Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Taiwan

Pśedłoga:Infokašćik kupa/wótwardowanje/wobraz felujo

| Taiwan |
| --- |
|  |
| Taiwan na kórśe Zemje |
| **Połoženje** | Śichy ocean |
| **Koordinaty** | ﻿ / ﻿ Pśedłoga:Infokašćik kupa/wótwardowanje/koordinaty pó starej wažni |
| **Dłujkosć** | 394 kmdep1 |
| **Šyrokosć** | 144 kmdep1 |
| **Pśestrěń** | 35,801 km² |
| **Nejwuše městno** | Yu Shan
3.952 mdep1 w3 |
| **Stat** | Republika Chinskeje |
| Wobydlaŕstwo | ca. 23.000.000
642,4 wob./km² dep1  w2 |
| **Wažne městno** | Taipeh |
|  Satelitowa fotka Taiwana |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Taiwan** abo **Formosa** (z portugiziskego *Ilha Formosa* - *Krasna kupa*) jo kupa na pódzajtšu Azije, w pódwjacornem źělu Śichego oceana. Ma 23 milionow wobydlarjow a płoń 35 980 km². Jo głowna a nejwětša kupa Republiki Chinskeje.

## Wótkaz

Pśedłoga:CommonscatTaiwan

Staty a *wótwisne kraje* w Aziji

Afghanistan
• Armeńska
• Azerbajdžan
• Bahrain
• Bangladeš
• Bhutan
• Brunei
• Chinska
• Cypern
• Filipiny
• Georgiska
• *Gódowna kupa*
• *Hongkong*
• Indiska
• Indoneziska
• Irak
• Iran
• Israel
• Japańska
• Jemen
• Jordaniska
• *Pódpołdnjowa Osetija*
• Kambodža
• Katar
• Kazachstan
• Kirgiziska
• *Kokosowe kupy*
• Kuwait
• Laos
• Libanon
• *Macao*
• Malaysia
• Malediwy
• Mongolska
• Myanmar
• Nepal
• Oman
• Pakistan
• *Palestina*
• Pódpołdnjowa Koreja
• Pódpołnocna Koreja
• Pódzajtšny  Timor
• Rusojska
• Saudi-Arabska
• Singapur
• Sri Lanka
• Syriska
• Tadźikistan
• Taiwan
• Thailandska
• *Tibet*
• Turkmenistan
• Turkojska
• *Ujgurska*
• Usbekistan
• Vietnam
• Zjadnośone arabske emiraty
# Sahara

Satelitowy wobraz Sahary
Oaza w libyskej Saharje
**Sahara** jo ze źewjeś milionow kwadratnymi kilometerami nejwětša pusćina na zemi. Wupśestrěwa se w pódpołnocnej Africe mjaz Atlantiskim oceanom a Cerwjenym mórjom a jo z pódwjacora do pódzajtša wokoło 5000 km šyroka, z pódpołnocy do pódpołdnja wokoło 2000 km. Swójego połoženja dla płaśi Sahara ako wobrotnošyrinowa pusćina. Rěcna oaza Nila pśetergujo Saharu w Egyptojskej.

Na pódpołnocy Sahary namaka se Maghreb (arabski za „pódwjacor“), na pódpołdnju tak mjenjowany sahel („pśibrjog“). Staty w Saharje su Egyptojska, Libyska, Mali, Niger, Čad, Sudan, Mawretanska, Pódwjacorna Sahara, Marokko, Algeriska a Tuneziska.

Nejwětšy źěl Sahary zestaji se z kamjeńtneje abo skalneje pusćiny (hammada) abo teke ze jědernikoweje pusćiny (serir). Sławna pěskowa pusćina (erg) twóri jano pěśinu cełeje płoni. Nejwuše městno w Saharje jo *Emi Koussi* w górinach Tibesti (3.415 m). Jadnučka stawna rěka jo Nil.

Klima w Saharje jo sucha a wódnjo góruca, cełolětnje z pasatowym wětšom. Nocy pak mógu byś wjelgin zymne, w zymje samo z temperaturami pód nul stopnjami. Pśerězna pitśa spadkow jo jano 45 mm; w někotarych lětach se scełego njedešćujo.

