Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Italšćina

|  |
| --- |
| italiano italska rěc |
| kraje | Italska |
| powědarje | 80-125 mln |
| znamjenja a klasifikacija |
| klasifikacija | Indoeuropske rěcy
Romaniske rěcy
Pódwjacornoromaniske rěcy
Italska rěc |
| pismiki | łatyński alfabet |
| **rěcne kody** |
| ISO 639-2:
  |
ita
 |
| ISO 639-3 (SIL):
  |
ita
 |
| **Wikipedija** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Woglědaj k wikipediji **w italšćinje**! |

 |
| **Kórta** |
|  |
| Italorěcny swět
██ Módra: Amtska rěc
██ Swětłomódra: Wobchadna rěc
██ Zelene kwadraty: Italske mjeńšyny |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Italšćina**, teke **italska rěc** (*italiano*) jo romaniska rěc. Italsku rěc powěda 80-125 milionow luźi na cełem swěśe. Status oficielneje rěcy ma w Italskej.

* Italskorěcny swět
* Psací kurzívou na italské škole 20. a 21. století

## Gramatika

Italšćina ma dwa genusa a numera, ale njama žeden pad, z wuwześim pronomenow.

## Nožki

* Simone, Raffaele: *Enciclopedia dell'italiano.* Treccani, 2010.
* Berloco, Fabrizio: *The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition.* Lengu, 2018 (
* Palermo, Massimo: *Linguistica italiana.* Il Mulino, 2015.

**Oficielne rěcy Europskeje unije**

Bulgaŕšćina | Češćina | Dańšćina | Engelšćina | Estnišćina | Finšćina | Francojšćina | Grichišćina |Hungoršćina | Iršćina | Italšćina | Letišćina | Litawšćina | Maltezišćina | Nimska rěc | Nižozemšćina | Pólšćina | Portugišćina | Rumunšćina | Słowakšćina | Słowjeńšćina | Špańšćina | Šwedšćina
# Srjejźna Amerika

Kórta srjejźneje Ameriki
**Srjejźna Amerika** (špański: *Centroamérica* abo *América Central*) jo geografiski źěl Pódpołnocneje Ameriki, kótaryž se rozpśestrěwa wót Mexika w dłujkem wjacorje do Panamy w krotkem zajtšu. Mimo togo słušaju kupy w Karibiskem mórju k Srjejźnej Americe.

## Wótkaz

 **Commons: Srjejźna Amerika** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Pódpołdnjowa Amerika

**Pódpołdnjowa Amerika**|  |
| **Płoń:** | 17.840.000 km² |
| **Wobydlarje:** | 371.000.000 |
| Licba krajow: | 13 |
| **Wótwisne teritorije:** | 3 |
| **Rěcy:** | + portugišćina,
+ špańšćina,
+ francojšćina,
+ kečuašćina,
+ ajmarašćina,
+ guaranišćina,
+ italšćina,
+ engelšćina,
+ nimšćina,
+ nižozemšćina,
+ japańšćina
+ a wjele drugich
 |
| **Casowe cony:** | wót UTC-2 (Brazilska) až do UTC-5 (Ekuador) |
| **Nejwětše města:** | + São-Paolo
+ Buenos Aires
+ Bogota
+ Lima
+ Rio-de-Janeiro
+ Santiago
+ Carakas
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Pódpołdnjowa Amerika
**Pódpołdnjowa Amerika** jo kontinent, kótaryž lažy na pódpołdnjowej zemskej połkuli.

## Geografija

* **Płoń Pódpołdnjoweje Ameriki:** 17,8 mln. km2
* **Nejwuša góra:** Aconcagua - 6 962 m (Argentinska, Andy)
* **Nejdlejša rěka:** Amazonka (gromaźe z Ucayali a Marañón) - 7 062 km (Brazilska, Peru, Kolumbiska)
* **Nejwětša kupa:** Wognjawa zemja 47 401 km2 jo rozdźělona mjazy Argentinskeju a Chilskeju
* **Nejwětše jazoro:** Titicaca, (Boliwiska, Peru) 8 135 km2
* **Nejwětšy aktiwny wulkan:** Guallatiri 6 060 m (Chilska)
* **Nejwětšy kraj pó wobydlarjach:** Brazilska - 190 010 650
* **Nejwětšy kraj pó płoni:** Brazilska - 8 511 965 km2

