Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Belgiska

Kralojstwo Belgiskej|  |  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **wuzwólone gronko:**
„L'union fait la force“ „Eendracht maakt macht“ „Einigkeit macht stark“ W jadnośe móc  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Royaume de Belgique Koninkrijk België Königreich Belgien |
| stolica | Bruksela |
| płoń | 30 689 |
| wobydlaŕstwo | 11 763 650 *(2024)* |
| gustosć zasedlenja | 383 |
| forma kněžaŕstwa | konstitucijna monarchija |
| głowny reprezentant stata: | kral Filip (wót 2013) |
| šef kněžaŕstwa: | premierminister Bart De Wever (wót 2025) |
| pjenjeze: | euro |
| oficielna rěc: | flamiska, francojska, nimska |
| narodna hymna: | Brabançonne |
| casowa cona: | SEC (UTC+1) (lěśojski cas: UTC +2) |
| znamje za wósobowe awta: | B |
| internetowa domena: | .be |
| telefonowe pśedwólenje: | +32 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Belgiska** (nižozemski *België*, francojski *Belgique*, nimski *Belgien*), oficialnje Belgiske kralojstwo, jo federatiwna konstitucionelna monarchija, kenž lažy w pódwjacornej Europje.

## Geografija

Belgiska granicujo ze Luxemburgskeju, Nimskeju, Francojskeju a Nižozemskeju. Nejwuše městno jo: Signal de Botrange (694 m nad normalneju nulu).

## Stawizny

Belgiska jo natwarjona była 4. oktobera 1830 pśez wótźělenje z Nižozemskeje.

## Wótkaze

 **Commons: Belgiska** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
* Oficjelny bok kněžaŕstwa Belgiskeje

Europska unija

Awstriska |
Belgiska |
Bulgaŕska |
Cypern |
Česka |
Dańska |
Estniska |
Finska |
Francojska |
Grichiska |
Hungorska |
Chorwatska |
Irska |
Italska |
Letiska |
Litawska |
Luxemburgska |
Malta |
Nimska |
Nižozemska |
Pólska |
Portugalska |
Rumuńska |
Słowakska |
Słowjeńska |
Špańska |
Šwedska

Kandidaty:
Albańska |
Bosniska-Hercegowinska |
Carnogórska |
Moldawska |
Pódpołnocna Makedońska |
Serbiska |
Turkojska |
Ukraina

Něgajšny cłonk:
Zjadnośone kralojstwo

Staty a *wótwisne teritorije* w Europje

Albańska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bulgaŕska
• Bosniska-Hercegowinska
• Česka republika
• Carnogórska (Montenegro)
• Dańska
• Estniska
• Finska
• Francojska
• Grichiska
• Hungorska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Kosowo
• Letiska
• Liechtensteinska
• Litawska
• Luxemburgska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Nimska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pódpołnocna Makedońska
• Pólska
• Portugalska
• Rumuńska
• Rusojska
• San Marino
• Serbiska
• Słowakska
• Słowjeńska
• Špańska
• Šwedska
• Šwicaŕska
• Turkojska
• Ukraina
• Vatikańske město
• Wjelikobritaniska

---

**Prowince a teritorijeŁužyca**
• *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretonska*
• *Färöje*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Grönlandska*
• *Guernsey*
• *Engelska*
• *Jersey*
• *Kalmyska*
• *Kataloniska*
• *Korniska*
• *Man*
• *Pśidněstrowje*
• *Spitzbergen*
• *Šotiska*
• *Pódpołnocna Irska*
• *Wales*
# Bern

| Bern |
| --- |
|

|  |
| --- |
| Bern (Šwicaŕska)DEC |

 |
| Symbole |
|

|  |
| --- |
| woponwopon |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Šwicaŕska |
| geografiske połoženje | 46° 57′ N, 7° 26′ O46.9510817.438637
 |
| wusokosć | 542 m |
| płonina | 51,62 km² |
| postowa licba | 3000–3030 |
| Měsćańske zastojnstwo |
| website | www.bern.ch |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Bern** jo stolica Šwicaŕskeje a z wěcej ako 128 tysacami wobydlarjow teke stwórte nejwětše šwicaŕske město. Lažy w kantonje Bern.

