# Pólska

Wěcpospolita Pólska|  |  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **wuzwólone gronko:**
-  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Rzeczpospolita Polska |
| stolica | Waršawa |
| płoń | 312 696km² |
| wobydlaŕstwo | 38 036 118 *(23.12.2022)* |
| gustosć zasedlenja | 126 |
| głowny reprezentant stata: | prezident Karol Nawrocki |
| šef kněžaŕstwa: | premierminister Donald Tusk |
| pjenjeze: | złoty |
| oficielna rěc: | pólšćina |
| narodna hymna: | Mazurek Dąbrowskiego |
| casowa cona: | UTC+1 |
| znamje za wósobowe awta: | PL |
| internetowa domena: | .pl |
| telefonowe pśedwólenje: | +48 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Pólska** jo kraj w srjejźnej Europje. Oficielna rěc w Pólskej jo pólšćina.

## Geografija

Pólska granicujo z Nimskeju na pódwjacorje, Českeju a Słowakskeju na pódpołdnju, z Ukrainu na krotkem zajtšu, z Běłoruskeju na dłujkem zajtšu, z Rusojskeju (Kaliningradski wobcerk), Litawskeju (z kotaryž ma nejkrotše granice) a Baltiskim mórjom na pódpołnocy. Nejwuše městno jo góra Rysy w górach Tatry (2499 m nad normalneju nulu), a nejniše Żuławy Wiślane (1,8 m pód normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su (30. junija 2014):

* Waršawa - 1 729 119 wobydlarjow
* Łódź - 708 554 wobydlarjow
* Krakow - 759 800 wobydlarjow
* Wrocław - 633 105 wobydlarjow
* Poznań - 546 829 wobydlarjow
* Gdańsk - 461 935 wobydlarjow
* Szczecin - 408 105 wobydlarjow
* Bydgoszcz - 358 614 wobydlarjow
* Lublin - 343 144 wobydlarjow
* Katowice - 303 314 wobydlarjow
* Białystok - 295 401 wobydlarjow
* Gdynia - 247 792 wobydlarjow
* Częstochowa - 231 527 wobydlarjow
* Radom - 217 834 wobydlarjow
* Sosnowiec - 210 249 wobydlarjow
* Toruń - 203 148 wobydlarjow

### Rozrědowanje

wójwodstwa wót 1999
Pólska źěli se na wójwodstwa, kótarež źěle se na *powiaty* (wokrejsy), kótarež źěle se na gmejny. Wójwodstwem kněže se *wojewoda* a krajny sejm. Wót 1999 jo w Pólskej 16 wójwodstwow.

Wójwodstwa| Pólske mě | Głowne město |
| --- | --- |
| dolnośląskie | Wrocław |
| kujawsko-pomorskie | Bydgoszcz/Toruń |
| lubelskie | Lublin |
| lubuskie | Gorzów Wielkopolski/Zielona Góra |
| łódzkie | Łódź |
| małopolskie | Krakow |
| mazowieckie | Waršawa |
| opolskie | Opole |
| podkarpackie | Rzeszów |
| podlaskie | Białystok |
| pomorskie | Gdańsk |
| śląskie | Katowice |
| świętokrzyskie | Kielce |
| warmińsko-mazurskie | Olsztyn |
| wielkopolskie | Poznań |
| zachodniopomorskie | Szczecin |

Wót 1975 do 1998 jo w Pólskej było 49 wójwodstwow. To jo teke telefoniske cony byli, dla togo něnto su w Pólskej 49 telefoniske cony.

## Politika

Prezident Pólskej jo Karol Nawrocki, ministaŕski prezident jo Donald Tusk (Platforma Obywatelska). 10. apryla 2010 prezident Lech Kaczyński jo zemrěł we lětadłowej katastrofje w Smoleńsku.

W źinsajšnem parlamenśe, wót 15. oktobra 2023, su strony: Platforma Obywatelska, Prawo i Sprawiedliwość, Sojusz Lewicy Demokratycznej, Polskie Stronnictwo Ludowe, Konfederacja.

## Stawizny

Pólska Bolesława Chrobrego
Zachopjeńk Pólskej jo z kněžaŕstwom Mieszka I. był. W lěśe 966 jo dupjenje Pólskej było. Prědny kral Pólskej jo był w 1025 Bolesław Chrobry. Wón jo zebrał Łužycu wót Nimskej w lěśe 1002, kótaraž wóstała pśi Pólskej do lěta 1031.

