Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Werb

**Werb** (wót łatyńskego *verbum* "słowo") jo słowna družyna, kótaraž ma wěste morfologiske, syntaktiske a semantiske pśiznamjenja. Wón wugroni cyny, tšojenja a procese.

## Morfologija

Morfologiske pśiznamjenja werbow jo konjugacija. Werby mógu slědujuce kategorije měś:

* genus verbi
* modus
* tempus

W někotarych rěcach mógu dalše kategorije wustupowaś:

* wašnje cyna (nimski *Aktionsart*)
* aspekt (nimski *Aspekt*, na pś. we słowjańskich rěcach, toś teke w serbšćinje)
* medium (nimski *Medium*)
* deponens (nimski *Deponens*)
* gerundium (nimski *Gerundium*)
* gerundiwum (nimski *Gerundivum*)
* supinum (nimski *Supinum*, na pś. w dolnoserbšćinje z kóńcowku -t, w litawšćinje z kóńcowku -tų)

### Kongruenca

Wótwisnje wót mjenjowanych kategorijow werby w rozdźělnych rěcach, na pś. we wjele indoeuropskich rěcach, pó wósobje a numerusu wariěruju. Taka kongruenca teke w serbšćinje wustupujo, ale w někotarych rěcach felujo. Na pś. někotare germaniske rěcy, kaž na pś. afrikaanšćina, dańšćina, norwegšćina taku kongruencu wěcej njamaju. Mimo togo kongruenca felujo we wěstych rěcnych swójźbach, na pś. w tibeto-chinskich rěcach.

W někotarych rěcach samo kongruenca pó direktnem a indirektnem objekśe wustupujo nic jano pó subjekśe, kaž na pś. w baskišćinje, georgišćinje, rěcy kečua.

## Syntaksa

Werby wustupuju ako sadowe cłonki. Pó funkciji ako predikat sady se rozeznawaju:

* połnowoznamowe werby (na pś. **cytaś**, **hyś**, **spaś**)
* pomocne werby
	+ modalne werby (na pś. **směś**, **móc**, **musaś**)
	+ fazowe werby (na pś. **chopiś**)
	+ tempusowe werby (na pś. **byś**)
	+ genusowe werby (na pś. **bu-**, **daś**, **dostaś**)
	+ modusowe werby (na př. **by-**)
	+ kopulatiwne werby (na pś. **byś**, **wóstaś**)

## Semantika

Semantiski werby se mógu pó slědujucych kriterijach rozeznawaś:

* statkowańske werby (nimski *Tätigkeitsverb*, na pś. **pisaś**, **cytaś**, **drogowaś**)
* procesowe werby (nimski *Vorgangsverb*, na pś. **kwisć**, **paliś**, **klincaś**)
* stawowe werby (nimski *Zustandsverb*, na pś. **wopśimjeś**, **wóstaś**)
* wjedrowe werby (nimski *Witterungsverb*, na pś. **dešćowaś se**, **tajaś**)
* tšojeńske werby (nimski *Ereignisverb*, na pś. **so stać**)

## Žrědła

Powšykne
* Helmut Glück (Hrsg.): Metzler Lexikon Sprache. Metzler, Stuttgart u. Weimar 1993. ISBN 3-476-00937-8, bok 675 (nim.)
* Lexikon sprachwissenschaftlicher Termini, VEB Bibliographisches Institut Leipzig, 1985, bok 262 (nim.)

Pó rěcach
* Helmut Faska: Pućnik po hornjoserbšćinje, Ludowe nakładnistwo Domowina, Bautzen, 2003, ISBN 3-7420-1103-0, bok 23+
# Druga swětowa wójna

*Montreal Daily Star*: "Germany Quit", 7. maja 1945
Animowana kórta drugeje swětoweje wójny w Europje
Kórta wobźělnikow drugeje swětoweje wójny
**Druga swětowa wójna** jo była wjelika a globalna wójna w lětach 1939-1945, kótaraž płaśi ako nejwětšy konflikt w stawiznach cłowjestwa.

W drugej swětowej wójnje jo wójowała tak pomjenjowana *wóska*, ku kótarejž su słušali pśedewšym nacionalsocialistiska Nimska, Italska a Japańska, pśeśiwo zwězkarjam, kótarychž nejwažnjejše zastupjarje su byli Wjelika Britaniska, Francojska, Sowjetski zwězk (wót junija 1941) a Zjadnośone staty Ameriki (wót decembra 1941).

Ako jeje zachopjeńk płaśi zwětšego nimski nadpad na Pólsku 1. septembra 1939, ako kóńc w Europje pódpisanje nimskeje kapitulacije 7. maja 1945 a ako globalny kóńc wójny pódpisanje kapitulacije Japańskeje 2. septembra 1945.
# Chinšćina

|  |
| --- |
| Chinšćina |
| kraje | Chinska ludowa republika, Chinska republika (Taiwan), Singapur, Indoneska, Malaysia, Thailandska, Vietnam, Filipiny, pódwjacorny wukraj |
| powědarje | 1,3 miliardow |
| znamjenja a klasifikacija |
| klasifikacija | Tibeto-chinske rěcy
**Chinšćina** |
| **rěcne kody** |
| ISO 639-1:
  |
zh
 |
| ISO 639-2:
  |
chi
 |
| ISO 639-3 (SIL):
  |
zho
 |
| **Wikipedija** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Woglědaj k wikipediji **w chinšćinje**! |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Chinšćina** jo rěc, kótaraž se w Chinskej, na Taiwanje a w chinskich zgromaźeństwach we wukraju powěda. Powěda se wót něźi 1 miliardy luźi na swěśe. Słuša k tibeto-chinskim rěcam. Chinšćinu powěda nejwěcej luźi na swěśe. Rozrědujo se do wjele dialektow.