# Kalendaŕ Maya

Prědna kolumna wótlěwa jo datum *8.5.16.9.9* w *Dłujkem Licenju*
**Kalendaŕ Maya** su Maya wužywali w Pódpołnocnej Americe. W praksy stej byłej dwa kalendarja : rituelny *tzolkin* a solarny *haab*, a teke *Dłujke Licenje*.

## Tzolkin

Rituelny kalendaŕ *tzolkin*: lěto jo měło 260 dnjow, kótarež se groniły kombinaciju mjena dnja a licby. Jo było dwaźaśca mjenow : *imix*, *ik*, *akbal*, *kan*, *chicchan*, *cimi*, *manik*, *lamat*, *muluk*, *oc*, *chuen*, *eb*, *ben*, *ix*, *men*, *cib*, *caban*, *eznab*, *cahuac* i *ahau*, a tśinaśco licbow wót 1 do 13. Prědny źeń se gronił : *1. imix*, drugi : *2. ik*, tśeśi : *3. akbal*, stworty : *4. kan*, pěty *5. chicchan*, atd. až do *13. ben*. A dalej wótnowotki zachopiś wót licby *1* a mjena *ix*, togodla dalej su były : *1. ix*, *2. men*, *3. cib*, *4. caban*, *5. etznap*, *6. caunac* a *7. ahau*. A dalej wótnowotki zachopiś mjena dnjow, ale dalej jo był *8. imix*.

Kalendaŕ Tzolkin| Pl.  | Mě dnja | Hieroglyfa | Mě w rěcy Yucatec z 16. stolěśa | Mě w klasiskej rěcy Maya | Pl.  | Mě dnja | Hieroglyfa | Mě w rěcy Yucatec z 16. stolěśa | Mě w klasiskej rěcy Maya |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 01 | **Imix'** |  | Imix | Imix (?) / Ha' (?) | 11 | **Chuwen** |  | Chuen | (njeznate) |
| 02 | **Ik'** |  | Ik | Ik' | 12 | **Eb'** |  | Eb | (njeznate) |
| 03 | **Ak'b'al** |  | Akbal | Ak'b'al (?) | 13 | **B'en** |  | Ben | (njeznate) |
| 04 | **K'an** |  | Kan | K'an (?) | 14 | **Ix** |  | Ix | Hix (?) |
| 05 | **Chikchan** |  | Chicchan | (njeznate) | 15 | **Men** |  | Men | (njeznate) |
| 06 | **Kimi** |  | Cimi | Cham (?) | 16 | **Kib'** |  | Cib | (njeznate) |
| 07 | **Manik'** |  | Manik | Manich' (?) | 17 | **Kab'an** |  | Caban | Chab' (?) |
| 08 | **Lamat** |  | Lamat | Ek' (?) | 18 | **Etz'nab'** |  | Etznab | (njeznate) |
| 09 | **Muluk** |  | Muluc | (njeznate) | 19 | **Kawak** |  | Cauac | (njeznate) |
| 10 | **Ok** |  | Oc | (njeznate) | 20 | **Ajaw** |  | Ahau | Ajaw |
|  |

## Haab

Solarny kalendaŕ *haab*: lěto jo měło 365 dnjow, 18 mjasecow z 20 dnjami a jaden mjasec, kótaryž jo měł jano 5 dnjow. Mjena mjasecow w haab : *pop*, *uo*, *zip*, *zotz*, *tzec*, *xul*, *yaxkin*, *mol*, *chen*, *yax*, *zac*, *ceh*, *mac*, *kankin*, *muan*, *pax*, *kayab*, *cumhu* a pěśodnjowy *uayeb*. Mjena dnjow jo były twarjone kak w gregorjaniskej pratyji, jano licenje jo trěba było zachopiś wót 0. Pśikład *0. pop*, *1 pop*, *2 pop* atd. Co 52 lěta haab jo była adicija 13 dnjow.

## Datum

Maya su datěrowali źeń mjenim z tzolkina a haaba. Pśikład : *1 imix 0 pop*; *2 ik 1 pop*; *3 akbal 2 pop*; *4 kan 3 pop*; atd. Mě jo se wóspjetowało co 18980 dnjow, ale to jo było 52 lěta haab abo 73 lěta tzolkin.

## Dłujke Licenje

Mimo togo Maye su měli hyšći jadnu systema licenja casa : Dłujke Licenje. Jo to było licenje dnjow wót zachopnego datum.

W rěcy Mayow *kin* to źeń, 20 kin to *uinal*, 18 uinal to *tun*, 20 tun to *katun*, 20 katun to *baktun*. (Hyšći jo byli wětše jadnotki : *pictun*, *calabtun*, *kinchiltun* i *alautun*.)

Jadnotki dłujkego licenja| Dnje | Jadnotki dłujkego licenja | Dłujko Licenje | Solarne lěta | Tun |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | = 1 kin |   |   |   |
| 20 | = 20 kin | = 1 uinal |   |   |
| 360 | = 18 uinal | = 1 tun | ~ 1 | 1 |
| 7 200 | = 20 tun | = 1 katun | ~ 20 | 20 |
| 144 000 | = 20 katun | = 1 baktun | ~ 395 | 400 |

### Datum dłujkego licenja

Pśikład datum dłujkego licenja 9.12.2.0.16, to jo *5 cib 14 yaxkin* w kalendarje.

W prakse to jo 9 baktun, 12 katun, 2 tun, 0 unial i 16 kin :

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 9 | × 144000 | = 1296000 |
| 12 | × 7200 | = 86400 |
| 2 | × 360 | = 720 |
| 0 | × 20 | = 0 |
| 16 | × 1 | = 16 |
|   | gromaźe dnjow | = 1383136 kin |

To jo 1 383 136 dnjow wót zachopnego datuma.