EST |
| nastaśe: | 24. februara 1918 (deklaracija); 20. awgusta 1991 (znowadośěgnjenje) |
| internetowa domena: | .ee |
| telefonowe pśedwólenje: | +372 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Estniska** (estniski *Eesti*) jo stat w pódzajtšnej Europje, kótaryž słuša k baltiskim krajam. Stolica a nejwětše město jo Tallinn.

## Geografija

Estniska granicujo z Rusojskeju na pódzajtšu, z Letiskeju na pódpołdnju a z Baltiskim mórjom na pódpołnocy a na pódwjacorje.

Nejwuše městno jo Suur Munamägi (318 m nad normalneju nulu) a nejniše jo Baltiske mórjo ( 0 m nad normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su:

* Tallinn - 400 387 wobydlarjow
* Tartu - 101 169 wobydlarjow
* Narva - 68 680 wobydlarjow
* Kohtla-Järve - 47 679 wobydlarjow
* Pärnu - 45 500 wobydlarjow
* Viljandi - 20 756 wobydlarjow

## Wótkaz

 **Commons: Estniska** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow

Europska unija[Pokazaś]

Awstriska |
Belgiska |
Bulgaŕska |
Cypern |
Česka |
Dańska |
Estniska |
Finska |
Francojska |
Grichiska |
Hungorska |
Chorwatska |
Irska |
Italska |
Letiska |
Litawska |
Luxemburgska |
Malta |
Nimska |
Nižozemska |
Pólska |
Portugalska |
Rumuńska |
Słowakska |
Słowjeńska |
Špańska |
Šwedska

Kandidaty:
Albańska |
Bosniska-Hercegowinska |
Carnogórska |
Moldawska |
Pódpołnocna Makedońska |
Serbiska |
Turkojska |
Ukraina

Něgajšny cłonk:
Zjadnośone kralojstwo

Staty a *wótwisne teritorije* w Europje[Pokazaś]

Albańska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bulgaŕska
• Bosniska-Hercegowinska
• Česka republika
• Carnogórska (Montenegro)
• Dańska
• Estniska
• Finska
• Francojska
• Grichiska
• Hungorska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Kosowo
• Letiska
• Liechtensteinska
• Litawska
• Luxemburgska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Nimska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pódpołnocna Makedońska
• Pólska
• Portugalska
• Rumuńska
• Rusojska
• San Marino
• Serbiska
• Słowakska
• Słowjeńska
• Špańska
• Šwedska
• Šwicaŕska
• Turkojska
• Ukraina
• Vatikańske město
• Wjelikobritaniska

---

**Prowince a teritorijeŁužyca**
• *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretonska*
• *Färöje*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Grönlandska*
• *Guernsey*
• *Engelska*
• *Jersey*
• *Kalmyska*
• *Kataloniska*
• *Korniska*
• *Man*
• *Pśidněstrowje*
• *Spitzbergen*
• *Šotiska*
• *Pódpołnocna Irska*
• *Wales*
# Piśe

**Piśe** (teke **napoj**) jo žydkosć, z kótarejž se luźe a zwěrjeta napiju. Nejznaćejše napoje su:

* njealkoholiske
	+ mězga
	+ mloko
	+ kafej
	+ tej
	+ wóda
* alkoholiske
	+ paleńc
	+ piwo
	+ wino
# September

**September**, literarne: **nazymski**, **póžnjenc** a **požnjeńc**, (górnoserbski **požnjenc**) - jo źewjety mjasec w gregorjaniskej pratyji. Wón ma 30 dnjow. Jogo mě *september* rezultěrujo z fakta, až wón jo był sedymy mjasec romskego kalendarja mjaztym až měrc jo prědny był, pśed dodaśom januara a februara.

September jo nazymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nalětni mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w septembrje stej Kněžna a Waha.

September zachopina ze samskim wšednym dnju kaž december w kuždym lětu.

## Nožki

serbske mjasece

januar, wezymski | februar, swěckowny | měrc, pózymski | apryl, nalětny, jatšownik | maj, rozhelony | junij, smažki | julij, žnjojski | awgust, jacmjeński | september, požnjenc | oktober, winowc, winski | nowember, młośny | december, zymski