Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Salomony

|  |  |
| --- | --- |
|  | Toś ten nastawk z temu **stat** jo pó lema na drugi nastawk pódobny. Drugi lema **Salomonske kupy** ma temu **kupy**. |

Salomony|  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Solomon Islands |
| stolica | Honiara |
| płoń | 28.450 km² |
| głowny reprezentant stata: | kral Charles III. kótaregož tam zastupujo generalny guwerner David Vunagi |
| šef kněžaŕstwa: | Premierminister Manasseh Sogavare |
| pjenjeze: | Salomonowy dolar |
| narodna hymna: | *God Save Our Solomon Islands* |
| casowa cona: | UTC +11 |
| njewótwisnosć: | 7. Julija 1978 |
| internetowa domena: | .sb |
| telefonowe pśedwólenje: | +677 |
| kórśe: |
|  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Salomony** (engelski *Solomon Islands*) su kupowy stat w krotkem zajtšu śichego oceana, na pódzajtšo wót Noweje Gineje. Wón wobstoj ze pódzajtšnych Salomonskich kupow, Renellowych kupow, Ontong-Java-kupow a Santakrucowych kupow. Pódpołnocne kupy Salomonych kupow słušaju k Papua-Neuguinea.

## Nožki

Kupy a kupowe kupki Salomonow

**Salomonske kupy:**
Choiseul |
Shortlandowe kupy |
Treasury-kupy |
New Georgia |
Vella Lavella |
Russellowe kupy |
Santa Isabel |
Guadalcanal |
Malaita |
Makira |
Olu-Malau-kupy

Rennell-kupy |
Santa-Cruz-kupy (Duff-kupy | Reef Islands) |
Ontong Java |
Sikaiana
# Fidži

Republika Fidži-kupy|  |  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti |
| płoń | 18.333 km² |
| głowny reprezentant stata: | Wiliame Katonivere |
| šef kněžaŕstwa: | Sitiveni Rabuka |
| pjenjeze: | fidži-dolar |
| narodna hymna: | Meda Dau Doka /God Bless Fiji |
| casowa cona: | UTC+12 |
| znamje za wósobowe awta: | FJI |
| internetowa domena: | .fj |
| telefonowe pśedwólenje: | +679 |
| kórśe: |
|  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Fidži** su kupowy stat w śichem oceanje. Fidži jo z lěta 1970 wótwisna a z lěta 1987 republika ze stolicu Suva na kupje Vitu Levu.

## Geografija

Granicujo z Tuvalu na pódpołnocy, z Salomonami na dłujkem wjacorje, z Vanuatu na pódwjacorje a Nowej Kaledonskej na krotkem wjacorje.
# Tonga

Kralestwo Tonga|  |  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **wuzwólone gronko:**
Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa (Bóh a Tonga staj moje herbstwo) |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga (tongasce) Kingdom of Tonga (jendź.) |
| stolica | Nuku'alofa |
| płoń | 747 km² |
| wobydlaŕstwo | 104.000 *(2010)* |
| gustosć zasedlenja | 139/km² |
| głowny reprezentant stata: | kral Tupou VI. |
| šef kněžaŕstwa: | premier Pohiva Tuʻiʻonetoa |
| pjenjeze: | Pa'anga |
| oficielna rěc: | tongašćina, engelšćina |
| narodna hymna: | Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga |
| casowa cona: | UTC +13 |
| znamje za wósobowe awta: | TON |
| njewótwisnosć: | 4. junija 1970 |
| internetowa domena: | .to |
| telefonowe pśedwólenje: | + 676 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Kralojstwo Tonga** jo kupowy stat w pódpołdnjowem źělu Śichego oceana, kótaryž słuša geografiski k Polyneziskej. Dnja 4. junija 1970 bu njewótwisny wót Zjadnośonego kralojstwa. Tonga jo až do źinsajšnego jadnučka monarchija w Oceaniji a jadnučki cłonk Commonwealtha, kótaryž ma swójsku dynastiju.

## Geografija

Palast tongaskego krala
K tongaskemu archipelu słušaju 176 kupow a atolow, kótarež su gronili w zachadnosći pla Europejarjow teke *Kupy pśijaśelstwa*. Wót nich su jano 36 stawnje wobsedlone. Wóni namakaju se w Pacifiku na pódzajtšo Fidžija, na pódpołdnjo Samowy a na pódpołnoc Nowoseelandskeje. Tongaske wulkanowe kupy lice k Pacifiskemu wulkanowemu kołoju. Na pódzajtšo wót jich namaka se až 10.882 metrow dłymoka Tongaska grobla, kótaraž słuša k nejdłymšym mórskim groblam na swěśe. Nejwušy wjeršk kraja jo wěcej ako 1.000 metrow wusoki a lažy na kupje Kao.

