Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wuchace

| **Wuchace** |
| --- |
|  |
| *Pólny wuchac (*Lepus europaeus*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **bźez ranga** | **Opisthokonta** |
| **Swět** | **Zwěrina** |
| **nadklasa**: | (Gnathostomata) |
| **rěd**: | (Tetrapoda) |
| **klasa**: | Cycaki (Mammalia) |
| **pódklasa**: | (Eutheria) |
| **nadpórěd**: | (Euarchontoglires) |
| **pórěd**: | Wuchace |
| **wědomnostne mě** |
| Lagomorpha |
| Brandt (1855) |
| **Swójźby** |
| + Leporidae
+ Ochotonidae
+ Prolagidae (mortwe)
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Wuchace** su pórěd cycakow. Su małe, gryzarjopódobne zwěrjeta, kótarež maju dłujkej wušy a slěznej noze a krotku wopušku.

Nejznaśejšej družynje stej wuchac a karnikel.

## Źělenje

* swójźba : *Ochotonidae* (14 družinow)
	+ rod : † *Prolagus*
		- družyna : † *Prolagus oeningensis*
		- družyna : † *Prolagus vasconiensis*
	+ rod : † *Lagopsis*
	+ rod : *Ochotona*
		- družyna : *Ochotona macrotis*
		- družyna : *Ochotona rufescens*
		- družyna : *Ochotona roylei*
		- družyna : *Ochotona rutila*
		- družyna : *Ochotona pallasi*
		- družyna : *Ochotona daurica*
		- družyna : *Ochotona pusilla*
		- družyna : *Ochotona alpina*
		- družyna : *Ochotona hyperborea*
		- družyna : *Ochotona wollastoni*
		- družyna : *Ochotona princeps*

* swójźba : † *Palaeolagidae*
	+ rod : † *Eurymylus*
	+ rod : † *Mytonolagus*

* swójźba : *Leporidae* (50 družynow)
	+ rod : † *Alilepus*
	+ rod : † *Pliopentalagus*
		- družyna : † *Pliopentalagus dietrichi*
	+ rod : † *Hypolagus*
	+ rod : wuchac - *Lepus*
		- družyna : pólny wuchac *Lepus europaeus*
		- družyna : *Lepus timidus*
			* poddružyna : *Lepus timidus timidus*
			* poddružyna : *Lepus timidus varronis*
			* poddružyna : *Lepus timidus ainu*
			* poddružyna : *Lepus timidus arcticus*
		- družyna : *Lepus californicus*
		- družyna : *Lepus arabicus*
		- družyna : *Lepus tibetanus*
		- družyna : *Lepus capensis*
		- družyna : *Lepus tolai*
		- družyna : *Lepus townsendii*
		- družyna : *Lepus americanus*
		- družyna : *Lepus brachyurus*
		- družyna : *Lepus alleni*
	+ rod : karnikel - *Oryctolagus*
		- družyna : źiwy karnikel *Oryctolagus cuniculus*

vario : domacny karnikel - Oryctolagus cuniculus var. edulis
* + rod : *Sylvilagus*
		- družyna : *Sylvilagus brasiliensis*
		- družyna : *Sylvilagus floridianus*
		- družyna : *Sylvilagus aquaticus*
	+ rod : *Nesolagus*
		- družyna : *Nesolagus netscheri*
	+ rod : *Caprolagus*
		- družyna : *Caprolagus hispidus*
	+ rod : *Romerolagus*
		- družyna : *Romerolagus diazi*
	+ rod : *Pronolagus*
		- družyna : *Pronolagus crassicaudatus*

## Wobraze

*
*
*
*

## Eksterne wótkaze
# Antarktika

|  |  |
| --- | --- |
|  | Toś ten nastawk z temu **kontinent** jo pó lema na drugi nastawk pódobny. Drugi lema **Antarktis** ma temu **strona wokoło pódpołdnjowego pola**. |

**Antarktika**|  |
| **Płoń:** | 14.425.000km² (98% pokšyty z lodom) |
| **Wobydlarje:** | 4.000 w lěśu,
1.000 w zymje |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Antarktika
**Antarktika** jo kontinent, kótaryž lažy na pódpołdnjowej zemskej połkuli póla geografiskego pódpołdnjowego pola. Jo nejsnadnjej wobydlony kontinent na zemi, dokulaž su temperatury wjelgin niske a za cłowjeka lěbda wuźaržujomy.

## Geografija

**Płonina Antarktiki:** 13,3 mln. km2

*
*
*
*
*

## Nožki

kontinenty

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Afrika |  Antarktika |  Awstralija |  Azija |  Europa |  Pódpołdnjowa Amerika |  Pódpołnocna Amerika |
|  Afrika-Eurazija |  Amerika |  Eurazija | **dawne Superkontinenty**:
Gondwana · Laurasija · Pangaea · Rodinija |

## Eksterne wótkaze
# Awstralska

|  |  |
| --- | --- |
|  | Toś ten nastawk z temu **kraj** jo pó lema na drugi nastawk pódobny. Drugi lema **Awstralija** ma temu **kontinent**. |

Zjadnośeństwo Awstralskeje|  |  |
| **geografiske połoženje:**
 |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Commonwealth of Australia |
| stolica | Canberra |
| płoń | 7 686 850 |
| wobydlaŕstwo | 20 555 300 *(2006)* |
| gustosć zasedlenja | 3 |
| forma kněžaŕstwa | parlamentarna a konstitucijna monarchija |
| głowny reprezentant stata: | kral Charles III. kótaregož tam zastupujo guwerner David Hurley |
| šef kněžaŕstwa: | premierminister Malcolm Turnbull |
| pjenjeze: | awstralski dolar |
| oficielna rěc: | njama (de facto engelska) |
| narodna hymna: | Advance Australia Fair |
| casowa cona: | wót UTC+8 do UTC+10,5 (lěśojski cas: wót UTC +9 do UTC+11,5) |
| znamje za wósobowe awta: | AUS |
| internetowa domena: | .au |
| telefonowe pśedwólenje: | +61 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Awstralska** jo kraj, kótaryž lažy na Awstralskem kontinenśe. Jeje stolica jo Canberra, kótaraž lažy w krotkem zajtšu kraja.

Nejwažnjejša rěc jo engelšćina, pśi comž hyšći někotare rěcy prawobydlarjow se wužywaju.

## Geografija

Nejwuše městno jo: Mount Kosciuszko (2 228 m nad normalneju nulu), a nejniše: Jazoro Eyre (15 m pód normalneju nulu).

## Stawizny
# Bobr

|  |  |
| --- | --- |
|  | Za nastawki ze samskim titelom glědaj bok Bobr (wěcejwóznamowosć). |

| **Bobr** |
| --- |
|  |
| *bobr* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **bźez ranga** | **Opisthokonta** |
| **Swět** | **Zwěrina** |
| **klasa**: | Cycaki (Mammalia) |
| **nadpórěd**: | Euarchontoglires |
| **pórěd**: | Hrymzaki (Rodentia) |
| **pódpórěd**: | (Castorimorpha) |
| **swójźba**: | Bobr |
| **wědomnostne mě** |
| Castoridae |
| Hemprich (1820) |
| **Kórta** |
|  |
| *Rozšyrjenje bobrow* |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Bobr** jo zwěrje, kótarež słuša do wjelikeje kupki gryzarjow. Bobry su w Europje a Pódpołnocnej Americe žywe. Nejwěcej su znate swójich nasypow dla, kótarež na rěkach twarje. Luźe łoju bobry jich kóžucha a jich bobriny dla. Bobrina jo substanca, kótaruž jich seksualne załzy producěruju a kótaruž wužywaju luźe za parfimy. Z togo casa, až su šćitane, zasedluju se bobry zasej w stronach, źož su ze srjejźowěka sem byli wutupjone.

## Družyny

Swójźba z jadnučkego roda (*Castor*) z dwěma družynoma wobstoj.

* Europski bobr (*Castor fiber* L.)
	+ (C. f. fiber)
	+ (C. f. galliae Geoffroy, 1803)
	+ (C. f. albicus Matschie, 1907)
	+ (C. f. belorussicus Lavrov, 1981)
	+ (C. f. orientoeuropaeus Lavrov, 1981)
	+ (C. f. pohlei Serebrennikov, 1929)
	+ (C. f. tuvinicus Lavrov, 1969)
	+ (C. f. birulai) Serebrennikov, 1929)
* Kanadiski bobr (*Castor canadensis* Kuhl, 1820)

## Wobraze

* kanadiski bobr
* kanadiski bobr
* wót bobrow pušćone bomy
* wót bobrow nagryzany bom
* bobrowy nasyp
* bobrowy nasyp
* bobrowy nop
* bobrišćo
# Pódpołdnjowa Amerika

**Pódpołdnjowa Amerika**|  |
| **Płoń:** | 17.840.000 km² |
| **Wobydlarje:** | 371.000.000 |
| Licba krajow: | 13 |
| **Wótwisne teritorije:** | 3 |
| **Rěcy:** | + portugišćina,
+ špańšćina,
+ francojšćina,
+ kečuašćina,
+ ajmarašćina,
+ guaranišćina,
+ italšćina,
+ engelšćina,
+ nimšćina,
+ nižozemšćina,
+ japańšćina
+ a wjele drugich
 |
| **Casowe cony:** | wót UTC-2 (Brazilska) až do UTC-5 (Ekuador) |
| **Nejwětše města:** | + São-Paolo
+ Buenos Aires
+ Bogota
+ Lima
+ Rio-de-Janeiro
+ Santiago
+ Carakas
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Pódpołdnjowa Amerika
**Pódpołdnjowa Amerika** jo kontinent, kótaryž lažy na pódpołdnjowej zemskej połkuli.

## Geografija

* **Płoń Pódpołdnjoweje Ameriki:** 17,8 mln. km2
* **Nejwuša góra:** Aconcagua - 6 962 m (Argentinska, Andy)
* **Nejdlejša rěka:** Amazonka (gromaźe z Ucayali a Marañón) - 7 062 km (Brazilska, Peru, Kolumbiska)
* **Nejwětša kupa:** Wognjawa zemja 47 401 km2 jo rozdźělona mjazy Argentinskeju a Chilskeju
* **Nejwětše jazoro:** Titicaca, (Boliwiska, Peru) 8 135 km2
* **Nejwětšy aktiwny wulkan:** Guallatiri 6 060 m (Chilska)
* **Nejwětšy kraj pó wobydlarjach:** Brazilska - 190 010 650
* **Nejwětšy kraj pó płoni:** Brazilska - 8 511 965 km2

### Kraje

Argentinska •
Boliwiska •
Brazilska •
Chilska •
Ekuador •
Guyana •
Kolumbiska •
Paraguay •
Peru •
Venezuela•
Surinam •
Uruguay

### Wótwistne teritorija

Falklandy • Francojska Guyana • Pódpołdnjowa Georgiska a kupy Pódpołdnjowy Sandwich

Staty a *wótwisne teritorije* w Pódpołdnjowej Americe[Pokazaś]

Argentinska |
Boliwiska |
Brazilska |
Chilska |
Ekuador |
Guyana |
Kolumbiska |
Paraguay |
Peru |
Surinam |
Uruguay |
Venezuela

**Druge teritorije:Falklandy* |
*Francojska Guyana* |
*Pódpołdnjowa Georgiska a kupy Pódpołdnjowy Sandwich*

kontinenty[Pokazaś]

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Afrika |  Antarktika |  Awstralija |  Azija |  Europa |  Pódpołdnjowa Amerika |  Pódpołnocna Amerika |
|  Afrika-Eurazija |  Amerika |  Eurazija | **dawne Superkontinenty**:
Gondwana · Laurasija · Pangaea · Rodinija |
# Madagaskar

Republika Madagaskar|  |  |
| **wuzwólone gronko:**
Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana (Wóścojsku, lichotu, póstup) |
| **zakładne daty:** |
| mě swójske | Repoblikan’i Madagasikara République de Madagascar |
| stolica | Antananarivo |
| wobydlaŕstwo | 31.964.956 (2024) |
| gustosć zasedlenja | 53,9/km² |
| głowny reprezentant stata: | de jure prezident Michael Randrianirina |
| šef kněžaŕstwa: | de jure premierminister Herintsalama Rajaonarivelo |
| pjenjeze: | ariary |
| oficielna rěc: | malagasišćina, francojšćina |
| narodna hymna: | Ry Tanindrazanay Malala ô |
| casowa cona: | UTC +3 |
| znamje za wósobowe awta: | RM |
| nastaśe: | 26. junija 1960 (njewótwisnosć wót Francojskeje) |
| internetowa domena: | .mg |
| telefonowe pśedwólenje: | +261 |
| kórta: |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Antananarivo - stolica Madagaskara
**Madagaskar** (francojski *Madagascar*) jo wjeliki kupowy stat na krotkem wjacorje Indiskego oceana pśed afrikańskim pśibrjogom. Mjaz Madagaskarom a kontinentom namaka se něźi 420 km šyroka Mosambikaniska wuscyna. Stolica jo Antananarivo, kótarež se namaka w srjejźišću kupy.

Na Madagaskarje kněžy śopła, tropiska klima z pśerěznymi temperaturami wokoło 25 °C. W pódzajtšnem źělu kupy jo mokšej z lětnymi spadkami ako do 4000 mm, na pódwjacorje sušej z jano 500 mm. Kupa lažy teke we wliwowem wobwoźe tropiskich cyklonow, kenž pśisamem kuždolětnje pśiźe. Nejwuše městno jo *Maromokotro* (2.876 m) na pódpołnocy Madagaskara.

## Wótkaze

 **Commons: Madagaskar** – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow
* Informacije nimskego wenkownego zarěda

Staty a *wótwisne kraje* w Africe

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafrikańska republika |
Džibuti |
Egyptojska |
Ekwatorialna Guineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Guineja |
Guineja-Bissau |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenija |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberia |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mauretańska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Pódpołdnjowa Afrika |
Pódpołdnjowy Sudan |
Pśibrjog Słonoweje kósći |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe

Somalia |
Sudan |
Swasiska |
Tansanija |
Togo |
Tšad |
Tuneziska |
Uganda |
**Druge teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Pódwjacorna Sahara |
Réunion |
St. Helena