Unija pólsko-sakska w 18. stolěśu
Wót 1385 jo Pólska z Litawskej uniju stwóriła. Unija ta jo teke "Rzeczpospolita Obojga Narodów" ("Republika Dweju Narodowu") pomjenjowana była.

Aristokratija w Pólskej (*szlachta*) w běgu casa jo wjele pšaw dostała. Wót XV lětstotka jo źěłał w Pólskej parlament (*Sejm*). Wót lěta 1573 wše krale Pólskej su byli wuběrane wót aristokratiji, njejo źěłał princip slěda trona w dynastiji. Njejo było móžne aristokrata bźez wusuda suda popajźiś.

Józef Piłsudski, głowa stata a nan njewótwisnosći.
W 1697-1706 a 1709-1763 Pólska a Sakska twóriły uniju. W lěśe 1795 jo Pólska pśestała eksistěrowaś a zemje Pólskej su Pšuska, Rusojska a Awstriska wzeli. Pólska jo njewótwisnosć slědk dostała pó prědnej swětowej wójnje. Pó wójnje jo nawjedował Pólsku Józef Piłsudski, kenž jo 1914 ze swójimi pólskimi legionami z Krakowa wuśěgnuł. Wón płaśi ako nan njewótwisneje Pólskeje. Druga pólska republika jo se malsnje wuwiła. Wóna jo natwariła pśistaw w Gdyniji a centralny industrijowy wobceŕk.

W septembrje 1939 stej Nimska a Sowjetski zwězk zgromadnje Pólsku nadpadnułej a ju ako zwězkarjow źěliłej. Wobej wobsadnika stej ludomordarstwo na pólskem ludźe wugbałej.

II Rzeczpospolita (1919-1939)
W cas drugeje swětoweje wójny jo Pólska 5.600.000 luźi (16% populaciji z 1939) zgubiła.

W lětach 1945-1989 Pólska běšo komunistiska Pólska Republika Ludowa (pól. *Polska Rzeczpospolita Ludowa*, PRL). Wót 1999 jo Pólska w NATO a wót 1. maja 2004 jo Pólska w Europskej uniji.

## Galerija

* Waršawa
* Krakow
* Łódź
* Wrocław
* Poznań
* Gdańsk
* Szczecin
* Bydgoszcz
* Lublin
* Białystok
* Toruń
* Olsztyn
* Opole
* Słupsk
* Jelenia Góra
* Gniezno
* Przemyśl
* Žarow
* Malbork
* Zgorzelec

## Nožki

## Wótkaze

 **Commons: Pólska** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
* Portal Polska.pl
* Prezydent Pólskeje
* Kněžaŕstwo Pólskeje
* Sejm Pólskeje
* Senat Pólskeje
* Pólska online

Europska unija[Pokazaś]

Awstriska |
Belgiska |
Bulgaŕska |
Cypern |
Česka |
Dańska |
Estniska |
Finska |
Francojska |
Grichiska |
Hungorska |
Chorwatska |
Irska |
Italska |
Letiska |
Litawska |
Luxemburgska |
Malta |
Nimska |
Nižozemska |
Pólska |
Portugalska |
Rumuńska |
Słowakska |
Słowjeńska |
Špańska |
Šwedska

Kandidaty:
Albańska |
Bosniska-Hercegowinska |
Carnogórska |
Moldawska |
Pódpołnocna Makedońska |
Serbiska |
Turkojska |
Ukraina

Něgajšny cłonk:
Zjadnośone kralojstwo

Staty a *wótwisne teritorije* w Europje[Pokazaś]

Albańska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bulgaŕska
• Bosniska-Hercegowinska
• Česka republika
• Carnogórska (Montenegro)
• Dańska
• Estniska
• Finska
• Francojska
• Grichiska
• Hungorska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Kosowo
• Letiska
• Liechtensteinska
• Litawska
• Luxemburgska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Nimska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pódpołnocna Makedońska
• Pólska
• Portugalska
• Rumuńska
• Rusojska
• San Marino
• Serbiska
• Słowakska
• Słowjeńska
• Špańska
• Šwedska
• Šwicaŕska
• Turkojska
• Ukraina
• Vatikańske město
• Wjelikobritaniska

---

**Prowince a teritorijeŁužyca**
• *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretonska*
• *Färöje*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Grönlandska*
• *Guernsey*
• *Engelska*
• *Jersey*
• *Kalmyska*
• *Kataloniska*
• *Korniska*
• *Man*
• *Pśidněstrowje*
• *Spitzbergen*
• *Šotiska*
• *Pódpołnocna Irska*
• *Wales*