## Wótkaz

 **Commons: Sahara** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Singapur

Republika Singapura|  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **wuzwólone gronko:**
„Majulah Singapura“ Doprědka Singapur  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Republic of Singapore (engelski) Republik Singapura (malajski) 新加坡共和国 (chinski) சிங்கப்பூர் குடியரசு (tamilski) |
| stolica | Singapur |
| płoń | 712,4 km² |
| wobydlaŕstwo | 5.312.400 *(2012)* |
| gustosć zasedlenja | 7.126/km² |
| głowny reprezentant stata: | prezidentka Halimah Yacob |
| šef kněžaŕstwa: | premierministaŕ Lee Hsien Loong |
| pjenjeze: | singapurski dolar |
| oficielna rěc: | engelšćina, malajšćina, chinšćina, tamilšćina |
| narodna hymna: | *"Majulah Singapura"* *Doprědka Singapur* |
| casowa cona: | UTC +8 |
| znamje za wósobowe awta: | SGP |
| internetowa domena: | .sg |
| telefonowe pśedwólenje: | +65 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Singapur** jo mały a kupowy měsćański stat w krotkozajtšnej Aziji, kótaryž bu w lěśe 1965 njewótwisny wót Malayzije. Wóny stwóri góspodaŕski centrum cełego regiona a jo sedło młogich mjazynarodnych firmow.

Mě Singapur póchada ze Sanskrita a wóznamjenijo „Lawjece město“.

## Geografija

Singapur jo nejmjeńšy stat krotkozajtšneje Azije a lažy na pódpołdnjowem kóńce Malalskeje połkupy. Nejwušy wjeršk jo góra: Bukit Timah (166 m nad normalneju nulu).

## Wótkaz

 **Commons: Singapur** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow

Staty a *wótwisne kraje* w Aziji

Afghanistan
• Armeńska
• Azerbajdžan
• Bahrain
• Bangladeš
• Bhutan
• Brunei
• Chinska
• Cypern
• Filipiny
• Georgiska
• *Gódowna kupa*
• *Hongkong*
• Indiska
• Indoneziska
• Irak
• Iran
• Israel
• Japańska
• Jemen
• Jordaniska
• *Pódpołdnjowa Osetija*
• Kambodža
• Katar
• Kazachstan
• Kirgiziska
• *Kokosowe kupy*
• Kuwait
• Laos
• Libanon
• *Macao*
• Malaysia
• Malediwy
• Mongolska
• Myanmar
• Nepal
• Oman
• Pakistan
• *Palestina*
• Pódpołdnjowa Koreja
• Pódpołnocna Koreja
• Pódzajtšny  Timor
• Rusojska
• Saudi-Arabska
• Singapur
• Sri Lanka
• Syriska
• Tadźikistan
• Taiwan
• Thailandska
• *Tibet*
• Turkmenistan
• Turkojska
• *Ujgurska*
• Usbekistan
• Vietnam
• Zjadnośone arabske emiraty
# Algeriska

Algeriska ludowa demokratiska republika|  |  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **wuzwólone gronko:**
بالشعب وللشعب Pśez luźi a za luźi  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | **الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية** ⵟⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴻⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ |
| stolica | Alger |
| płoń | 2 381 741 |
| gustosć zasedlenja | 15,9 |
| forma kněžaŕstwa | prezidentska republika |
| głowny reprezentant stata: | prezident Abdelmadjid Tebboune |
| šef kněžaŕstwa: | ministaŕski pśedsedaŕ Aymen Benabderrahmane |
| pjenjeze: | algeriski dinar |
| oficielna rěc: | arabšćina,Berberske rěcy |
| narodna hymna: | Kassaman |
| casowa cona: | UTC+1 |
| znamje za wósobowe awta: | DZ |
| internetowa domena: | .dz |
| telefonowe pśedwólenje: | +213 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Algeriska** jo kraj w pódpołnocnej Africe.