## Wótkaze

 **Commons: Bern** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# 1918

Lisćina historiskich tšojenjow | Aktualne

◄ |
19. stolěśe |
**20. stolěśe**
| 21. stolěśe

◄ |
1880. lěta |
1890. lěta |
1900. lěta |
**1910. lěta**
| 1920. lěta
| 1930. lěta
| 1940. lěta
| ►

◄◄ |
◄ |
1914 |
1915 |
1916 |
1917 |
**1918**
| 1919
| 1920
| 1921
| 1922
| ►
| ►►

**1918**
 w drugich kalendarjach| gregorjaniski kalendaŕ | 1918 *MCMXVIII* |
| Ab urbe condita | 2671 |
| Armeński kalendaŕ | 1367 ԹՎ ՌՅԿԷ |
| Bahaa kalendaŕ | 74 – 75 |
| Berberski kalendaŕ | 2868 |
| Buddhistiski kalendaŕ | 2462 |
| Burmaski kalendaŕ | 1280 |
| Chinski kalendaŕ | 4554 / 4614 – 4555 / 4615 丁巳 – 戊午 |
| Etiopiski kalendaŕ | 1910 – 1911 |
| Francojski republikański kalendaŕ | 126 - 127 *CXXVI -CXXVII* |
| Hebrejski kalendaŕ | 5678 – 5679  |
| Holocenski kalendaŕ | 11918 |
| Indiske kalendarje |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1973 – 1974 |
|  - *Indiski narodny kalendaŕ* (Shaka Samvat) | 1840 – 1841 |
|  - *Kali Yuga* | 5019 – 5020 |
| Irański kalendaŕ | 1296 – 1297 |
| Islamiski kalendaŕ | 1336 – 1337 |
| Japański kalendaŕ | Taishō 7 (大正7年) |
|  - *Imperialne lěto* | Kōki 2578 (皇紀2578年) |
| Juliański kalendaŕ | 1963 |
| Koptiski kalendaŕ | 1634 – 1635 |
| Korejański kalendaŕ | 4251 |
| Runowy kalendaŕ | 2168 |
| Thailandski słyńcny kalendaŕ | 2461 |

## Tšojenja

* 3. měrca: Brest-Litowski měr jo wójowanje mjaz Rusojskeju a Nimskeju na pódzajtšnej fronśe skóńcyło.
* 9. nowembra: Dwójne wuwołanje nimskeje republiki w Barlinju pśez Philippa Scheidemanna a Karla Liebknechta

## Narodniny

* 24. februara: Kurt Bałcar – serbski wucabnik, šulski nawjedowaŕ, lektor a redaktor († 1972)
* 14. julija: Ingmar Bergman – šwedski režiser († 2007)
* 18. julija: Nelson Mandela – pódpołdnjoafrikański lichotnik a statny prezident
* 15. awgusta: Hanamarja Šěrcec – „Žydowka Hana“; serbska rolnikaŕska źěłaśeŕka, wopor fašizma († 1943)
* 11. decembra: Aleksandr Solženicyn – rusojski spisowaśel, publicist, historikaŕ a politiski aktiwist († 2008)
* 23. decembra: Helmut Schmidt – nimski politikaŕ (SPD), krajny a zwězkowy ministaŕ, zwězkowy kanclaŕ a wudawaŕ

## Wumrěśe

* 27. februara: Jurij Winger – serbski faraŕ, spisowaśel, pśełožowaŕ (\* 1872)
* 11. apryla: Jurij Delenk – serbski duchowny, publicist, zasłužbny organizator serbskego casopismowstwa (\* 1882)
* 5. julija: Jan Kruža – serbski štrumpaŕ, ludowy basnikaŕ (\* 1880)
* 17. julija: Mikławš II. – rusojski car (\* 1868)
* 18. awgusta: Jurij Kumor – serbski duchowny, w młodych lětach spisowaśel (\* 1855)
* 22. decembra: Jan Awgust Jenč – serbski wucabnik, stawiznaŕ, ludowědnik, pśirodowědnik (\* 1836)

