# Pad (gramatika)

**Pad** (teke **kazus**) jo w gramatice fleksiska kategorija nomena (=deklinacija). Z nim pokaza nomen swóju funkciju znutśika zmysłowego zwiska sady. W morfologiji jo kazus morfologiska kategorija, kótaraž jo pśez system na sebje napśeśiwo stojecych formowych rědow wóznamjenjowany, pśi tom toś te formy póśěg pśedmjata k drugim pśedmjatam w dokładnej situaciji wrośi. Typiski njaso słowo jano jadnučke kazusowe markěrowanje, w někotarych rěcach tola eksistěruju teke słowa z dwěma a wěcej kazusowymi markěrowanjami .

## Etymologija

Pomjenjowanje *kazus* etymologiski wót grichiskego gramatikarja Dionysios Thrax slědk źo. Wón jo nomeny ako wót werba *wótpadujucy* (nimski 'abfallend' ('abhängig')) wopisował a wóznamjenjował toś ten proces ako *ptosis* (πτῶσις) 'pad'. Pśewześe zapśimjeśa łatyńšćiny jo až źinsajšny źeń wobchowało.

## Kazuse w dolnoserbšćinje

Dolnoserbšćina ma jano šesć kazusow (padow):

* Nominatiw
* Genitiw
* Datiw
* Akuzatiw
* Instrumental
* Lokatiw

## Kazuse w górnoserbšćinje

Górnoserbšćina ma samo sedym kazusow, dokulaž wokatiw pśidatnje eksistěrujo.

## Kazuse w słowjańskich rěcach

Licba kazusow jo pó źělach rozdźělna we słowjańskich rěcach, dokulaž bulgaršćina a makedońšćina wěcej njamatej kazuse pśi nomenach, ale małe kazuse pśi pronomenach. Wše druge rěcy maju šesć abo sedym kazusow.

Prasłowjańska rěc jo sedym kazusow měła.

Pódwjacornosłowjańske a pódzajtšnosłowjańske rěcy maju rozdźěl mjazy měkeju a twardeju deklinaciju, ale w pódpołdnjosłowjańskich rěcach toś ten rozdźěl pśisamem wěcej njeeksistěrujo.

## Kazuse w indoeuropskich a drugich rěcach

Indoeuropska prarěc jo znała wósym abo źewjeś kazusow:

* Nominatiw
* Genitiw
* Datiw
* Akuzatiw
* Ablatiw
* Instrumental
* Alatiw (diskutěrowany)
* Wokatiw
* Lokatiw

Z togo nastawane rěcy (baltiske, słowjańske rěcy, ale teke łatyńšćina abo Stara grichišćina) su toś te dopołnje abo jano pó źělach wobchowałe (pó źělach z drugimi mjenjami). Teke nimšćina jo měła pśed 1.000 lětami hyšći instrumental.

Njeindoeuropske rěcy (na pś. finougriske) znaju pó źělach jasnje wěcej kazusow. W finšćinje su na pśikład pěśnasćo, w hungoršćinje wósymnasćo.

Tola jo pšawje śěžke daś zapśimjeśu powšyknje płaśecu definiciju. Někotare fachniki cwibluju na śim, až wón se na wše rěcy (na pś. Engelšćina abo hungoršćina) nałožowaś góźi.

## Kazuse w rěcach swěśow

| Kazus | woznam | přikład | rěče (přikłady) |
| --- | --- | --- | --- |
| abesiw | njepřitomnosć wót něcogo | bźez wucabnika | hungoršćina, finšćina, estnišćina |
| ablatiw (2) | pšec pógibowanje | pšec wót wucabnika | madźaršćina, finšćina, estnišćina, turkojšćina |
| ablatiw (1) | njedirektny pad | wucabnika nastupajcy | sanskrit, łatyńšćina |
| absolutiw | Subjekty intransitiwnych werbow; Objekty transitiwnych werbow | wucabnik resp. wucabnika | ergatiwne rěcy |
| adesiw | blisko pśi | pśi wucabniku | hungoršćina, finšćina, estnišćina, litawšćina (něgdy) |
| akuzatiw | direktny objekt | wucabnika, dub | wjele indoeuropskich rěcow, arabšćina, hungoršćina, Esperanto |
| allatiw abo direktiw | pśipógibanje | k wucabnikoju | baskišćina, hungoršćina, finšćina, estnišćina, litawšćina (něgdy), tibetišćina |
| ekwatiw | pśirownanje | kaž wucabnik | sumerišćina |
| datiw | směr abo adresat; njedirektny objekt | wucabnikoju | wjele indoeuropskich rěcow, hungoršćina, turkojšćina |
| delatiw | pšec pógibowanje dele z cogo | dele z loźe | hungoršćina |
| delimitatiw (lokalny genitiw) | městna pśisłušnosć | wucabnika, k wucabnikoju słušajucy | baskišćina |
| derivatiw | póchad | Hamburgowy wucabnik | turkojšćina |
| elatiw | wen pógibowanje | wen z doma | hungoršćina, finšćina, estnišćina |
| ergatiw | Subjekt, kótaryž transitiwny werb wuwjeźo | wucabnik (twóri dom...) | baskišćina, samoanišćina, tibetišćina, inuktitut |
| esiw | markěrowanje stawa | jako wučer | finšćina, estišćina, Samiske rěče |
| genitiw | wobsydstwo, poćah | wučerja | wjele indoeuropskich rěčow, arabšćina |
| ilatiw | nutś pógibowanje | do doma | hungoršćina, finšćina, estnišćina, samiske rěcy, litawšćina |
| inesiw | znutśika | w domu | baskišćina, hungoršćina, finšćina, estnišćina, litawšćina |
| instruktiw (1) | wasnja | z pomocu wucabnika | finšćina |
| instrumental abo instruktiw (2) | markěrowanje wužyśa | z wucabnikom | sanskrit, słowjańske rěcy, baskišćina, finšćina, hunogršćina |
| komitatiw | gromaźe z | z wucabnikom | baskišćina, estnišćina, hungoršćina, tibetišćina, finšćina, samiske rěcy |
| lokatiw | městno | na domu | Sanskrit, słowjańske rěcy, letišćina, tibetišćina, samiske rěcy, turkojšćina |
| nominatiw | subjekt | wucabnik | wšykne indoeuropske rěcy, arabšćina, hungoršćina, finšćina, estnišćina, samiske rěcy |
| oblikwus | Umfassend?? | nastupajucy wucabnika | zazaki, kurmandźišćina, Stara francojšćina, engelšćina |
| partitiw | mnóstwo | ??an Lehrern | baskišćina, finšćina, estnišćina |
| perlatiw | pógibowanje pśez něco | pśez dom | tocharišćina |
| posesiw | wobsedstwo | słušejo wucabnika | baskišćina |
| postpozicional | kazus pśed postpozicijami |  | hindi |
| prepozitiw | kazus pó prepozicijach |  | rušćina |
| prolatiw (1) | pógibowanje na powjerchu | pśez dom | estnišćina |
| prolatiw (2) | za abo město | za wucabnika | baskišćina |
| sublatiw | pógibowanje na něco | na łoź | hungoršćina |
| superesiw | pozicija na | na łoźi | hungoršćina |
| tendencial | zaměr pógibowanja | w zaměrje wucabnika | baskišćina |
| terminatiw | kóńc pógibowanja abo casa | až do wucabnika | baskišćina, estnišćina, tibetišćina |
| translatiw | změna stawa | k wucabnikoju | hungoršćina, finšćina, estnišćina |
| wokatiw | zarěčenje | (kněz) wucabnik! | sanskrit, łatyńšćina, rumunšćina, grichišćina, štokawišćina, češćina, pólšćina, ukrainšćina, iršćina, serbšćina |

## Glědaj teke:

* Deklinacija
* Rekcija

Pady

| W dolnoserbšćinje |
| --- |
|
nominatiw |
genitiw |
datiw |
akuzatiw |
instrumental |
lokatiw |
wokatiw1 | |
| 1 jano rědko |
| W drugich rěcach |
|
abesiw |
ablatiw |
absolutiw |
adesiw |
alatiw |
delatiw |
delimatiw |
deriwatiw |
elatiw |
ergatiw |
esiw |
ilatiw |
inesiw |
instruktiw |
komitatiw |
partitiw |
sublatiw |
superesiw |
terminatiw |
translatiw | |