## Geografija

Nejwuše městno jo: Tahat (3 003 m nad normalneju nulu), a nejniše: Chott Merlhir (40 m pod normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su :

* Alger - 1 700 000 wobydlarjow
* Oran - 769 000 wobydlarjow
* Constantine - 591 000 wobydlarjow
* Annaba - 446 000 wobydlarjow

## Administratiwne rozdźělenje

**48 prowincow** (*wilaya*):

Mapa prowincow

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * 1 Adrar
* 2 Ain Defla
* 3 Ain Temouchent
* 4 Alger
* 5 Annaba
* 6 Batna
* 7 Bechar
* 8 Bejaia
* 9 Biskra
* 10 Blida
* 11 Bordj Bou Arreridj
* 12 Bouira
* 13 Boumerdes
* 14 Chlef
* 15 Constantine
* 16 Djelfa
* 17 El Bayadh
 | * 18 El Oued
* 19 El Tarf
* 20 Ghardaia
* 21 Guelma
* 22 Illizi
* 23 Jijel
* 24 Khenchela
* 25 Laghouat
* 26 Muaskar
* 27 Medea
* 28 Mila
* 29 Mostaganem
* 30 M’Sila
* 31 Naama
* 32 Oran
* 33 Ouargla
 | * 34 Oum el-Bouaghi
* 35 Relizane
* 36 Saida
* 37 Setif
* 38 Sidi Bel Abbes
* 39 Skikda
* 40 Souk Ahras
* 41 Tamanghasset
* 42 Tebessa
* 43 Tiaret
* 44 Tindouf
* 45 Tipaza
* 46 Tissemsilt
* 47 Tizi Ouzou
* 48 Tlemcen
 |

## Wótkaz

 **Commons: Algeriska** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow

Staty a *wótwisne kraje* w Africe

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafrikańska republika |
Džibuti |
Egyptojska |
Ekwatorialna Guineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Guineja |
Guineja-Bissau |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenija |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberia |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mauretańska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Pódpołdnjowa Afrika |
Pódpołdnjowy Sudan |
Pśibrjog Słonoweje kósći |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe

Somalia |
Sudan |
Swasiska |
Tansanija |
Togo |
Tšad |
Tuneziska |
Uganda |
**Druge teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Pódwjacorna Sahara |
Réunion |
St. Helena
# Ghana

Republika Ghany|  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **wuzwólone gronko:**
„Freedom and Justice“ Lichota a spšawnosć  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Republic of Ghana |
| stolica | Accra |
| płoń | 238 535 |
| wobydlaŕstwo | 27 043 093 *(2014)* |
| gustosć zasedlenja | 113 |
| głowny reprezentant stata: | prezident Nana Akufo-Addo |
| šef kněžaŕstwa: | prezident Nana Akufo-Addo |
| pjenjeze: | cedi |
| oficielna rěc: | engelska |
| narodna hymna: | God Bless Our Homeland Ghana |
| casowa cona: | UTC+0 |
| znamje za wósobowe awta: | GH |
| internetowa domena: | .gh |
| telefonowe pśedwólenje: | +233 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Ghana** jo kraj w pódwjacornej Africe. Stolica a nejwětše město jo Accra.

## Geografija

Nejwuše městno jo: Mount Afadjato (880 m nad normalneju nulu).

Staty a *wótwisne kraje* w Africe

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafrikańska republika |
Džibuti |
Egyptojska |
Ekwatorialna Guineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Guineja |
Guineja-Bissau |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenija |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberia |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mauretańska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Pódpołdnjowa Afrika |
Pódpołdnjowy Sudan |
Pśibrjog Słonoweje kósći |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe

Somalia |
Sudan |
Swasiska |
Tansanija |
Togo |
Tšad |
Tuneziska |
Uganda |
**Druge teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Pódwjacorna Sahara |
Réunion |
St. Helena
# Atlantiski ocean

Atlantiski ocean

**Atlantiski ocean** abo **Atlantik** jo wódowa płoń mjaz Afriku, Europu a Ameriku. Jo to drugi nejwětšy z 5 swětowych oceanow.

Jogo cełkowna płoń wopśimjejo něźi pěśinu zemskego pówjercha, což jo dogromady z nakšomnymi mórjami něźi 106,4 mil. km2 a 82,4 mil. km2 bźez nakšomnych mórjow. Dłujkosć jogo pśibrjoga jo 111 866 km. Šyrokosć jo wót 2 848 km mjaz Brazilskej a Liberiu do 4 830 km mjaz Zjadnośonymi statami Ameriki a pódpołnocnej Afriku. **Nejdłymše městno** w Atlantiskem oceanje jo dłymina *Milwaukee* w Portorikoskej grobli we dłymokosći 8 648 metrow pód głaźinu oceana. Pśerězna dłymokosć jo 3 332 m, resp. 3 926 m bźez nakšomnych mórjow.

