Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Domacna kócka

| **Domacna kócka** |
| --- |
|  |
| Domacna kócka**  (*Felis silvestris catus*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **bźez ranga** | **Opisthokonta** |
| **Swět** | **Zwěrina** |
| **pórěd**: | Rubjažne zwěrjeta (Carnivora) |
| **nadswójźba**: | (Feloidea) |
| **swójźba**: | Kóčki (Felidae) |
| **rod**: | Felis |
| **družyna** | Źiwa kócka (Felis silvestris) |
| **póddružyna**: | Domacna kócka |
| **wědomnostne mě** |
| Felis silvestris catus |
| Linnaeus (1758) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Domacna kócka** (*Felis silvestris catus*) jo cycak ze swójźby kóckow (*Felidae*).

## Wopis

Domacna kócka jo mjeńša ako źiwa kócka a kubłańska forma płoweje kócki (*Felis silvestris libyca*). Wóna jo pó jadnu žywa.

## Wužywanje

Kócki se młogolicbnych rasach kubłaju.

## Stawizny

Domacne kócki buchu juž něźi 7000 lět pśed našym licenim casa w Prědnem orienśe źaržane. Wopšawdna domestikacija jo se w drugim lěttysacu pśed našym licenim casa w Egyptojskej stała. Kócka jo akle w něźi 8. lětstotku do srjejźneje Europy pśišła.

## Žrědła

* Jugendlexikon Biologie, 1988, ISBN 3-323-00043-9, bok 145 (nim.)
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwězk, ISBN 3-411-12013-4, bok 318 (nim.)
# San Marino

Nejswětlejša republika San Marino|  |  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **wuzwólone gronko:**
„Libertas“ (łat.) (Lichota) |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Serenissima Repubblica di San Marino |
| stolica | San Marino |
| płoń | 60,57 km² |
| wobydlaŕstwo | 33.191 *(2016)* |
| gustosć zasedlenja | 542 wobydlarjow/km² |
| głowny reprezentant stata: | Capitani Reggenti
Matteo Rossi a Lorenzo Bugli |
| šef kněžaŕstwa: | Luca Becarri |
| pjenjeze: | euro |
| oficielna rěc: | italska |
| narodna hymna: | Inno Nazionale |
| casowa cona: | SEC (UTC+1)(lěśojski cas: UTC +2) |
| znamje za wósobowe awta: | RSM |
| internetowa domena: | .sm |
| telefonowe pśedwólenje: | +378 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**San Marino** (italski *Repubblica di San Marino*, přimjeno: *La Serenissima*) jo mały nutśikokrajny kraj w pódpołdnjowej Europje.

## Geografija

San Marino jo dopołnje wót Italskeje wobdawany a lažy mjazy regionoma Emilia-Romagna (Provinca Rimini) a Markami (Provinca Pesaro und Urbino), blisko Jadrańskego pśibrjoga pla Rimini. Skalny grjebjeń Monte Titano kronujo twardnica La Guaita.

Nejwuša góra jo Monte Titano (749 m nad normalneju nulu).

## Stawizny

San Marino jo nejstarša republika swěta, ze stawiznami, kótarež až do lěta 301 slědk du. Njeje měsćański stat, ale wobstoj ze źewjeś gmejnow.

Panorama San Marina
## Wótkaz

 **Commons: San Marino** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow

Staty a *wótwisne teritorije* w Europje

Albańska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bulgaŕska
• Bosniska-Hercegowinska
• Česka republika
• Carnogórska (Montenegro)
• Dańska
• Estniska
• Finska
• Francojska
• Grichiska
• Hungorska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Kosowo
• Letiska
• Liechtensteinska
• Litawska
• Luxemburgska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Nimska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pódpołnocna Makedońska
• Pólska
• Portugalska
• Rumuńska
• Rusojska
• San Marino
• Serbiska
• Słowakska
• Słowjeńska
• Špańska
• Šwedska
• Šwicaŕska
• Turkojska
• Ukraina
• Vatikańske město
• Wjelikobritaniska

---

**Prowince a teritorijeŁužyca**
• *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretonska*
• *Färöje*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Grönlandska*
• *Guernsey*
• *Engelska*
• *Jersey*
• *Kalmyska*
• *Kataloniska*
• *Korniska*
• *Man*
• *Pśidněstrowje*
• *Spitzbergen*
• *Šotiska*
• *Pódpołnocna Irska*
• *Wales*
# Usbekistan

Republika Usbekistan|  |  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **wuzwólone gronko:**
-  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | O'zbekiston Respublikasi |
| stolica | Taškent |
| płoń | 447 400 |
| wobydlaŕstwo | 33255539 *(2019)* |
| gustosć zasedlenja | 74 |
| głowny reprezentant stata: | prezident Shavkat Mirziyoyev |
| šef kněžaŕstwa: | premierminister Abdulla Aripov |
| pjenjeze: | sum |
| oficielna rěc: | usbekiska |
| narodna hymna: | Serquyosh, hur oʻlkam, elga baxt, najot |
| casowa cona: | UTC+5 |
| znamje za wósobowe awta: | UZ |
| internetowa domena: | .uz |
| telefonowe pśedwólenje: | +998 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Usbekistan** (usbekiski *O‘zbekiston*; oficielnje *Republika Usbekistan*, *O‘zbekiston Respublikasi*; rusojski Республика Узбекистан) jo kraj w srjejźnej Aziji.