## Wótkaz

 **Commons: 1918** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Republika Kongo

Republika Kongo|  |  |
| **wuzwólone gronko:**
Unité, Travail, Progrès (Jadnotu, źěło, póstup) |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Répubilika ya Kongo Republiki ya Kongó République du Congo |
| stolica | Brazzaville |
| płoń | 342.000 km² |
| wobydlaŕstwo | 4.366.000 |
| gustosć zasedlenja | 12,8/km² |
| głowny reprezentant stata: | prezident Denis Sassou-Nguesso |
| šef kněžaŕstwa: | premierminister Anatole Collinet Makosso |
| pjenjeze: | 1 CFA-franc BEAC |
| narodna hymna: | La Congolaise |
| casowa cona: | UTC +1 |
| znamje za wósobowe awta: | RCB |
| nastaśe: | 15. awgusta 1960 (njewótwisnosć wót Francojskeje) |
| internetowa domena: | .cg |
| telefonowe pśedwólenje: | +242 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Alima, prawy přitok rěki Kongo
**Republika Kongo** (mjaz 1969 a 1991 *Ludowa republika Kongo*, teke *Kongo-Brazzaville*) jo njewótwisny, rědko wobsedlony stat w srjejźnej Africe. Namaka se na pšawem boku rěki Kongo a granicujo z Kamerunom a Centralnoafrikańskeju republiku na pódpołnocy, z Demokratiskeju republiku Kongo na pódzajtšu, z angolskeju eksklawu Cabinda na pódpołdnju, z Atlantiskim oceanom na krotkem wjacorje kaž teke z Gabunom na pódwjacorje. Stolica jo Brazzaville, kótarež se namaka pśi rěce Kongo na pódpołdnju kraja.

W Republice Kongo kněžy włožna tropiska klima z dešćowyma casoma mjaz januarom a majom a mjaz oktoberom a decemberom. Pśewažeca krajinowa forma jo dešćowy lěs. Nejwuše městno pśewažnje płonego kraja jo bźezmjenita góra (1.040 m) blisko gabunskeje granicy.

## Wótkaze

 **Commons: Republika Kongo** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
* Dalšne informacije na stronach nimskego wenkownego zarěda

Staty a *wótwisne kraje* w Africe

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafrikańska republika |
Džibuti |
Egyptojska |
Ekwatorialna Guineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Guineja |
Guineja-Bissau |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenija |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberia |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mauretańska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Pódpołdnjowa Afrika |
Pódpołdnjowy Sudan |
Pśibrjog Słonoweje kósći |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe

Somalia |
Sudan |
Swasiska |
Tansanija |
Togo |
Tšad |
Tuneziska |
Uganda |
**Druge teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Pódwjacorna Sahara |
Réunion |
St. Helena
# Angola

Republika Angola|  |  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **wuzwólone gronko:**
Virtus Unita Fortior Zjadnośenje cyni móc  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | **República de Angola** |
| stolica | Luanda |
| płoń | 1 246 700 |
| wobydlaŕstwo | 25 789 024 *(2014)* |
| gustosć zasedlenja | 20,7 |
| głowny reprezentant stata a šef kněžaŕstwa: | prezident João Lourenço |
| pjenjeze: | kwanza |
| oficielna rěc: | portugalska |
| narodna hymna: | Angola Avante! |
| casowa cona: | UTC+1 |
| znamje za wósobowe awta: | DZ |
| internetowa domena: | .ao |
| telefonowe pśedwólenje: | +244 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Angola** jo kraj w pódpołdnjowej Africe. Lažy pśi Atlantiskem oceanje a granicujo z Republiku Kongo a Demokratiskeju Republiku Kongo na pódpołnocy, na pódzajtšu ze Sambiju a na pódpołdnju z Namibiju. Stolica Luanda namaka se pśi brjoze Atlantika na dłujkem wjacorje kraja a ma něźi 5 milionow wobydlarjow.