Ocean

Atlantiski ocean • Śichy ocean • Indiski ocean • Pódpołdnjowy ocean • Pódpołnocny polarny ocean
# Hungorska

Hungorska|  |  Hungorska chórgoj |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Magyarország |
| stolica | Budapest |
| płoń | 93 030 |
| wobydlaŕstwo | 10 006 835 *(2005)* |
| gustosć zasedlenja | 107,6 |
| głowny reprezentant stata: | prezidentka Katalin Novák (wót 2022) |
| šef kněžaŕstwa: | premierminister Peter Magyar (wót 2026) |
| pjenjeze: | forint |
| oficielna rěc: | hungorska |
| narodna hymna: | Isten áldd meg a magyart *Bog žognuj Hungorske* |
| casowa cona: | SEC (UTC+1) |
| znamje za wósobowe awta: | H |
| internetowa domena: | .hu |
| telefonowe pśedwólenje: | +36 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Hungorska** jo kraj w srjejźnej Europje.

## Geografija

Hungorska granicujo z Awstriskeju, Słowakskeju, Ukrainu, Rumuńskeju, Serbiskeju, Chorwatskeju a Słowjeńskeju. Nejwuše městno jo: Kékestető (1 015 m nad normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su:

* Budapešt - 1 697 343 wobydlarjow
* Debrecin - 204 297 wobydlarjow
* Miškolc - 175 701 wobydlarjow
* Szeged - 162 889 wobydlarjow

## Galerija

* Budapešt
* Debrecin
* Miškolc
* Szeged

## Stawizny

Hungorska, 1867-1920
## Wótkaz

 **Commons: Hungorska** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow

Europska unija

Awstriska |
Belgiska |
Bulgaŕska |
Cypern |
Česka |
Dańska |
Estniska |
Finska |
Francojska |
Grichiska |
Hungorska |
Chorwatska |
Irska |
Italska |
Letiska |
Litawska |
Luxemburgska |
Malta |
Nimska |
Nižozemska |
Pólska |
Portugalska |
Rumuńska |
Słowakska |
Słowjeńska |
Špańska |
Šwedska

Kandidaty:
Albańska |
Bosniska-Hercegowinska |
Carnogórska |
Moldawska |
Pódpołnocna Makedońska |
Serbiska |
Turkojska |
Ukraina

Něgajšny cłonk:
Zjadnośone kralojstwo

Staty a *wótwisne teritorije* w Europje

Albańska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bulgaŕska
• Bosniska-Hercegowinska
• Česka republika
• Carnogórska (Montenegro)
• Dańska
• Estniska
• Finska
• Francojska
• Grichiska
• Hungorska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Kosowo
• Letiska
• Liechtensteinska
• Litawska
• Luxemburgska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Nimska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pódpołnocna Makedońska
• Pólska
• Portugalska
• Rumuńska
• Rusojska
• San Marino
• Serbiska
• Słowakska
• Słowjeńska
• Špańska
• Šwedska
• Šwicaŕska
• Turkojska
• Ukraina
• Vatikańske město
• Wjelikobritaniska

---

**Prowince a teritorijeŁužyca**
• *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretonska*
• *Färöje*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Grönlandska*
• *Guernsey*
• *Engelska*
• *Jersey*
• *Kalmyska*
• *Kataloniska*
• *Korniska*
• *Man*
• *Pśidněstrowje*
• *Spitzbergen*
• *Šotiska*
• *Pódpołnocna Irska*
• *Wales*
# Balkańska połkupa

Balkańska połkupa
Balkan
**Balkańska połkupa** (skrotko teke *Balkan*) se namaka w krotkozajtšnem źělu Europy. Jo nejpódzajtšnjejša pódpołdnjowoeuropskich połkupow a wupśestrějo se mjaz Jadrańskim a Carnym mórjom. Granicy ze srjejźnej Europu njejsu jasnje definěrowane. Słowo „Balkan“ pśiźo z Turkojskeje rěcy a rěka „góry“ abo „górski lěs“.