Stolica a nejwětše město Tongy jo Nuku'alofa na głownej kupje Tongatapu z něźi 24.000 wobydlarjami.

## Wobydlaŕstwo

98 % tongaskego wobydlaŕstwa su Polynezijarje. Tamne wobydlarje su zwětšego Europejarje, Chinezarje a Indarje. Wjele tongaskich bergarjow jo stawnje we wukraju žywe, pśedewšym w Awstralskej, Nowoseelandskej a w Zjadnośonych statach.

Tongašćina słuša k polyneziskim rěcam, kenž su gałuz Awstroneziskich rěcow.

## Infrastruktura

Mjazynarodne lětańske linije zwězuju Tongu z Awstralskeju, Nowoseelandskeju, Samou a Fidžijom. Teke mjaz tongaskimi kupami jo lětadło nejwažnjejšy wobchadny srědk.

### Internet

Tonga wobsejźi Top Level Domain .to, kótaraž jo na pódwjacorje wósebnje dla wužywanja za (ilegalne) wideostreaming-słužby znata.

## Wótkaz

 **Commons: Tonga** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Korniska

**Korniska**| Swójske mě | Kernow |
| Zakładne daty |
| Region | South West England |
| Zastojniske sedło | Truro |
| Płoń | 3.563 km² |
| Wobydlaŕstwo | 517.500 (2004 (pówoblicenje) |
| Gustosć wobydlaŕstwa | 145/km² |
| ISO 3166-2 | GB-CON |
| Kórśe |
|  |
| Połoženje Korniskeje w Engelskej |
|  |
| Distrikty
1. Penwith
2. Kerrier
3. Carrick
4. Restormel
5. Caradon
6. North Cornwall
7. Isles of Scilly (Unitary)
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Korniska** (Kornišćina: *Kernow*, Engelšćina: *Cornwall*, nim. *Kornwall* abo *Kornwales*, *Cornwallis*) jo grobinstwo a krotkowjacorny źěl w Engelskej.

## Kornišćina

satelitska fotografija
Pśibrjoga (West Penwith)
Kornišćina jo była keltiska rěc, kótaraž jo wótemrěła zazdaśim 1777 ze smjerśu slědneje powědarki Dolly Pentreath z Mouseholea ako maśeršćina.

Mjaztym powěda zasej 3.500 luźi rěc.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1050 | 1200 | 1300 | 1400 | 1500 | 1600 | 1700 | 1800 | 2008 |
| 95% | 86% | 73% | 61% | 48% | 26% | 5% | 0.5% | 0.1% |

## Města a jsy

* Bodmin, Boscastle, Botallack, Bude,
* Camborne, Charlestown, Coverack, Crows-an-Wra
* Devoran
* Falmouth, Fowey
* Hayle, Helston
* Launceston, Lelant, Liskeard, Lizard, Looe
* Marazion, Mevagissey, Mousehole
* Newlyn, Newquay, Newtown
* Padstow, Penzance, Polperro, Polruan, Porthleven, Port Isaac, Portreath
* Redruth
* St Agnes, St Austell, St Ives, St Just, St Mawes
* Truro, Tintagel
* Zennor

## Literatura

Stawizny
* Orme, Nicholas: *The saints of Cornwall.* Oxford University Press. Oxford 2000, ISBN 0-19-820765-4

Drogowański wjednik
* Ralf Nestmeyer: „Cornwall & Devon“. Ein Reisehandbuch. Michael-Müller-Verlag, Erlangen 2008, ISBN 978-3-89953-373-6

Rěc
* Daniel Prohaska: "Kornisch Wort für Wort." Kauderwelsch. Reise Know-How Verlag Rump, Awgust 2006, ISBN 978-3-89416-375-4

## Wótkaze

* cornwallcam.co.uk

Staty a *wótwisne teritorije* w Europje

Albańska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bulgaŕska
• Bosniska-Hercegowinska
• Česka republika
• Carnogórska (Montenegro)
• Dańska
• Estniska
• Finska
• Francojska
• Grichiska
• Hungorska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Kosowo
• Letiska
• Liechtensteinska
• Litawska
• Luxemburgska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Nimska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pódpołnocna Makedońska
• Pólska
• Portugalska
• Rumuńska
• Rusojska
• San Marino
• Serbiska
• Słowakska
• Słowjeńska
• Špańska
• Šwedska
• Šwicaŕska
• Turkojska
• Ukraina
• Vatikańske město
• Wjelikobritaniska

---

**Prowince a teritorijeŁužyca**
• *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretonska*
• *Färöje*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Grönlandska*
• *Guernsey*
• *Engelska*
• *Jersey*
• *Kalmyska*
• *Kataloniska*
• *Korniska*
• *Man*
• *Pśidněstrowje*
• *Spitzbergen*
• *Šotiska*
• *Pódpołnocna Irska*
• *Wales*
# Google