## Geografija

Nejwuše městno jo: Morro Môco (2 620 m nad normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su :

* Luanda - 2 022 000 wobydlarjow
* Huambo - 400 000 wobydlarjow
* Benguela - 155 000 wobydlarjow
* Lobito - 324 050 wobydlarjow (2014)

### Prowincy

Angola zestajijo se z slědujucych 18 prowincow:

|  |  |
| --- | --- |
| * 1 Bengo (stolica: Caxito)
* 2 Benguela (Benguela)
* 3 Bié (Kuito)
* 4 Cabinda (Cabinda)
* 5 Cuando Cubango (Menongue)
* 6 Cuanza Norte (N'Dalantando)
* 7 Cuanza Sul (Sumbe)
* 8 Cunene (Ondjiva)
* 9 Huambo (Huambo)
 | * 10 Huíla (Lubango)
* 11 Luanda (Luanda)
* 12 Lunda Norte (Lucapa)
* 13 Lunda Sul (Saurimo)
* 14 Malanje (Malanje)
* 15 Moxico (Luena)
* 16 Namibe (Namibe)
* 17 Uíge (Uíge)
* 18 Zaire (M’banza Kongo)
 |

## Wótkaze

 **Commons: Angola** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
* Wjelikopósłaństwo Republiki Angola w Nimskej

Staty a *wótwisne kraje* w Africe

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafrikańska republika |
Džibuti |
Egyptojska |
Ekwatorialna Guineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Guineja |
Guineja-Bissau |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenija |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberia |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mauretańska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Pódpołdnjowa Afrika |
Pódpołdnjowy Sudan |
Pśibrjog Słonoweje kósći |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe

Somalia |
Sudan |
Swasiska |
Tansanija |
Togo |
Tšad |
Tuneziska |
Uganda |
**Druge teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Pódwjacorna Sahara |
Réunion |
St. Helena
# Pandemija koronawirusa

Koronawirus SARS-CoV-2
**Pandemija koronawirusa** (teke: korona-pademija, koronowa pandemija, pandemija korony korona-epidemija) jo na cełem swěśe rozšyrjona epidemija infekciskeje chórosći COVID-19 (skrotconka wót engl. co**rona**vi**rus **d**isease **2019). Toś tu chórosć zawinujo tak pomjenjony koronawirus, kótaryž we wobchadneje rěcy teke se jadnorje *korona* pomjenjujo.

Prědne chóre su byli w nowemberje 2019 w chinskem regionje Wuhan. Toś ta chórosć COVID-19 jo se pótom wjelgin malsnje po swěśe rozšyriła. Prědne pady su se pojawili w Europje wósebnje w Italskej, źož jo 22 februara 2020 był teke prědny njabogi.

Swětowa organizacija strowotnistwa (WHO) jo 11 měrca 2020 pśipóznała, až chórosć COVID-19 jo pandemija (wósebnje wjelika epidemija infekciskeje chórosći).

Kněžaŕstwa młogich krajow su wopytowali rozšyrjenju pandemije zadoraś mj.dr. pśez wobgranicowanje kontaktow mjazy luźimi. Togodla su zacynjali šule, amty, sportnišća, muzeumy, kina atd.

## Nóžki
# Ruanda

Republika Ruanda|  |  |
| **wuzwólone gronko:**
Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu (Jadnotu, źěło, patriotizm) |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Repubulika y'u Rwanda République du Rwanda Republic of Rwanda |
| stolica | Kigali |
| płoń | 26.798 km² |
| wobydlaŕstwo | 13.623.302 |
| gustosć zasedlenja | 517/km² |
| głowny reprezentant stata: | prezident Paul Kagame |
| šef kněžaŕstwa: | Justin Nsengiyumva |
| pjenjeze: | ruandiski franc |
| narodna hymna: | Rwanda nziza |
| casowa cona: | UTC +2 |
| znamje za wósobowe awta: | RWA |
| nastaśe: | 1. julija 1962 (njewótwisnosć wót Belgiskeje) |
| internetowa domena: | .rw |
| telefonowe pśedwólenje: | +250 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

W „kraju tysac kopcow“
**Ruanda** (kinyarwanda, francojski a engelski *Rwanda*) jo gusće wobsedlony nutśikokrajny stat pśi Kiwuskem jazorje w pódzajtšnej Africe. Granicujo z Ugandu na pódpołnocy, z Tansaniju na pódzajtšu, z Burundijom na pódpołdnju a z Demokratiskeju republiku Kongo na pódwjacorje. Stolica jo Kigali, kótaryž se namaka w srjejźišću małego kraja pśi rěce Kagera.

W Ruanźe kněžy wusokosći dla miła, włožna klima z pśerěznymi temperaturami wokoło 18 °C bźez wjelikich pśeměnjenjow. Dešćowa casa staj wót septembra do decembra *(umuhindo)* a wót februara do zachopjeńka junija *(itumba)*. Nejwuše městno tak pomjenjowanego „kraja tysac kopcow“ jo wulkan *Karisimbi* (4.519 m) pśi kongoskej granicy na dłujkem wjacorje Ruandy. Ruanda jo teke žrědlišćo nejdlejšeje rěki swěta; nejwětšy pśiběg Nila, rěka Kagera, jo nejwažnjejša rěka kraja.

Ruanda jo mimo togo pśedewšym znata za nejwětše mórźenje luda pó drugej swětowej wójnje, kótarež jo se stało w lěśe 1994.

## Wótkaze

 **Commons: Ruanda** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
* Webstrony ruandaskego wjelikopósłaństwa w Nimskej

Staty a *wótwisne kraje* w Africe[Pokazaś]

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafrikańska republika |
Džibuti |
Egyptojska |
Ekwatorialna Guineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Guineja |
Guineja-Bissau |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenija |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberia |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mauretańska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Pódpołdnjowa Afrika |
Pódpołdnjowy Sudan |
Pśibrjog Słonoweje kósći |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe

Somalia |
Sudan |
Swasiska |
Tansanija |
Togo |
Tšad |
Tuneziska |
Uganda |
**Druge teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Pódwjacorna Sahara |
Réunion |
St. Helena
# Dańšćina

|  |
| --- |
| dansk Dańšćina |
| kraje | Dańska, Grönlandska, Färöske kupy, Nimska, Kanada, USA, Argentinska, Šwedska |
| powědarje | 5,3 milionow (ako maśeršćina)
0,3 milionow (ako druga rěc) |
| znamjenja a klasifikacija |
| klasifikacija | indoeuropske rěcy
germaniske rěcy
pódpołnocnogermaniske rěcy
Dańšćina |
| oficielny status |
| oficielna rěc | Dańska (njeoficielnje, pak de facto), Europska Unija, Grönlandska, Färöske kupy |
| **rěcne kody** |
| ISO 639-1:
  |
da
 |
| ISO 639-2:
  |
dan
 |
| ISO 639-3 (SIL):
  |
dan
 |
| **Wikipedija** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Woglědaj k wikipediji **w dańšćinje**! |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Dańšćina** jo pódpołnocnogermaniska rěc.
Dański powěda 5,5 mil. luźi. W Dańskej jo dańšćina zarědniska
rěc.
Dański se powěda teke w Färöskich kupach, Grönlandskej a Šleswig-Holštejnskej.

## Gramatika

Dańšćina ma dwa genusa, numerusa a pada. Ale někotare narěcy njamaju žeden genus, ale druge narěcy maju samo tśi genuse.

**Oficielne rěcy Europskeje unije**

Bulgaŕšćina | Češćina | Dańšćina | Engelšćina | Estnišćina | Finšćina | Francojšćina | Grichišćina |Hungoršćina | Iršćina | Italšćina | Letišćina | Litawšćina | Maltezišćina | Nimska rěc | Nižozemšćina | Pólšćina | Portugišćina | Rumunšćina | Słowakšćina | Słowjeńšćina | Špańšćina | Šwedšćina

Germaniske rěcy

|  |  |
| --- | --- |
| **Pódwjacornogermaniske rěcy**: | Afrikaanšćina - Engelšćina - Dolna nimšćina - Frizišćina - Jidišćina - Luxemburgšćina - Nimšćina - Nižozemšćina |
| **Pódpołnocnogermaniske rěcy**: | Dańšćina - Färöšćina - Islandšćina - Norwegšćina - Šwedšćina |
| **Pódzajtšnogermaniske rěcy** | Gotišćina† - Wandalšćina† |
|  | † wumarłe |