Staty na Balkanje su Albańska, Bulgaŕska, Bosniska-Hercegowinska, Chorwatska, Carna Góra, Grichiska, Kosowo, Pódpołnocna Makedońska a Serbiska. Teke małe źěle Rumuńskeje, Słowjeńskeje a Turkojskeje jomu pśisłušaju. Nejwětše město Balkańskeje połkupy jo Istanbul.

## Wótkaz

 **Commons: Balkańska połkupa** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Libyska

Wjelika libyska arabska ludowo-socialistiska džamahirija|  |  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | **ج الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراكية العظمىal-jamāhīriyyatu l-`arabiyyatu l-lībiyyatu š-ša`biyyatu l-ištirākiyyatu l-`uZmà** |
| stolica | Tripolis |
| płoń | 1 759 540 |
| gustosć zasedlenja | 3 |
| forma kněžaŕstwa | džamahirija |
| głowny reprezentant stata: | głowny stata Zentani Muhammad az-Zentani1 |
| šef kněžaŕstwa: | premierministerBaghdadi Mahmudi |
| pjenjeze: | libyski dinar |
| oficielna rěc: | arabšćina |
| narodna hymna: | Allahu Akbar |
| casowa cona: | UTC+2 |
| znamje za wósobowe awta: | LAR |
| internetowa domena: | .ly |
| telefonowe pśedwólenje: | +218 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Libyska** jo kraj w pódpołnocnej Africe.

## Geografija

Nejwuše městno jo : Bikku Bitti (2 267 m nad normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su :

* Tripolis - 1 890 600 wobydlarjow
* Benghazi - 728 500 wobydlarjow

## Wótkaz

 **Commons: Libyska** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow

Staty a *wótwisne kraje* w Africe

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafrikańska republika |
Džibuti |
Egyptojska |
Ekwatorialna Guineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Guineja |
Guineja-Bissau |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenija |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberia |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mauretańska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Pódpołdnjowa Afrika |
Pódpołdnjowy Sudan |
Pśibrjog Słonoweje kósći |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe

Somalia |
Sudan |
Swasiska |
Tansanija |
Togo |
Tšad |
Tuneziska |
Uganda |
**Druge teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Pódwjacorna Sahara |
Réunion |
St. Helena
# Centralnoafrikańska republika

Centralnoafrikańska republika|  |  |
| **wuzwólone gronko:**
Unité, Dignité, Travail (Jadnota, gódnosć, źěło) |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Ködörösêse tî Bêafrîka République Centrafricaine |
| stolica | Bangui |
| płoń | 622.984 km² |
| wobydlaŕstwo | 5 166 510 (2013) |
| gustosć zasedlenja | 8,3/km² |
| forma kněžaŕstwa | republika z prezidialnym kněžaŕstwom |
| głowny reprezentant stata: | prezident Faustin-Archange Touadéra |
| šef kněžaŕstwa: | premierminister Félix Moloua |
| pjenjeze: | 1 CFA-franc BEAC |
| narodna hymna: | La Renaissance |
| casowa cona: | UTC +1 |
| znamje za wósobowe awta: | RCA |
| nastaśe: | 13. awgusta 1960 (njewótwisnosć wót Francojskeje) |
| internetowa domena: | .cf |
| telefonowe pśedwólenje: | +236 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Wódopad blisko města Boali na pódwjacorje kraja
**Centralnoafrikańska republika** (sango *Ködörösêse tî Bêafrîka*, francojski *République Centrafricaine*) jo njewótwisny a rědko wobsedlony nutśikokrajny stat w srjejźnej Africe. Namaka se mjaz rěkoma Šari a Ubangi a granicujo z Čadom na pódpołnocy, ze Sudanom a Pódpołdnjowym Sudanom na pódzajtšu, z Demokratiskeju republiku Kongo a Republiku Kongo na pódpołdnju a z Kamerunom na pódwjacorje. Stolica jo Bangui pśi rěce Ubangi na pódpołdnju.

Centralnoafrikańska republika jo jaden z nejmjenjej wuwitych krajow na swěśe.

W republice kněžy tropiska klima z krotkim dešćowym casom w pódpołnocnem źělu kraja a dłujkim w pódpołdnjowem źělu. Nejwuše městno Centralnoafrikańskeje republiki jo góra *Mont Ngaoui* (1.420 m) blisko kameruńskeje granicy.

## Nóžki

## Wótkaze

 **Commons: Centralnoafrikańska republika** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
* Oficialne webstrony Centralnoafrikańskeje republiki (fr.)

Staty a *wótwisne kraje* w Africe[Pokazaś]

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafrikańska republika |
Džibuti |
Egyptojska |
Ekwatorialna Guineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Guineja |
Guineja-Bissau |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenija |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberia |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mauretańska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Pódpołdnjowa Afrika |
Pódpołdnjowy Sudan |
Pśibrjog Słonoweje kósći |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe

Somalia |
Sudan |
Swasiska |
Tansanija |
Togo |
Tšad |
Tuneziska |
Uganda |
**Druge teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Pódwjacorna Sahara |
Réunion |
St. Helena
# Pódpołnocny polarny ocean

Mapa Sewjerneho polarneho oceana
**Pódpołnocny polarny ocean** (teke **Arktiski ocean**) jo nejmjeńšy ocean na Zemi. Ma pśestrěń styrnasćo milionow kwadratnych kilometrow a maksimalnu dłymokosć 5449 metrow.

Lažy we wokolinje pódpołnocnego pola a granicujo z kontinentami Aziju, Pódpołnocneju Ameriku a Europu.

Jo zwězany z Śichym oceanom pśez Beringowy pśeliw a z Atlantiskim oceanom pśez Norwegske mórjo.

Wuznamne pśistawy Pódpołnocnego polarnego oceana su na pśikład Murmansk a Archangelsk w Rusojskej federaciji, Kirkenes w Norwegskej, Inuvik w Kanaźe a Barrow w Zjadnośonych statach Ameriki.

## Eksterne wótkaze

 **Commons: Pódpołnocny polarny ocean** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Ural (góriny)

Krajina w pódpołnocnem źělu Urala
**Ural** (rusojski Урал abo Уральские горы) jo něźi 2400 km dłujki a 300 mil. lět stara smuga górow w Rusojskej mjaz Pódzajtšoeuropskeju nižynu na pódwjacorje a Pódwjacorosibirskeju nižynu na pódzajtšu. Wón jo źěl tradicionalneje granicy mjaz Europu a Aziju. Nejwušy dypk Urala jo góra *Narodnaja* (1.895 m) w pódpołnocnem wótrězku górinow.

Nejwažnjejše město we wokolinje Uralskich górinow jo Jekaterinburg.

## Wótkaz

 **Commons: Uralske góriny** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Aralski jazor

| Aralski jazor |
| --- |
|  Satelitowy wobraz jazora |
| **Geografija** |
| Kontinent | Azija |
| Stat(y) | Kazachstan, Usbekistan |
| Koordinaty | 44° 48′ 47″ N, 59° 36′ 55″ O44.81305555555659.61527777777831
 |
|

|  |
| --- |
| Aralski jazor (Kazachstan)DEC |

 |
| Nutś běžece rěki | Amudarja, Syrdarja |
| Wuběžece rěki | žedne |
| Pśibrjozne sedlišća | Aralsk |
| **Daty** |
| Wusokosć nad mórskej głaźinu | 31 |
| Płoń | 17.160 km² (2004) |
| Wolumen | 113 km³ (2004) |
| Sólnosć | 109 g/l |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Wrak we wusušonem Aralskim jazorje
Animacija wusušenja Aralskego jazora
**Aralski jazor** (kazachiski Арал теңізі *Aral teñizi*; usbekiski *Orol dengizi*; rusojski Аральское море/*Aralskoje more*) jo bźezwótběgowy słony jazor w Srjejźnej Aziji, kótaryž wobstoj wusušenja dla mjaztym z tśich źělow. Z 1960-tych lět dowjeźo wužywanje wódy Amudarje a Syrdarje za pówóźowanje wjelickich kubłańskich stronow bałmy k wuschnjenju a z pěskom zanosowanju něgajšnego stwórty nejwětšego jazora swěta. Toś te wuwiśe słuša k nejwětšym kumštnym wobswětowym katastrofam w stawiznach cłowjestwa.

Pówóstanki Aralskego jazora se namakaju w Turanskej nižynje, kótaraž pśisłuša Aralsko-Kaspiskej dłymi a laže w Kazachstanje a Usbekistanje. Kontinentalneje klimy dla wobstoj wokolina jazora z pusćinow a połpusćinow. Wjeliki źěl něgdy 68.000 km² wjelikeje swětliny wódy bu źinsa pomjenjowana ako nowa pusćina Aralkum.

## Wótkaze

 **Commons: Aralski jazor** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
* Satelitowe wobraze mjaz 2006 a 2009
* Nastawk "Аральское море" na stronje Wikisfery (rus.)
# Arabiske mórjo

| Arabiske mórjo |
| --- |
|
Kórta Arabiskego mórja |
| **Dłymokosć** | 4 625 m |
| **Šyrokosć** | 2 400 km |
| **Dłujkosć** | 2 000 km |
| **Nadrědowane mórjo** | Indiski ocean |
| **Kontinent** | Afrika, Azija |
| **Staty** | Indiska, Pakistan, Iran, Jemen, Oman, Somalija |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Arabske morjo** jo źěl Indiskego oceana mjaz Aziju a Afriku. Na pódzajtšu granicujo z Indiskeju połkupu, na pódpołnocy z Iranom a Pakistanom, a na pódwjacorje z Omanom a Jemenom na Arabiskej połkupje a ze Somaliju w Africe. Arabiske mórjo jo pśez Adenski zalew z Cerwjenym mórjom zwězane (a dalej pśez Suezkanal ze Srjejźnym mórjom) a pśez Omanski zalew z Persiskim zalewom.

Mórjo ma płoninu wót pśisamem styrich milionow kwadratowych kilometrow a maksimalnu dłymokosć wót 4 625 metrow.

Wuznamne města a pśistawy Arabiskego mórja su na pśikład Bombay w Indiskej, Maskat w Omanje a Karači w Pakistanje.

## Wótkaze

 **Commons: Arabiske mórjo** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Indoneziska

Indoneziska|  |  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Republik Indonesia |
| płoń | 1.904.570km² (18. na swěśe) |
| wobydlaŕstwo | 241.973.879 (5. na swěśe, 2005) |
| gustosć zasedlenja | 126/km² (86. na swěśe) |
| głowny reprezentant stata a šef kněžaŕstwa: | Prezident Joko Widodo |
| pjenjeze: | indoneska rupija |
| oficielna rěc: | indonezišćina (standarděrizowana forma malajšćiny) |
| dalše rěcy: | engelšćina, nižozemšćina, wjele drugich rěcow, na pś. jawanšćina |
| narodna hymna: | Indoneska hymna‬ |
| casowa cona: | UTC +7, +8, +9 |
| njewótwisnosć: | 17. žnjenca 1945 |
| internetowa domena: | .id |
| telefonowe pśedwólenje: | +62 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Indoneziska** jo kupowy stat w krotkozajtšnej Aziji, źěl lažy teke w Awstraliji. Jeje susedy su Malaysia, Papua-Neuguinea a Pódzajtšny Timor.

## Wótkaz

 **Commons: Indoneziska** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow

Staty a *wótwisne kraje* w Aziji

Afghanistan
• Armeńska
• Azerbajdžan
• Bahrain
• Bangladeš
• Bhutan
• Brunei
• Chinska
• Cypern
• Filipiny
• Georgiska
• *Gódowna kupa*
• *Hongkong*
• Indiska
• Indoneziska
• Irak
• Iran
• Israel
• Japańska
• Jemen
• Jordaniska
• *Pódpołdnjowa Osetija*
• Kambodža
• Katar
• Kazachstan
• Kirgiziska
• *Kokosowe kupy*
• Kuwait
• Laos
• Libanon
• *Macao*
• Malaysia
• Malediwy
• Mongolska
• Myanmar
• Nepal
• Oman
• Pakistan
• *Palestina*
• Pódpołdnjowa Koreja
• Pódpołnocna Koreja
• Pódzajtšny  Timor
• Rusojska
• Saudi-Arabska
• Singapur
• Sri Lanka
• Syriska
• Tadźikistan
• Taiwan
• Thailandska
• *Tibet*
• Turkmenistan
• Turkojska
• *Ujgurska*
• Usbekistan
• Vietnam
• Zjadnośone arabske emiraty