### Kraje

Argentinska •
Boliwiska •
Brazilska •
Chilska •
Ekuador •
Guyana •
Kolumbiska •
Paraguay •
Peru •
Venezuela•
Surinam •
Uruguay

### Wótwistne teritorija

Falklandy • Francojska Guyana • Pódpołdnjowa Georgiska a kupy Pódpołdnjowy Sandwich

Staty a *wótwisne teritorije* w Pódpołdnjowej Americe

Argentinska |
Boliwiska |
Brazilska |
Chilska |
Ekuador |
Guyana |
Kolumbiska |
Paraguay |
Peru |
Surinam |
Uruguay |
Venezuela

**Druge teritorije:Falklandy* |
*Francojska Guyana* |
*Pódpołdnjowa Georgiska a kupy Pódpołdnjowy Sandwich*

kontinenty

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Afrika |  Antarktika |  Awstralija |  Azija |  Europa |  Pódpołdnjowa Amerika |  Pódpołnocna Amerika |
|  Afrika-Eurazija |  Amerika |  Eurazija | **dawne Superkontinenty**:
Gondwana · Laurasija · Pangaea · Rodinija |
# Kosta Rika

Republika Kosta Rika|  |  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **wuzwólone gronko:**
Vivan siempre el trabajo y la paz  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | República de Costa Rica |
| stolica | San José |
| płoń | 51 100 |
| wobydlaŕstwo | 4 325 000 *(2006)* |
| gustosć zasedlenja | 85 |
| głowny reprezentant stata a šef kněžaŕstwa: | prezident Oscar Arias Sanchez |
| pjenjeze: | colón |
| oficielna rěc: | špańska |
| narodna hymna: | Noble patria, tu hermosa bandera |
| casowa cona: | UTC -6 |
| znamje za wósobowe awta: | CR |
| internetowa domena: | .cr |
| telefonowe pśedwólenje: | +506 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Kosta Rika** jo kraj w Srjejźnej Americe.

## Geografija

Kosta Rika lažy w srjejźnej Americe. Granicujo z Nikaraguwu na pódpołnocy a z Panamaskeju na krotkem zajtšu. Nejwuše městno jo Chirripó Grande (3820 m nad normalneju nulu).

## Stawizny
# Karibiske mórjo

Kórta Karibiskego mórja
**Karibiske mórjo** jo pódlańske mórjo Atlantiskego oceana. Lažy na pódwjacorje Atlantiskego oceana pśed brjogom Ameriki a ma płoninu wót 2.754.000 km².

Granicujo na pódpołdnju z Venezuelu, Kolumbiskej a Panamu, na pódwjacorje z Kosta Riku, Nikaraguu, Hondurasom, Guatemalu, Belize a mexikańskej połkupu Yucatán, na pódpołnocy z Wjelikimi Antillami (z Kubu, Hispaniolu, Jamaiku a Puerto Ricom) a na pódzajtšu z Małymi Antillami.

## Wótkaz

 **Commons: Karibiske mórjo** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Ekuador

Republika Ekuadora|  |  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **wuzwólone gronko:"Dios, patria y libertad"* Bog, wóścojska a lichota  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | República del Ecuador |
| stolica | Quito |
| płoń | 283 560 |
| wobydlaŕstwo | 3 756 000 *(2007)* |
| gustosć zasedlenja | 48,52 |
| forma kněžaŕstwa | prezidentska republika |
| głowny reprezentant stata a šef kněžaŕstwa: | prezident Guillermo Lasso |
| pjenjeze: | amerikański dolar |
| oficielna rěc: | špańska |
| narodna hymna: | *"Salve, Oh Patria"* |
| casowa cona: | UTC-5 (kupy Galapagos: UTC -6) |
| znamje za wósobowe awta: | EC |
| internetowa domena: | .ec |
| telefonowe pśedwólenje: | +593 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Ekuador** jo kraj w Pódpołdnjowej Americe.

## Geografija

Ekuador granicujo z Kolumbiskeju a Peru. Nejwuše městno jo: Chimborazo (6 267 m nad normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su :

* Guayaquil - 2 196 800 wobydlarjow
* Quito - 1 648 100 wobydlarjow
* Cuenca - 277 000 wobydlarjow
* Machala - 216 000 wobydlarjow

## Wótkaz

 **Commons: Ekuador** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow

Staty a *wótwisne teritorije* w Pódpołdnjowej Americe

Argentinska |
Boliwiska |
Brazilska |
Chilska |
Ekuador |
Guyana |
Kolumbiska |
Paraguay |
Peru |
Surinam |
Uruguay |
Venezuela

**Druge teritorije:Falklandy* |
*Francojska Guyana* |
*Pódpołdnjowa Georgiska a kupy Pódpołdnjowy Sandwich*
# 1914

Lisćina historiskich tšojenjow | Aktualne

◄ |
19. stolěśe |
**20. stolěśe**
| 21. stolěśe

◄ |
1880. lěta |
1890. lěta |
1900. lěta |
**1910. lěta**
| 1920. lěta
| 1930. lěta
| 1940. lěta
| ►

◄◄ |
◄ |
1910 |
1911 |
1912 |
1913 |
**1914**
| 1915
| 1916
| 1917
| 1918
| ►
| ►►

**1914**
 w drugich kalendarjach| gregorjaniski kalendaŕ | 1914 *MCMXIV* |
| Ab urbe condita | 2667 |
| Armeński kalendaŕ | 1363 ԹՎ ՌՅԿԳ |
| Bahaa kalendaŕ | 70 – 71 |
| Berberski kalendaŕ | 2864 |
| Buddhistiski kalendaŕ | 2458 |
| Burmaski kalendaŕ | 1276 |
| Chinski kalendaŕ | 4550 / 4610 – 4551 / 4611 癸丑 – 甲寅 |
| Etiopiski kalendaŕ | 1906 – 1907 |
| Francojski republikański kalendaŕ | 122 - 123 *CXXII -CXXIII* |
| Hebrejski kalendaŕ | 5674 – 5675  |
| Holocenski kalendaŕ | 11914 |
| Indiske kalendarje |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1969 – 1970 |
|  - *Indiski narodny kalendaŕ* (Shaka Samvat) | 1836 – 1837 |
|  - *Kali Yuga* | 5015 – 5016 |
| Irański kalendaŕ | 1292 – 1293 |
| Islamiski kalendaŕ | 1332 – 1333 |
| Japański kalendaŕ | Taishō 3 (大正3年) |
|  - *Imperialne lěto* | Kōki 2574 (皇紀2574年) |
| Juliański kalendaŕ | 1959 |
| Koptiski kalendaŕ | 1630 – 1631 |
| Korejański kalendaŕ | 4247 |
| Runowy kalendaŕ | 2164 |
| Thailandski słyńcny kalendaŕ | 2457 |

## Tšojenja

* 28. junija: Gavrilo Princip jo awstrisko-hungorskego tronowego naslědnika Franca Ferdinanda a jogo manźelsku zastśělił.
* 28. julija: Z pśipowěźenim wójny wót Awstrisko-Hungorskeje na Serbisku se prědna swětowa wójna zachopijo.
* 03. septembra: W Romje bu Giacomo della Chiesa jako Benedikt XV. za 257. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony.

## Narodniny

* 05. januara: Pawoł Čornak – serbski wucabnik a Domowinski funkcionaŕ († 1955)
* 20. maja: Jurij Měrćink – serbski kubłar a direktor Serbskeje ludoweje uniwersity († 1988)
* 02. julija: Alojs Andricki – serbski duchowny, narodny procowaŕ a martraŕ († 1943)
* 09. julija: Willi Stoph – nimski politikaŕ strony SED († 1999)

## Wumrěśe

* 13. apryla: Korla Awgust Kubica – serbski faraŕ, aktiwny cłonk Maśicy Serbskeje (\* 1842)
* 20. awgusta: Pius X. – katolski bamž

## Wótkaz

 **Commons: 1914** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow