Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Gregorjaniska pratyja

Bamž Hrjehor XIII.
**Gregorjaniska pratyja** jo pratyja, kótaraž jo źinsa swětadaloko rozšyrjona a toś nejwažnjejšy pratyjowy system na swěśe. Pomjenjujo se pó bamžu Hrjehorju XIII. a jo nastawał kóńc 16. lětstotka pśez reformu julijaniskeje pratyje. Gregorjaniska pratyja bazěrujo na słyńcnem lěśe ze 365,2425 dnjami.

## Pśiwześe gregorjaniskeje pratyje na swěśe

| kraj | Pśiwześe reformowaneje pratyje |
| --- | --- |
| Republika Benatki | 1582 |
| Swěte romske mócnaŕstwo (SRM) (katolske mócnarske stawy, inkl. Rakuskeje a katolskich kónčinow Šwicarskeje) | 1582 |
| Pólsko-Litawska, Špańska, Portugalska a jeju kolonije | 1582 |
| Francojska z kolonijami | 1582 |
| Pódpołdnjowa Nižozemska | 1582 |
| Krotkowjacorna Nižozemska | 1582   (Hollandska a Zeelandska) |
| Čechy | 1584 |
| Wuherska | 1587 |
| Sedmihródska | 1590 |
| Elsaska | 1648 |
| Pruska, Dańska, protestantiske mócnarske stawy SRM | 1700 |
| Dłujkozajtšna Nižozemska, protestantiske źěle Šwicarskeje | 1700 |
| Toskana | 1750 |
| Šotiska | 1752 |
| Engelska a jeje kolonije w Americe | 1752 |
| Skandinawiska (bźez Finskeje) | 1752 |
| Lothringska | 1760 |
| Kanton Graubünden | 1811 |
| Alaska | 1867 |
| Finska | 1867 |
| Japańska | 1873 |
| Bulgaŕska | 1916 |
| Turkojska | 1917 |
| Rusojska | 1918 |
| Rumuńska | 1919 |
| Sowjetski zwězk | 1922 |
| Grichiska (bźez Atosa) | 1924 |
| Chinska | 1949 |

## Žrědła

## Wótkaz

* Wěcna pratyja (nimski)
# Nadir

Diagram pokazujo póśěgi mjazy cenitom, nadirom a horicontami: Nadir a cenit stej pśeśiwopola.
Ako **nadir** (z arabšćiny: نظير = naẓīr "nawopacne, pódoba") pomjenjujo se w geometriji a w njebjaskej nawigaciji *nogowy dypk*, kótaryž lažy cenitoju napśeśiwo. Nadir lažy na pódlejšenju lotowego směra dołoj a móžo ako směrowe pódaśe teke za lotowy směr stojaś. Nadir jo wažny dypk na jadnotnej kuli za sferisku astronomiju a trigonometriju.

W geodeziji a fotogrametriji póśěguju se wusokostne kuty młogi raz na nadir. Město wó cenitowem kuśe abo cenitowej distancy powěda se pótom wó nadirowej distancy.

## Glědaj teke

* Cenit
# Mosambik

Republika Mosambik|  |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | República de Moçambique |
| stolica | Maputo |
| płoń | 801.590 km² |
| wobydlaŕstwo | 24.692.144 (2014) |
| gustosć zasedlenja | 30,8/km² |
| głowny reprezentant stata: | prezident Filipe Nyusi |
| šef kněžaŕstwa: | premierminister Carlos Agostinho do Rosário |
| pjenjeze: | Nowy Metical |
| narodna hymna: | Pátria Amada |
| casowa cona: | UTC +2 |
| znamje za wósobowe awta: | MOC |
| nastaśe: | 25. junija 1975 (njewótwisnosć wót Portugalskeje) |
| internetowa domena: | .mz |
| telefonowe pśedwólenje: | +258 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Toflojta góra na dłujkem zajtšu Mosambika
**Mosambik** (portugiziski *Moçambique*) jo njewótwisny stat pśi Indiskem oceanje w krotkozajtšnej Africe. Granicujo z Malawijom a Tansaniju na pódpołnocy, z Pódpołdnjoweju Afriku a Swaziskej na pódpołdnju, ze Simbabwe na pódwjacorje a ze Sambiju na dłujkem wjacorje. Stolica jo Maputo, kótaraž se namaka pśi pśibrjoze w pódpoldnju kraja.

W nejwětšem źělu Mosambika kněžy śopła, sawanowa klima z górucym dešćowym casom wót nowembra do apryla. W suchem casu su pśedewšym nocy zymnjejše. Pśerězne dnjowe temperatury laže cełolětnje mjaz 25 a 30 °C. Nejwuše městno jo *Monte Binga* (2.436 m) pśi simbabweskej granicy. Nejwažnjejša rěka w kraju jo ze Simbabwe póchadajucy Sambesi, kótaryž se blisko města Quelimane z deltu do oceana wulewa. Pśewažujuca krajinowa forma jo sawana.

Mosambik jo był až do lěta 1975 portugiziska kolonija.

## Wótkaze

 **Commons: Mosambik** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
* Informacije nimskego wenkownego zarěda

Staty a *wótwisne kraje* w Africe

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafrikańska republika |
Džibuti |
Egyptojska |
Ekwatorialna Guineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Guineja |
Guineja-Bissau |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenija |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberia |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mauretańska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Pódpołdnjowa Afrika |
Pódpołdnjowy Sudan |
Pśibrjog Słonoweje kósći |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe

Somalia |
Sudan |
Swasiska |
Tansanija |
Togo |
Tšad |
Tuneziska |
Uganda |
**Druge teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Pódwjacorna Sahara |
Réunion |
St. Helena
# Baku

| Baku |
| --- |
| swójske mě | **Bakı** |
|

|  |
| --- |
| Baku (Azerbajdžan)DEC |

 |
| Symbole |
|

|  |
| --- |
| woponwopon |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Azerbajdžan |
| geografiske połoženje | 40° 24′ N, 49° 53′ O40.39527777777849.882222222222
 |
| wusokosć | −28 m |
| płonina | 2.130 km² |
| postowa licba | AZ1000 |
| telefoniske pśedwólenje | 12 |
| Měsćańske zastojnstwo |
| website | www.Bakucity.az |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Baku** (azerbajdžaniski Bakı) jo stolica, nejwětše město a nejwažnjejšy pśistaw Azerbajdžana. Lažy na brjoze Kaspiskego mórja a ma dwa miliona wobydlarjow. Jo teke nejwětše město cełego Kawkaza.

## Eksterne wótkaze

 **Commons: Baku** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
# Kyriliski alfabet

|
Kyriliski alfabet |
| --- |
|
Typ |
Alfabet  |
|
Doba |
wót srjejźišća 10. lětstotka |
|
Póchad |
Feniciske pismo  → Grichiski alfabet   → Glagolitiske pismo    → **Kyriliski alfabet** |
|
Pśiswójźbne systemy |
Łatyński alfabet Koptiske pismo Armeński alfabet Glagolitiske pismo |
|
Unicode range | * U+0400–U+052F
* U+2DE0–U+2DFF
* U+A640–U+A69F
 |
|
ISO 15924 | Cyrl |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Wužyśe kyriliskego alfabeta na swěśe.
**Kyriliski alfabet** znaty teke ako **Azbuka** jo pismo, wužywane w Europje a Aziji.

Mě jo wót swětego Konstantina, kótaryž jo był lěpjej znaty ako Kyril, a jo natwórił prědny słowjański alfabet glagolice. Kyriliski alfabet jo mógała byś natwórjona pśez jogo wuknika wokoło lěta 900.

## Kyriliski alfabet z lěta 900.
# Shetland

Pśedłoga:Infokašćik kupa/wótwardowanje/wobraz felujo

| Shetland Zetland |
| --- |
|  |
| **Połoženje** | Atlantiska ocean Pódpołnocne mórjo |
| **Koordinaty** | Pśedłoga:Infokašćik kupa/wótwardowanje/koordinaty pó starej wažni |
| **Pśestrěń** | 1 466dep1 w3 |
| **Stat** |  () Šotiska (Wjelika Britaniska) |
| **Teritorij** | jo kupa w Skandinawiskeje |
| Wobydlaŕstwo (2001) | 22 000 dep1  (2001) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

 Regionalna chórgoj
Shetland (*šotiski* **Ȝetland**, Zetland; *staronordišćina* **Hjaltland**; *faeroaeski* Hetland; *gójdelsko-staroirski* Cait, Chait; *geliski* **Sealtainn**; *engelski* a *nimski* **Shetland**) jo šotiski kupny teritorij we Pódpołnocnem mórju pśi Norwegskej a kupach Färöje a Orkney, źož jo bydliło wokoło 22 000 wobydlarjow w lěśe 2001, 1 466 km².

| Shetland na šotiskej kórśe. | Regionalna kórta |
| --- | --- |
|  |  |