**Google** jo wjelike internetowe pśedewześe, kótarež jo wósebnje znate pśez swóju pytawu (pytańsku mašinu). Pśedewześe financěrujo se głownje pśez wabjenje. Wažnu rolu grajo pśi tom rědowanje wótkazow na boki, w kótarychž se wót wužywarja pytane słowa namakaju. Głowne sedło Google jo w Mountain Viewje w Kaliforniskej. Załožyło jo se pśedewześe 7. septembra 1998 wót Larryja Paga a Sergeyja Brina. Hyšći samski źeń stej pśinjasłej prědnu testowu wersiju programa na mark a samske lěto jo šła pytawa oficialnje do seśi.
# Turkojske rěcy

|  |  |
| --- | --- |
|  | Toś ten nastawk z temu **rěcna swójźba** jo pó lema na drugi nastawk pódobny. Drugi lema **Turkojska rěc** ma temu **rěc**. |

**Turkojske rěcy** su jadna z gałuzy altajskeje rěcneje swójźby, ale něgdy se maju za samostatnu rěcnu swójźbu.

## Pśiswójźbnosć

| Dolnoserbski | Staroturkojski | Turkojski | Turkmenski | Tatarski | Kazachiski | Usbekiski | Ujgurski |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *maś* | ana | anne/ana | ene | ana | ana | ona | ana |
| *nos* | burun | burun | burun | boryn | murın | burun | burun |
| *ruka* | qol | kol | qol | kul | qol | qo'l | kol |
| *droga* | jol | yol | ýol | jul | zhol | yo'l | yol |
| *tucny* | semiz | semiz | semiz | simyz | semiz | semiz | semiz |
| *zemja* | topraq | toprak | topraq | tufrak | topıraq | tuproq | tupraq |
| *kšej* | qan | kan | gan | kan | qan | qon | qan |
| *popjeł* | kül | kül | kül | köl | kül | kul | kül |
| *wóda* | suv | su | suw | syw | suw | suv | su |
| *běły* | aq | ak | ak | ak | aq | oq | aq |
| *carny* | qara | kara | gara | kara | qara | qora | qara |
| *cerwjeny* | qyzyl | kızıl | qyzyl | kyzyl | qızıl | qizil | qizil |
| *njebjo* | kök | gök | gök | kük | kök | ko'k | kök |

## Źělenje

Mapa rozšyrjenja turkojskich rěcow.
Krotkowjacorne Turkojske (Oghuz) rěcy
 Turkojska kupka  Azerbajdžaniska kupka  Turkmenska kupka  Druhe
Dłujkowjacorne Turkojske (Kypchak) rěcy

 Kypchak-Bolgar
 Kypchak-Cuman
 Kazakh-Nogay

* wjacornoturkojske rěcy
	+ bolgarske rěcy
		- čuwašćina
		- chazaršćina - wótemrěta
		- bolgaršćina - wótemrěta
		- hunšćina - wótemrěta
	+ oghuzske rěcy
		- turkojšćina
		- afšaršćina
		- azerbajdžanšćina
		- turkmenšćina
		- krymskotataršćina - pśiswójźbna i z kypčakiskimi rěcami
		- urumšćina - pśiswójźbna i z kypčakiskimi rěcami
		- kaškaišćina
		- khorasanska turkojšćina
		- salaršćina
		- gagawšćina
		- pečenešćina - wótemrěta
		- osmanska turkowšćina - wótemrěta
	+ kypčacke rěcy
		- kypčacko-bolgarske rěcy
			* tataršćina
			* baškiršćina
			* barabšćina
		- kypčacko-kumanske rěcy
			* krymskotataršćina - pśiswójźbna i z oghuzskimi rěcami
			* urumšćina - pśiswójźbna i z oghuzskimi rěcami
			* karačaj-balkaršćina
			* kumykšćina
			* karaimšćina
			* krymčakšćina
			* kumanšćina - wótemrěta
			* kipčačćina - wótemrěta
		- kypčacko-nogaiske rěcy
			* kazachšćina
			* karakalpakšćina
			* nogaišćina
	+ čagatajske rěcy
		- uzbekšćina
		- ujguršćina
			* aini
		- lop
		- ili turki
		- čagatajšćina - wótemrěta
* pódzajtšooturkojske rěcy
	+ kyrgyzsko-kypčacke rěcy
		- kirgišćina
		- altajšćina
	+ uyghurske rěcy
		- jakutšćina
		- tuvanšćina
		- chakašćina
		- šoršćina
		- fu-yu kirgišćina
		- čulymšćina
		- tofa
		- dolganšćina
		- pódwjacorna yuguršćina
		- pódpołnocna altajšćina
	+ khalajšćina