## Geografija

Usbekistan jo kraj z 33 milionami wobydlarjami, wobpśimowany wót Kazachstana, Kirgiziskeje, Tadžikistana, Afghanistana a Turkmeńskeje. Jeje stolica jo Taškent, město z 2,3 miliony wobydlarjami.

## Stawizny

Usbekistan jo bywšy sowjetski kraj, a njewótwisny stat wót 31. jacmjeńskego 1991. Wob casa swójich stawiznow, aktualna Usbekistan jo była wót wjelikich kejžorstwow Persarjow, Arabarjow a Rusow dominěrowana až do 1991 gaž jo Usbekistan njewótwisny stat wordowała.

## Wótkaze

 **Commons: Usbekistan** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
* Nastawk usbekiskego wjelikopósłaństwa w Barlinju

Staty a *wótwisne kraje* w Aziji

Afghanistan
• Armeńska
• Azerbajdžan
• Bahrain
• Bangladeš
• Bhutan
• Brunei
• Chinska
• Cypern
• Filipiny
• Georgiska
• *Gódowna kupa*
• *Hongkong*
• Indiska
• Indoneziska
• Irak
• Iran
• Israel
• Japańska
• Jemen
• Jordaniska
• *Pódpołdnjowa Osetija*
• Kambodža
• Katar
• Kazachstan
• Kirgiziska
• *Kokosowe kupy*
• Kuwait
• Laos
• Libanon
• *Macao*
• Malaysia
• Malediwy
• Mongolska
• Myanmar
• Nepal
• Oman
• Pakistan
• *Palestina*
• Pódpołdnjowa Koreja
• Pódpołnocna Koreja
• Pódzajtšny  Timor
• Rusojska
• Saudi-Arabska
• Singapur
• Sri Lanka
• Syriska
• Tadźikistan
• Taiwan
• Thailandska
• *Tibet*
• Turkmenistan
• Turkojska
• *Ujgurska*
• Usbekistan
• Vietnam
• Zjadnośone arabske emiraty

Zjadnośeństwo njewótwisnych krajow

Armeńska | Azerbajdžan | Běłoruska | Kazachstan | Kirgiziska | Moldawska | Rusojska | Tadźikistan | Turkmenistan | Usbekistan
# Stolica

Nimski sejm w stolicy Barliń
Budyšyn, stawizniska stolica Górneje Łužyce
**Stolica** abo **głowne město** jo politiski, gusto teke stawizniski centrum kraja abo stata a toś zwětšego sedło nejwušych politiskich institucijow, kaž n. pś. kněžaŕstwa, sejma abo monarcha. W někotarych krajach na zemi njejo stolica rownocasnje teke sedło kněžaŕstwa, n. pś. w Nižozemskej (stolica: Amsterdam, sedło kněžaŕstwa: Den Haag), Boliwiskej (La Paz/Sucre) a Tansaniji (Dodoma/Daressalam). W zwězkowych statach kaž w Nimskej su wažne institucije cesto we wšakich městach zasedlone. Stolica njejo pśecej nejwažnjejšy góspodaŕski, kulturny abo wobchadny centrum kraja.

Dajo teke kraje, kótarež *de jure* žednu stolicu njamaju, a to su Monaco, Nauru, Šwicaŕska, Liechtensteinska a Vatikańske město.

## Wótkaz

 **Commons: Stolicy** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Konfucius

Konfucius, zwobraznjenje z 18. lětstotka
**Konfucius** (chinska: 孔子, transkribowane: *Kong Tse; Wade-Gils: K'ung-tzû, „Mištr Kong“*) jo był chinski filozof, kótaregož wucba a filozofija stej kradu wobwliwowałej myslenje a žywjenje Chinskeje, Koreji, Japańskej a Vietnama.
# Rěcny delta

Delta rěki Lena ma rozměr 45.000 km².
**Rěcny delta** jo wósebna družyna pśipławjonego kjagla, pla kótarejež lažy kjagel k wjelikim źělam abo teke dopołnje pód wódowej głaźinu jazora abo mórja. W stojecych wódach se spěšnosć běžeceje wódy spomałšyjo, tak až se wjeliki źěl materiala rěki wótsajźi – gropny material w bliskosći brjoga a drobnjejšy material dalej zwenka. Mórske błoto abo pěski nastanu a rěka wuśisnjo swój pśeběg pśecej dalej do mórja až musy wokoła swójich wótsajźenjow samych běžaś. Ze stupajucej wódu jo móžno, až se rěcne delty dopołnje pólewaju a mimo pśepołoženja rěki spózy wódy dalej zdźaržuju. Toś te *pódwódne delty* mógu něgajšny staw wódy wujasniś.

Grjekski stawiznaŕ Herodot twóri formikoniski wuraz *delta* za rěcny delta Nila, dokulaž wulew rěki na formu wjelikego grichiskego pismika delta (Δ) dopomina.

## Wótkaz

 **Commons: Rěcne delty** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow