Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Jeruzalem

| Jeruzalem |
| --- |
| swójske mě | **ירושלים** |
|

|  |
| --- |
| Jeruzalem (Israel)DMS |

 |
|  |
| Symbole |
|

|  |
| --- |
| woponwopon |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Israel |
| koordinaty |  / |
| wusokosć | 650–840 mPśedłoga:Infokašćik Město/wótwardowanje/licba |
| płonina | 126,4 km² |
| Měsćańske zastojnstwo |
| website |  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Jeruzalem** (hebr. *ירושלים*, Jerušalajim, arab. *القدس*, Al-Quds) jo stolica Israela. Ma 933 113 wobydlarjow. Lažy w Judejskich górach mjaz Srjejźnym a Wumarłym mórjom, we wusokosći 650–840 m nad mórskeju głaźinu.

Město jo se prědny raz 1800 pś. Chr. naspomnjeło a jo jadno ze swětych městnow žydojstwa, kśesćijaństwa a islama.

## Wótkaz

 **Commons: Jerusalem** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Mallorca

Topografiska kórta Mallorcy
**Mallorca** (z łatyńskego *insula maior* = „wjelika kupa“) jo kupa w pódwjacornem źělu Srjejźnego mórja. Nejwětša kupa Balearow a cełeje Špańskeje jo 170 km zdalona wót špańskeje twardeje zemje póla Barcelony. Ma płoninu wót 3640 km² a něźi 900.000 wobydlarjow.

Głowne město kupy jo Palma, kótaraž ma něźi styri sta tysac wobydlarjow. Amtskej rěcy stej Katalańšćina a Špańšćina; domorodny Mallorcski dialekt jo warianta prědneje.

## Wótkaze

 **Commons: Mallorca** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Matematika

**Matematika** jo striktnje logiski natwarjona, wót empiriskich dopóznaśow njewótwisna wědomnosć. Wóna słužy drugim wědomnosćam ako "pomocna wědomnosć". Fundament matematiskeje teorije su aksiomowe systemy - gromady zakładnych, triwialnych a cłowjeskemu rozymoju njepósrědnje pśistupnych wugronow resp. hypotezow. Z pomocu tak pomjenjowanych kalkulow maju se wšykne matematiske sady a kazni z tych aksiomow wótwóźiś. Tomu se naslědku groni "matematiski dopokaz".

Źinsajšna matematika rozdźělujo se do wšakich jadnotliwych disciplinow ako su n. pś. algebra, analyzis, licbowa teorija, topologija a graśowa teorija.
# Addis Abeba

| Addis Abeba |
| --- |
|

|  |
| --- |
| Addis Abeba (Etiopiska)DEC |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Etiopiska |
| geografiske połoženje | 9° 1′ N, 38° 45′ O9.016666666666738.75
 |
| wusokosć | 2.355 m |
| płonina | 530,14 km² |
| wobydlaŕstwo | 3.230.771 (2009) |
| gustosć zasedlenja | 6.094,2 wob./km² |
| Měsćańske zastojnstwo |
| website | addisababacity.gov.et |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Addis Abeba** (teke *Addis Ababa*, amharski አዲስ ፡ አበባ - „nowa kwětka“) jo stolica a nejwětše město pódzajtšoafriskego kraja Etiopiskeje. Lažy w srjejźišću kraja we wusokosći wót 2.200 do 3.000 metrow nad głaźinu mórja pód góru Entoto a jo toś pó Quito (Ekwador) a Sucre (Boliwiska) tśeśe nejwuše lažeca stolica na swěśe. Addis Ababa ma wokoło 3,3 mio. wobydlarjow a jo politiske, góspodaŕske a zastojańske srjejźišćo Etiopiskeje kaž teke sedło centrale Afriskeje unije (AU).

Sedlišćo załožy se akle w nowembrje 1886 w bliskosći rezidency krala Menelika II., kótaregož głowne lěgwo jo stojało tegdy na górje Entoto. Tam dosć městna za załoženje noweje stolicy njejo było, tak až su ju w dolinje pód góru załožyli. W lěśe 1892 dósta město swójo mě. 1905 załožyjo se prědna banka, 1908 prědna šula, 1910 prědna chórownja a 1911 prědna śišćernja. Kino jo było w měsće južo wót lěta 1898.

Dla wusokosći a bliskosći k ekwatorej jo klima w etiopiskej stolicy powšykneje miła, z pśerěznymi maksimalnymi temperaturami mjaz 21 (julij, awgust) a 25 °C (měrc, apryl, maje) a minimalnymi temperaturami mjaz 5 (nowember, december) a 11 °C (julij, awgust). Wob lěto maju pśerěznje 123 dešćikojtych dnjow, pśedewšym mjaz aprylom a septembrom.

Addis Abeba ma mjazynarodne lětanišćo a wót lěta 1950 teke uniwersitu.

## Partnerske města

* **Be'er Scheva**, Israel, wót 2004
* **Peking**, China
* **Chuncheon**, Pódpołdnjowa Koreja
* **Lipsk**, wót 2004

## Wótkaz

 **Commons: Addis Abeba** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Cookowe kupy

Cookowe kupy|  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | **Cook Islands** (eng.) **Kūki 'Āirani** |
| stolica | Avarua |
| płoń | 240 |
| wobydlaŕstwo | 11 870 *(2009)* |
| gustosć zasedlenja | 49 |
| głowny reprezentant stata: | kralowka Elizabeth II. tam zastupowana pśez guwernera Frederick Tutu Goodwin |
| šef kněžaŕstwa: | premierminister Henry Puna |
| pjenjeze: | cookowa dolar 1 (Ci$) = 100 cent |
| oficielna rěc: | Engelska rěc Rarotongaiska rěc |
| narodna hymna: | Te Atua Mou E |
| casowa cona: | CKT (Cookowa casa) UTC -10  |
| znamje za wósobowe awta: | NZ |
| internetowa domena: | . ck |
| telefonowe pśedwólenje: | +682 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Cookowe kupy** (*engelski* **Cook Islands**, *maoriski* Kūki 'Āirani a *nimski* Cookinseln) su samostatny nowoseelandski kupny teritorij we Śichem oceanje, kótaryž lažy na pódpołdnjowej zemskej połkulu něźi 3 000 - 5 000 km na pódzajtšo wót Awstralskeje a Indoneziskeje.

Rarotonga
Aitutaki
# Februar

**Februar'**, zestarjete: **swěckowny** , (górnoserbski **mały rožk**) - jo drugi mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 28 dnjow za cas normalnego lěta abo 29 dnjow za cas pśestupnego lěta.

Februar jo zymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a lěśojski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w februarje stej Wódny muž a Ryby.

Februar zachopina ze samskim wšednym dnjom kaž měrc a nowember, mimo togo za cas pśestupnego lěta, gaž wón zachopina ze samskim wšednym dnjom kaž awgust.

## Nožki

serbske mjasece[Pokazaś]

januar, wezymski | februar, swěckowny | měrc, pózymski | apryl, nalětny, jatšownik | maj, rozhelony | junij, smažki | julij, žnjojski | awgust, jacmjeński | september, požnjenc | oktober, winowc, winski | nowember, młośny | december, zymski
# Malawi

Republika Malawi|  |  |
| **wuzwólone gronko:**
Unity and Freedom (Jadnotu a lichotu) |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Dziko la Malaŵi Republic of Malawi |
| stolica | Lilongwe |
| płoń | 118.484 km² |
| wobydlaŕstwo | 21.240.689 |
| gustosć zasedlenja | 179,3/km² |
| głowny reprezentant stata a šef kněžaŕstwa: | prezident Peter Mutharika |
| pjenjeze: | kwacha |
| oficielna rěc: | chichewa a engelšćina |
| narodna hymna: | Mulungu dalitsa Malaŵi |
| casowa cona: | UTC +2 |
| znamje za wósobowe awta: | MW |
| nastaśe: | 6. julija 1964 (njewótwisnosć wót Wjelikobritaniskeje) |
| internetowa domena: | .mw |
| telefonowe pśedwólenje: | +265 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Pśi Malawiskem jazorje
**Malawi** jo nutśikokrajny stat pśi Malawiskem jazorje w pódpołdnjowej Africe. Granicujo z Tansaniju na pódpołnocy, z Mosambikom na pódzajtšu a pódpołdnju a ze Sambiju na pódwjacorje. Stolica jo Lilongwe, kótaraž se namaka w srjejźišću kraja blisko sambiskeje granicy.

W Malawiju kněžy śopła subtropiska klima ze styrjomi casami:

* chłodny cas wót maja do srjejźa awgusta z temperaturami mjaz 14 a 24 °C
* górucy cas wót awgusta do nowembra
* dešćowy cas wót nowembra do apryla z temperaturami mjaz 19 a 32 °C
* pódešćowy cas w aprylu a maju

Nejwuše městno jo *Sapitwa* (3.002 m) blisko mosambikskeje granicy na pódpołdnju kraja. Pśewažujuca krajinowa forma jo sawana.

Malawi jo był až do lěta 1964 ako *Njasaland* britiska kolonija.

## Wótkaze

 **Commons: Malawi** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
* Informacije nimskego wenkownego amta

Staty a *wótwisne kraje* w Africe[Pokazaś]

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafrikańska republika |
Džibuti |
Egyptojska |
Ekwatorialna Guineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Guineja |
Guineja-Bissau |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenija |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberia |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mauretańska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Pódpołdnjowa Afrika |
Pódpołdnjowy Sudan |
Pśibrjog Słonoweje kósći |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe

Somalia |
Sudan |
Swasiska |
Tansanija |
Togo |
Tšad |
Tuneziska |
Uganda |
**Druge teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Pódwjacorna Sahara |
Réunion |
St. Helena